मात्रा (mAtrA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Capeller Eng

English

 मा॑त्रा f.
  measure,  limit (in sp.
   & time),  quantity,  size, 
duration (also मात्र n.
 )
 unity of measure,  foot
 prosodial instant, 
moment i.g.
  
 particle,  atom
 element,  matter (ph.)
 wealth,  money, 
utensils
 n.
  —° in subst.  all — whatever,  or only,  mere —
 in adj. 
(f.  आ & ई) so and so long,  high,  large,  etc.
 having or being only, 
consisting only of —
 after a pp.
   just,  scarcely.

Spoken Sanskrit

English

मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	 dose
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	 amount
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	 degree
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  trifle
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  metrical unit
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  ear-ring
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  property
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  order
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  quantity
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  wealth
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  element
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  length of time required to pronounce a short vowel
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  measure
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  jewel
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  goods
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  minute portion
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  foot
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  substance
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  matter
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  musical unit of time
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  number
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  ornament
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  household
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  particle
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  unit of time
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  livelihood
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  material world
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  full measure of anything
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  unit of measure
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  upper or horizontal limb of the nAgarI characters
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  furniture
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  atom
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  moment
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  mirror
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  materials
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  right or correct measure
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  foot
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  duration
मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	  money

मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	 dose
अधोभक्त 	-	  adhobhakta 	-	 n.
  	-	 dose of medicine to be taken after eating

मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	 amount
परिमाण 	-	 parimANa 	-	 n.
  	-	 amount
दशपैसाः न्यूनाः सन्ति 	-	 dazapaisAHnyUnAHsanti 	-	 sent.
  	-	 Theamountisshortby10paise.
संख्या 	-	  saMkhyA 	-	 f.
  	-	 amount
राशि 	-	  rAzi 	-	 m.
  	-	 amount
सङ्ग्रह 	-	  saGgraha 	-	 m.
  	-	 amount
सङ्ख्यामात्र 	-	  saGkhyAmAtra 	-	 n.
  	-	 amount of
पर्यवस्यति  { पर्यवसो } 	-	  paryavasyati  { paryavaso } 	-	 verb 	-	 amount to
सम्पद्यते  { सम्पद् } 	-	  sampadyate  { sampad } 	-	 verb 	-	 amount to
उपचीयते  { उप- चि } 	-	  upacIyate  { upa- ci } 	-	 verb 5 pass. 	-	 amount to
पादिक 	-	  pAdika 	-	 adj.
  	-	 amounting to
पर्यवसायिन् 	-	  paryavasAyin 	-	 adj.
  	-	 amounting to
पर्यवसित 	-	  paryavasita 	-	 adj.
  	-	 amounting to
मात्र 	-	  mAtra 	-	 adj.
  	-	 amounting to
लक्षीकृत 	-	  lakSIkRta 	-	 adj.
  	-	 amounting to
सङ्ख्यक 	-	  saGkhyaka 	-	 adj.
  	-	 amounting to
आख्या 	-	  AkhyA 	-	 f.
  	-	  total amount
पिण्ड 	-	  piNDa 	-	 m.
  	-	  total amount
संयोग 	-	  saMyoga 	-	 m.
  	-	  total amount
अन्त 	-	  anta 	-	 m.
  	-	  whole amount

