| YouTube Channel

मातुलुङ्गः (mAtuluGgaH)

 
Apte Hindi
Hindi
मातुलुङ्गः
पुं*
 - "मातुल + गम् + खच्, पृषो* साधुः"
एक प्रकार का नींबू का वृक्ष
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: मातुलुङ्गः
Root: मातुलुङ्ग
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Citron tree
Tamil Tādumādul̤ai
Shloka(s):
3|3|33|1 ► मातुलुङ्गे तु रुचको वराम्लः केसरी शठः। (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|33|1 ⇢ मातुलुङ्गः (मातुलुङ्ग) (पुं) ⇒ Citron tree
Tamil Tādumādul̤ai ⇒
➠ 3|3|33|1 ⇢ रुचकः (रुचक) (पुं) ⇒ Citron tree
Tamil Tādumādul̤ai ⇒
➠ 3|3|33|1 ⇢ वराम्लः (वराम्ल) (पुं) ⇒ Citron tree
Tamil Tādumādul̤ai ⇒
➠ 3|3|33|1 ⇢ केसरी (केसरिन्) (पुं) ⇒ Citron tree
Tamil Tādu mādal̤ai ⇒
➠ 3|3|33|1 ⇢ शठः (शठ) (पुं) ⇒ Citron tree
Tamil Tādu mādul̤ai ⇒
Related word(s):
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मातुलुङ्गः,
पुं,
 (मा न तुलं गच्छतीति । गम +डः । पृषोदरादित्वात् अकारस्योकारः मुम्च ।)बीजपूरः । इत्यमरटीकायां भरतः ॥
(यथा, सुश्रुते उत्तरतन्त्रे ३९ अध्याये ।“केशरं मातुलुङ्गस्य मधुसैन्धवसंयुतम् ।शर्करादाडिमाभ्यां वा द्राक्षाखज्जूरयोस्तथा ॥
”(तथास्य पर्य्यायः ।“बीजपूरो मातुलुङ्गः सुफलः फलपूरकः ।लुङ्गुषः पूरकः पूरो बीजपूर्णोऽम्बुकेशरः ॥
”इति वैद्यकरत्नमालायाम् ।तथास्य गुणाः ।स्यान्मातुलुङ्गः कफवातहन्ताहन्ता कृमीणां जठरामयघ्नः ।स दोषरक्तादिविकारपित्त-सन्दीपनः शूलविकारहारी ॥
श्वासकासारुचिहरं तृष्णाघ्नं कण्ठशोधनम् ।दीपनं लघु रुच्यञ्च मातुलुङ्गमुदाहृतम् ॥
त्वक्तिक्ता दुर्ज्जराति स्यात् कृमिवातकफा-पहा ।स्वादु शीता गुरुः स्रिग्धा त्वङ्मांसं वात-पित्तजित् ॥
मेध्यं शूलानिलच्छर्द्दिकफारोचकनाशनम् ।दीपनं लघु संग्राहि गुल्मार्शोघ्नन्तु केशरम् ॥
हृद्यं वर्णकरं रुच्यं रक्तमांसबलप्रदम् ।शूला जीर्णादिरोगेषु मन्दाग्नौ कफमारुते ॥
अरुचिश्वासकासेषु स्वरसोऽस्योपदिश्यते ।रसोऽतिमधुरो हृद्यो वीर्य्यपित्तानिलापहा ॥
कफकृद्दुर्ज्जरः पाके मातुलुङ्गस्य कल्ककः ।तिक्तं पुष्पन्तु बीजञ्च गुल्मनुत्स्यात्तथाषरम् ॥
”इति हारीते प्रथमे स्थाने दशमेऽध्याये ॥
“त्वक्तिक्ता कटुका स्निग्धा मातुलुङ्गस्यवातजित् ।वृंहणं मधुरं मांसं वातपित्तहरं गुरु ॥
लघु तत्केसरं श्वासकासहिक्कामदात्ययान् ।आस्यशोषानिलश्लेष्मविबन्धच्छर्द्यरोचकान् ॥
गुल्मोदरार्शः शूलानि मन्दाग्नित्वञ्च नाशयेत् ॥
”इति च वाभटे सूत्रस्थाने षष्ठेऽध्याये ॥
)