| YouTube Channel

माता-मात्री (mAtA-mAtrI)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मीङ् हिंसायाम्”@} 2 ‘मीञो मीनाति मीनीते, हिंसायां मीयते ङितः।।’ 3 इति देवः।
4 मायकः-यिका, 5 मापकः-पिका, 6 मित्सकः-त्सिका, 7 मेमीयकः-यिका
माता-मात्री, मापयिता-त्री, मित्सिता-त्री, मेमीयिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि सौवादिकमिनोतिवत् 8 ज्ञेयानि।
9 मीनन्- प्रमीणन्-ती, प्रमीणानः, इति शतरि शानचि च रूपम्।
मीतम्-मीतः- मीतवान्, मीत्वा, 10 प्रमाय, 11 ईषत्प्रमयः-दुष्प्रमयः-सुमयः, मयः- 12 प्रमयः, इत्यादीन्यस्य प्रातिस्विकरूपाणीति ज्ञेयानि।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२६९)
02
=>
 (९-क्र्यादिः-१४७६। सक। अनि। उभ।)
03
=>
 (श्लो। १६)
04
=>
 [[१। ‘मीनातिमिनोतिदीङां ल्यपि च’ (६-१-५०) इति एज्विषये आकारः। युगा- गमः। एवमेव णमुल्प्रभृतिष्वपि ज्ञेयम्।]]
05
=>
 [[२। ण्यन्तेऽप्येज्विषयत्वेनाकारे, आदन्तलक्षणे पुगागमे च रूपमेवं सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
06
=>
 [[३। ‘सनि मीमा--’ (७-४-५४) इत्यनेन इस्, अभ्यासलोपतकारादिकं यथयथं सन्नन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
07
=>
 [[४। यङ एज्विषयत्वाभावेन आकारो न। अभ्यासे गुणः। एवमेव यङन्ते सर्वत्र ज्ञेयम्।]]
08
=>
 (१२५३)
09
=>
 [[५। शतरि, ‘क्र्यादिभ्यः--’ (३-१-८१) इति श्ना विकरणप्रत्ययः। प्रत्ययस्य शित्त्वेन ङिद्वद्भावादङ्गस्य गुणो न। ‘श्नाऽभ्यस्तयोरातः’ (६-४-११२) इत्याकारलोपः। प्रमीणन् इत्यत्र ‘हिनुमीना’ (८-४-१५) इति णत्वम्। “…परनिमित्त- कस्य आल्लोपस्य (च) पूर्वविधौ स्थानिवत्त्वाद् ‘एकदेशविकृतस्यानन्यत्वात्’ (परि। ३७) वा णत्वम्।” इति माधवोक्तमिहानुसन्धेयम्। एवमेव प्रमीणानः इत्यत्रापि ज्ञेयम्।]]
10
=>
 [[६। ‘मीनातिमिनोतिदीङां ल्यपि च’ (६-१-५०) इत्यनेन ल्यप्यप्याकारः।]]
11
=>
 [[७। ‘निमिमीलियां खलचोरात्वं न’ (वा। ६-१-५१) इति खल्प्रत्यये, अच्प्रत्यये चाकारनिषेधः। तेनैवं रूपम्। अत्र वार्तिके ‘अच्’ इत्यनेन पचाद्यचः (३-१-१३४), एरचः (३-३-५७) च ग्रहणमिति ज्ञेयम्। दुष्प्रमयः = रिपुः।]]
12
=>
 [[आ। ‘… मांसश्रियां प्रमयकृत् सितपीतचेलः।’ धा। का। ३। ५।]]