मात्रा 	-	 mAtrA 	-	 f.
  	-	 degree
उपादि 	-	 upAdi 	-	 m.
  	-	 degree
उप 	-	  upa 	-	 adverb 	-	 degree
भूमि 	-	  bhUmi 	-	 f.
  	-	 degree
भूमिका 	-	  bhUmikA 	-	 f.
  	-	 degree
त्रिंशांश 	-	  triMzAMza 	-	 m.
  	-	 degree
त्रिंशांशक 	-	  triMzAMzaka 	-	 m.
  	-	 degree
प्रक्रम 	-	  prakrama 	-	 m.
  	-	 degree
लव 	-	  lava 	-	 m.
  	-	 degree
घात 	-	  ghaata 	-	 m.
  	-	 degree  [ of an expression,  Math. ]
उपाधि 	-	  upaadhi 	-	 m.
  	-	 degree  [ of a University ]
विद्योपाधि 	-	  vidyopAdhi 	-	 m.
  	-	 degree  [ of a University ]
दल 	-	  dala 	-	 n.
  	-	 degree
वयस् 	-	  vayas 	-	 n.
  	-	 degree
स्थान 	-	  sthAna 	-	 n.
  	-	 degree
सुकुमारता 	-	  sukumAratA 	-	 f.
  	-	  tenderness  [ degree of delicateness ]
अनुपूर्वेण 	-	  anupUrveNa 	-	 ind.
  	-	  by degrees
क्रमात् 	-	  kramAt 	-	 ind.
  	-	  by degrees
क्रमशस् 	-	  kramazas 	-	 ind.
  	-	  by degrees
क्रमेण 	-	  krameNa 	-	 ind.
  	-	  by degrees

मात्रा 	-	  mAtrA 	-	 f.
  	-	  upper or horizontal limb of the nAgarI characters
ह 	-	  ha 	-	  thirty-third and last consonant of the nAgarI alphabet

मात्रा 	-	  mAtrA 	-	 f.
  	-	 materials
सम्भार 	-	  sambhAra 	-	 m.
  	-	 materials
रयि 	-	  rayi 	-	 m.
  	-	 materials
लेखनसाधन 	-	  lekhanasAdhana 	-	 n.
  	-	  writing materials
सोपादान 	-	  sopAdAna 	-	 adj.
  	-	  furnished with materials
योग 	-	  yoga 	-	 m.
  	-	  mixing of various materials
ससाधन 	-	  sasAdhana 	-	 adj.
  	-	  with materials or instruments
साधन 	-	  sAdhana 	-	 n.
  	-	  means or materials of warfare
सिद्धसाधन 	-	  siddhasAdhana 	-	 n.
  	-	 materials employed in those rites
लिपिसज्जा 	-	  lipisajjA 	-	 f.
  	-	  implements or materials for writing
द्रव्यप्रकल्पन 	-	  dravyaprakalpana 	-	 n.
  	-	  procuring materials for a sacrifice
द्रव्य 	-	  dravya 	-	 n.
  	-	  ingredients or materials of anything
क्वाथ 	-	  kvAtha 	-	 m.
  	-	  mixture of the materials for a decoction
सम्भृतसम्भार 	-	  sambhRtasambhAra 	-	 adj.
  	-	  one who has brought together all requisite materials
सङ्गीतार्थ 	-	  saGgItArtha 	-	 m.
  	-	  apparatus or materials or subject of any musical performance
असाधन 	-	  asAdhana 	-	 adj.
  	-	  destitute of resources or materials or instruments or implements

मात्रा 	-	  mAtrA 	-	 f.
  	-	 duration
प्रसिति 	-	  prasiti 	-	 f.
  	-	 duration
संस्थिति 	-	  saMsthiti 	-	 f.
  	-	 duration
स्थिति 	-	  sthiti 	-	 f.
  	-	 duration
अवधि 	-	  avadhi 	-	 m.
  	-	 duration
विक्रम 	-	  vikrama 	-	 m.
  	-	 duration
समवाय 	-	  samavAya 	-	 m.
  	-	 duration
स्थेमन् 	-	  stheman 	-	 m.
  	-	 duration
प्रकर्ष 	-	  prakarSa 	-	 m.
  	-	 duration
संसर्ग 	-	  saMsarga 	-	 m.
  	-	 duration
परिमाण 	-	  parimANa 	-	 n.
  	-	 duration
मात्र 	-	  mAtra 	-	 n.
  	-	 duration
ध्रौव्य 	-	  dhrauvya 	-	 n.
  	-	 duration
प्रकर्षण 	-	  prakarSaNa 	-	 n.
  	-	 duration
व्यवस्थितत्व 	-	  vyavasthitatva 	-	 n.
  	-	 duration
चिरता 	-	  ciratA 	-	 f.
  	-	  long duration
तत्काल 	-	  tatkAla 	-	 adj.
  	-	  of that duration
स्थिति 	-	  sthiti 	-	 f.
  	-	 duration of life
जीवविषय 	-	  jIvaviSaya 	-	 m.
  	-	 duration of life
जीवितकाल 	-	  jIvitakAla 	-	 m.
  	-	 duration of life

 
   मात्रा  mAtrA f.
   upper or horizontal limb of the nAgarI characters  
   ह  ha    thirty-third and last consonant of the nAgarI alphabet     
            

Apte

English

मात्रा [mātrā],  1 A measure
 see मात्रम् above.

A standard of measure,  standard,  rule.

The correct measure
 तस्य मात्रा न विद्यते Mb.
 *  13.93.45.

A unit of measure,  a foot.

A moment.

A particle,  an atom
 पृथिवी च पृथिवीमात्रा &c.
  Praśna Up.*
  4.8.

A part,  portion
 लभेमहि धनमात्रान् Ch. Up.*
   1.1.6
 सुरेन्द्रमात्राश्रितगर्भगौरवात् R.*
  3.11.

A small portion,  a little,  trifle,  a little quantity,  a small measure only
 see मात्र (3).

Account,  consideration
 राजेति कियती मात्रा Pt.*
  1.4 'of what account or consideration is a king',  i. e.  I hold him of no account
 कायस्थ इति लध्वी मात्रा Mu.*
  1.

Money,  wealth,  property
 शून्यमठिकायां मात्राः समवतार्य Dk.*
  2.8
 नक्तंदिनं कक्षा- न्तरात्तां मात्रां न मुञ्चति Pt.*
  1
 कथमस्यार्थमात्रा हर्तव्या ibid.
 

(In prosody) A prosodial or syllabic instant,  the time required to pronounce a short vowel
 गच्छेत् षोडशमात्राभिः Śukra. 4.963
 एकमात्रो भवेद् ह्रस्वः.

An element.

The material world,  matter.

The upper part of the Nāgarī characters.

An ear-ring.

An ornament
 a jewel.

A measure of time (in music.).

Function of the organs (इन्द्रियवृत्ति).

Change (विकार)
 सन्निवेश्यात्ममात्रासु सर्वभूतानि निर्ममे Ms.*
  1.16.

=
  बुद्धिः
 न मात्रामनुरुध्यन्ते Mb.
 *  12.27.12. (com.  मीयते विषया अनयेति मात्रा बुद्धिः). Comp.
   -अङ्गुलम् a measure equal to the middle digit of the middle finger in the right hand of the architect or priest,  employed in measuring the sacrificial objects like the kuśa grass or seat,  the spout of a ladle,  and the ladle &c.
 
 Suprabhedāgama 3.4/5, 7/8. -अर्धम् half of a prosodial instant. -गुरु a.
  (food) heavy on account of its ingredients. -च्युतकम् a kind of artificial composition,  getting out another meaning by the omission of a Mātrā
e. g.  मूलस्थितिमधः कुर्वन् पात्रैर्जुष्टो गताक्षरैः । विटसेव्यः कुलीनस्य तिष्ठतः पथिकस्य सः ॥ (where the omission of the Mātrā in विट makes the sense applicable to a वट). -छन्दस्,  -वृत्तम् a metre regulated by the number of prosodial instants it contains,  e. g.  the Āryā. -भस्त्रा a moneybag. -लाभ (pl. ) acquisition of wealth. -वस्तिः an oily clyster. -संगः attachment to or regard for household possessions or property
 प्राणयात्रिकमात्रः स्यान्मात्रासङ्गा- द्विनिर्गतः Ms.*
  6.57. -समकः N.
  of a class of metres
 see App. -स्पर्शः material contact,  contact with material elements
 मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः Bg.*
  2.14
 Bhāg.*
  1.6.35.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte 1890

English

 मात्रा 1 A measure
 see मात्रं above. 
2 A standard of measure,  standard,  rule. 
3 The correct measure. 
4 A unit of measure,  a foot. 
5 A moment. 
6 A particle,  an atom. 
7 A part,  portion: सुरेंद्रमात्राश्रितगौरवत्वात् R. 3. 11. 
8 A small portion,  a little,  trifle,  a little quantity,  a small measure only,  see मात्र (3). 
9 Account,  consideration
 राजेति कियती मात्रा Pt. 1. 40 ‘of what account or consideration is a king’,  i. e. I hold him of no account
 कायस्थ इति लघ्वी मात्रा Mu. 1. 
10 Money,  wealth
 property. शून्यमठिकायां मात्राः समवतार्य Dk.
 नक्तदिनं कक्षांतरात्तां मात्रां न मुंचति Pt. 1
 कथमस्यार्थमात्रा हर्तव्या ibid. 
11 (In prosody) A prosodial or syllabic instant,  the time required to pronounce a short vowel. 
12 An element. 
13 The material world,  matter. 
14 The upper part of the Nāgarī characters. 
15 An ear-ring. 
16 An ornament
 a jewel. 
17 A measure of time (in music). 
18 Function of the organs (इंद्रियवृत्ति). 
Comp. 
अर्वं half of a prosodial instant. 
च्युतकं a kind of artificial composition,  getting out another meaning by the omission of a Mātrā
 e. g. मूलस्यितिपधः कुर्वन् पात्रैर्जष्टो गताक्षरैः । विटसेव्यः कुलीनस्य तिष्ठतः पथिकस्य सः ॥ (where the omission of the Mātrā in विट makes the sense applicable to a वट). 
छंदस्,  
वृत्तं a metre regulated by the number of prosodial instants it contains,  e. g. the Āryā. 
भस्त्रा a money-bag. 
वस्तिः an oily clyster. 
संगः attachment to or regard for household possessions or property
 Ms. 6. 57. 
समकः N. of a class of metres,  see App. {1} 
स्पंर्शः material contact,  contact with material elements
 Bg. 2. 14. 

Monier Williams Cologne

English

 मात्रा a f.
  See s.v.
 

 मा॑त्रा b f.
  measure (of any kind),  quantity,  size,  duration,  number,  degree &c.
  ,  RV.
   &c.
   &c.
   (भूयस्या मात्रया,  in a higher degree,  Lalit.
  )

 unit of measure,  foot,  VarBṛS.
 

 unit of time,  moment,  Suśr.
 
 ŚārṅgS.
  (=  निमेष,  VP.
  
 ifc.  =
  lasting so many moments,  Gaut.
 )

 metrical unit,  a mora or prosodial instant i.e. the length of time required to pronounce a short vowel (a long vowel contains 2 Mātrās,  and a prolated vowel 3),  Prāt.
 

 musical unit of time (3 in number),  Pañcat.
 

 (only once ifc. ) the full measure of anything (=  मात्र),  Hariv.
  7125

 right or correct measure,  order,  RV.
  
 ChUp.

 a minute portion,  particle,  atom,  trifle,  ŚBr.
   &c.
   &c.
   (°त्रया,  ind.
  in small portions,  in slight measure,  moderately,  Daś.
 
 Suśr.
 )

 मात्रा [f. ] राजेति कियती मात्रा,  of what account is a king? a king is a mere trifle,  Pañcat.
 

 का मात्रा समुद्रस्य,  what is the importance of the sea? the sea will easily be managed,  ib.

 an element (5 in number),  BhP.
  

 matter,  the material world,  MaitrUp.
   
 MBh.
  
 BhP.

 materials,  property,  goods,  household,  furniture,  money,  wealth,  substance,  livelihood (also pl.
 ),  Vas.
 
 Mn.
  
 MBh.
   &c.
  

 a mirror,  Viṣṇ.

 an ear-ring,  jewel,  ornament,  Kād.
 

 the upper or horizontal limb of the Nāgarī characters,  W.
 

Macdonell

English

 मात्रा mā́-trā,  f.
  measure,  measuring rule
 🞄extent
 quantity
 length of time or life
 🞄unit of measure,  foot
 unit of time,  moment 🞄(in the popular sense)
 metrical unit (time 🞄required to pronounce short vowel)
 musical 🞄unit of time (of which there are three)
 correct 🞄measure,  order (RV.)
 small portion,  🞄particle,  trifle,  a little
 importance,  account,  🞄consideration
 element
 matter,  material 🞄world
 property,  money
 furniture
 earring,  🞄ornament: in.  in small portion,  in slight 🞄measure,  moderately
 -rājā‿iti kiyatī mātrā,  of what account is a king? a king is of 🞄no account,  is a mere trifle to (g.)
 kā mātrā 🞄samudrasya,  what is the importance of the 🞄sea? = the sea will be easily settled.

Chandas

Sanskrit

सम-वृत्तम्,  अक्षराणि-
  44,  पादेऽक्षराणि-
  11
मात्राः -  16
सङ्ख्याजातिः - त्रिष्टुभ्
मात्रा-विन्यासः
 
दा दा दा द द द द द द दा दा
लक्षण-मूलम् -  आनन्दमिश्र-जालक्षेत्रम्

Apte Hindi

Hindi

मात्रा
स्त्री*
  - मा + त्रन्
"‘इतनी माप का जितना कि’ ‘वहाँ तक पहुँचता हुआ जहाँ तक कि ’ अर्थो को प्रकट करने के लिए संज्ञाओं के साथ जोड़ा जाने वाला प्रत्यय,  जैसा कि उरुमात्री भित्तिः (इस अर्थ में समास के अन्त में ‘मात्रा’ शब्द का प्रयोग भी चिन्तनीय है,  दे* नी*)"

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र + टाप्
माप

मात्रा
स्त्री*
  - -
"मापदंड,  मापक,  नियम "

मात्रा
स्त्री*
  - -
सही माप

मात्रा
स्त्री*
  - -
"माप की इकाई,  एक फुट"

मात्रा
स्त्री*
  - -
क्षण

मात्रा
स्त्री*
  - -
"कण,  अणु"

मात्रा
स्त्री*
  - -
"भाग,  अंश"

मात्रा
स्त्री*
  - -
"अल्पांश,  अल्प परिमाण,  छोटी माप"

मात्रा
स्त्री*
  - -
"अर्थ,  महत्त्व"

मात्रा
स्त्री*
  - -
"धन,  सम्पत्ति"

मात्रा
स्त्री*
  - -
"(छन्दः शास्त्र में) एक मात्रा का क्षण,  ह्रस्व स्वर को उच्चारण करने में लगने वाला काल"

मात्रा
स्त्री*
  - -
तत्त्व

मात्रा
स्त्री*
  - -
"भौतिक संसार,  भूतद्रव्य"

मात्रा
स्त्री*
  - -
"नागरी के अक्षरों का ऊपरी (अतिरिक्त) भाग,  अर्थात् मात्रा"

मात्रा
स्त्री*
  - -
कान की बाली

मात्रा
स्त्री*
  - -
"आभूषण,  अलंकार"

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
परिणाम

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
क्षण

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
अणु

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
अंश

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
"वृत्त, विचार"

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
धन

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
तत्व

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
भौतिक संसार

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
नागरी अक्षरों में स्वरों का चिह्न

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
कान की बाली

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
आभूषण

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
इन्द्रियों का कार्य

मात्रा
स्त्री*
  - मात्र+टाप्
विकार

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪರಿಚ್ಛದ /ಉಪಕರಣ
निष्पत्तिः - > मा (माने) - "त्रन्" (उ० ४-१६७)
व्युत्पत्तिः - > मायते अनया
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರ್ಥ /ಐಶ್ವರ್ಯ /ಸಂಪತ್ತು
प्रयोगाः - > "शून्यमठिकायां मात्राः समवतार्य"
उल्लेखाः - > दशकु०
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಂಶ /ಭಾಗ
प्रयोगाः - > "सुरेन्द्रमात्राश्रितगर्भगौरवात् प्रयत्नमुक्तासनया गृहागतः"
उल्लेखाः - > रघु० ३-११
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಕ್ಷರದ ಅವಯವ /ಅಕ್ಷರವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸುವ ಕಾಲ /ಹ್ರಸ್ವವರ್ಣವನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲು ಬೇಕಾಗುವ ಕಾಲ
प्रयोगाः - > "एकमात्रो भवेत् ह्रस्वः द्विमात्रो दीर्घ उच्यते । त्रिमात्रस्तु प्लुतो ज्ञेयः व्यञ्जनं तु अर्धमात्रकम् ॥"
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಎಣಿಕೆ /ಪರಿಗಣನೆ
प्रयोगाः - > "कायस्य इति लघ्वी मात्रा"
उल्लेखाः - > मुद्रा० १
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾನ /ಅಳತೆ /ಪರಿಮಾಣ
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮುನ್ನಡೆ /ಪ್ರಗತಿ /ಅಭಿವೃದ್ಧಿ
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕರ್ಣಾಭರಣ /ಕಿವಿಯ ಒಡವೆ
विस्तारः - > "मात्रा परिच्छदेऽर्थेंशे प्रवृत्तौ कर्णभूषणे । अक्षरावयवे माने मात्रं कार्त्स्न्येऽवधारणे" - वैज०
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಲ್ಪ /ಕೊಂಚ
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಭರಣ /ಒಡವೆ
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರಿಯ ವಿಷಯ /ಶಬ್ದಾದಿ ವಿಷಯಗಳು
प्रयोगाः - > "मात्रास्पर्शस्तु कौन्तेय शीतोष्णसुखदुःखदाः"
उल्लेखाः - > गीता० २-१४
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರಿಯ
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅವಯವ /ಅಂಗ
प्रयोगाः - > "चन्द्रवित्तेशयोश्चैव मात्रा निहृत्य शाश्वतीः"
उल्लेखाः - > मनु० ७-४
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > (ಸಂಗೀತಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ) ಕಾಲದ ಅಳತೆ
मात्रा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರೂಪ
प्रयोगाः - > "तस्य मात्रा गुणः शब्दः लिङ्गं यद्द्रष्टृदृश्ययोः"
उल्लेखाः - > भाग० २-५-२५

L R Vaidya

English

 mAtra {% (I) a. (f. त्री or त्रा) %} An affix added to nouns to denote ‘measuring as much as, ’ ‘reaching as far as’ e.g. ऊरुमात्र.

 mAtrA {% f. (the word is used in all the senses of मात्र) %} 1. A unit of measure
the correct measure
a moment
a particle,  an atom
a small portion,  a little,  पिंडेन्य्स्त्वल्पिकां मात्रांसमादाय M.iii.219,  R.iii.11
an element
the material world
money,  wealth,  substance
an ornament,  a jewel
the upper limb of the Nāgarī characters
retinue
a syllabic instant (in prosody).(का or कियती मात्रा ‘of what account or consideration, ’ e.g. गजेति का मात्रा मम.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

मात्रा
स्त्री
मात्रा,  परिच्छेद,  प्रमाण
परिच्छेदे प्रमाणे च मात्राख्या च प्रवर्तते ॥ १४ ॥
verse 2.1.1.14
page 0008

Lanman

English

 mā́trā,  f.
	—1. measure
 at end of adj.
cpds [see 1302c 3],  having…as its measure, 
so and so long or high or large,  etc.:
jānu-mātra,  knee-deep
 vyāma-mātra,  a
fathom broad
	—2. the full measure, 
i. e. limit
 at end of adj. cpds,  having…as
its limit,  not more than…
 and then,  these
adj. cpds being used substantively (1247
III^4), …merely, …only,  mere…,  27^20, 
50^9
 such a cpd as first member of another
cpd,  34^3,  37^6
 hence
	—3. from
this frequent use of mātrā at end of
cpds in the form mātra (334^2),  the quasistem, 
mātra,  n. measure,  i. e. height, 
depth,  length,  breadth,  distance (43^12).
[√1mā,  ‘measure, ’ 1185c: cf. μέ-τρον, 
‘measure.’]

Abhyankara Grammar

English

मात्रा  (1) measure,  quantity 
 cf भवति हिं तंत्र या च यावती च अर्थमात्रा M. Bh. on P.I.2.45 and II.1.1 
 (2) mora,  prosodial unit of one instant i.e. the length of time required to pronounce a short vowel: cf. भूयसीं मात्रा इवर्णावर्णयेः,  अल्पीयसी अवर्णस्य,  M.Bh. on I.1.48 Vaart. 4: cf. मात्रा ह्रस्वतावदवग्रहान्तरं,  द्व दीर्धः, तिस्रः प्लुत उच्यते स्वरः     R. Pr.I.16: cf also R. Pr. I.34,  T.Pr.I.37,  V.Pr.I.59,  R.T.28 also cf अर्धमात्रालाघवेन पुत्रोत्सवं मन्यन्ते वैयाकरणाः Par. Sek. Pari. 132. The instant is taken to be equal to the throbbing of the eye,  or a flash of lightning,  or a note of a wood-cock.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 मात्रा °eine Art Strophe,  S I,  177,  6
 182,  8.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मात्रा,  मानकः
noun
 
कस्यापि गणनां कर्तुं प्रमाणितं परिमाणम्।
 "तापमानस्य मात्रा डिग्री सेंटीग्रेट इति अस्ति।"

Synonyms:
  मात्रा
noun
 
इन्द्रियाणां स्वस्वविषयान् प्रति प्रवृत्तिः।
 "मात्रा जीवानां स्वाभाविकं लक्षणम्।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
त्रुटौ मात्रा लवो लेशः कणो ह्रस्वं पुनर्लघु ॥ १४२७ ॥
-wordlist-
 
त्रुटि (स्त्री),  मात्रा (स्त्री),  लव (पुं),  लेश (पुं),  कण (पुंस्त्री),  ह्रस्व (क्ली),  लघु (क्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

मात्रा
मात्रा,  परिच्छद
मात्रा परिच्छदेऽपि क्षुद्रः क्रूरे श्रुतौ निगमः ॥ ७९६ ॥
verse 5.1.1.796
page 0092

Vedic Reference

English

 Mātrā in the Upaniṣads^1 denotes a mora,  the length of a
short vowel.
1) Taittirīya Upaniṣad,  i. 2,  1
 Aitareya Āraṇyaka,  iii. 1,  5
 Śāṅkhāyana
Āraṇyaka,  vii. 15.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मात्रा,  स्त्री,
   (मीयते अनया । मा + “हुयामाश्रुभ-सिभ्यस्त्रन् ।” उणा० ४ । १६८ । इति त्रन् टाप् ।)परिच्छदः । अल्पः । परिमाणम् । इत्यमरः ।३ । ३ । १७७ ॥
 परिच्छदो हस्त्यश्वादिः । अल्पेयथा । शाकमात्रा । परिमाणे यथा । किंहस्तिमात्रोऽङ्कुशः । इति तट्टीकायां भरतः ॥
(यथा,  बृहत्संहितायाम् । ५८ । २ ॥
 “अङ्गुलमेकंभवति मात्रा ।”) कर्णभूषा । वित्तम् । अक्ष-रावयवः । इति मेदिनी । रे,  ७५ ॥
 * ॥
 (छन्दसांह्रस्वदीर्घादिप्रभेदः । यथा,  श्रुतबोधे ।“यस्याः पादे प्रथमे द्वादश मात्रा तथा तृतीये-ऽपि ॥
”)कालविशेषः । यथा,  --“कालेन यावता पाणिः पर्य्येति जानुमण्डले ।सा मात्रा कविभिः प्रोक्ता ह्रस्वदीर्घप्लुते मता ॥
इति प्राचीनाः ॥
अपि च ।“वामजानुनि तद्धस्तभ्रमणं यावता भवेत् ।कालेन मात्रा सा ज्ञेया मुनिभिर्वेदपारगैः ॥
”इति तन्त्रसारः ॥
इन्द्रियवृत्तिः । यथा,  --“मात्रास्पर्शास्तु कौन्तेय ! शीतोष्णसुखदुःखदाः ।आगमापायिनो नित्यास्तांस्तितिक्षस्व भारत ! ॥
”इति भगवद्गीता ॥
“मीयन्ते आभिर्विषयाः मात्रा इन्द्रियवृत्तयः ।”इति तट्टीकायां श्रीधरस्वामी ॥
इन्द्रियम् । इति पूर्व्वोक्तश्लोकटीकायां मधु-सूदनसरस्वती ॥
 अंशः । यथा,  --“न योषिद्भ्यः पृथग्दद्यादवसानदिनादृते ।स्वभर्त्तृपिण्डमात्राभ्यस्तृप्तिरासां यतः स्मृता ॥
”इति श्राद्धतत्त्वम् ॥
(शिलोच्चयः । यथा,  ऋग्वेदे । ३ । ४ । ६ । ३ ।“प्र मात्राभी रिरिचे ।”“मात्राभिः मीयन्ते परिच्छिद्यन्त इति मात्राःशिलोच्चयाः ।” इति तद्भाष्ये सायनः ॥
 शक्तिः ।यथा,  पञ्चतन्त्रे । १ । ३५९ । “का मात्रा समु-द्रस्य यो मम प्रसूतिं दूषयिष्यति ॥
” अव-यवः । यथा,  मनौ । ७ । ४ ।“चन्द्रवित्तेशयोश्चैव मात्रानिर्हृत्य शाश्वतीः ॥
”“मात्रा अवयवाः ।” इति तट्टीकायां मेधा-तिथिः ॥
 रूपम् । यथा,  भागवते । २ । ५ । २५ ॥
“तस्य मात्रा गुणः शब्दः ॥
” “मात्रा सूक्ष्मंरूपम् ।” इति तट्टीकायां स्वामी ॥
)

Capeller

German

 मा॑त्रा f.
  Maß. Ausdehnung,  Umfang, 
Menge,  Dauer,  More (metr.),  Augenblick, 
Teilchen,  Kleinigkeit
 Element, 
Meterie (Ph.)
 Habe,  Besitz,  Geld.
n.
  मात्र Maß (in Raum u. Zeit). —°
im Subst. u. Adj. (f.  आ u. ई) nichts
als,  schlechthin,  lauter —
 nur,  bloss—
lang,  groß,  hoch
 nur — besiotzend
nach p. p. kaum,  eben,  gerade.

Grassman

German

 mā́trā,  f. [von 1. mā],  1〉 Massstab,  Mass eines Dinges [G.],  d. h. die ihm zukommende Ausdehnung
 3〉 Mass,  grosse Ausdehnung
 insbesondere 4〉 parás mā́trayā über das Mass hinaus,  übermässig. — Vgl. a-,  tuvi-,  yāvanmātrá,  paró-mātra.
-ā 2〉 mā́ 〰 śāri apásas purā́‿ṛtós {219, 5}.
-ām 2〉 yajñásya {897, 11} (ví mimīta).
-ayā 2〉 pṛthivyā́s vā 〰 ví śrayadhvam {896, 5}. — 4〉 {615, 1} (tanúā vṛdhāna).
-e [du.] 3〉 dué 〰 nú te súmite {855, 6}.
-ābhis 1〉 {272, 3} (sám mamiré). — 3〉 {280, 3} (prá ririce).

 mā́trā:
in der ersten Zeile vor „Mass“ die Ziffer 2〉 einzufügen.

Stchoupak

French

 मात्रा-
 f.
  mesure,  quantité,  degré 
 more 
 unité musicale 
 ordre 
division minime,  atome (-अया dans une faible mesure) 
 matière 
 choses
matérielles,  biens,  moyens de subsistance 
 joyau 
 ifc. -अ- (f.  -ई-
en général) qui a pour mesure,  aussi grand (nombreux,  large,  etc.) que,  ne
possédant que 
 se montant à 
 n'étant que 
 (le premier terme étant un
verbal en -त-) à peine,  sitôt 
 -अ- nt. ifc. mesure (quantité, 
degré,  etc.) 
 totalité 
 rien que 
 -क- ifc. = °मात्र-।
°च्युतक- nt. n.
  d'un jeu.
°भस्त्रा- f.
  bourse.
°लाभ- m.
  pl.
  acquêts,  enrichissement.
°सङ्ग- m.
  attachement à des choses matérielles.
°स्पर्श- m.
  contact avec la matière.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.