| YouTube Channel

मातङ्ग (mAtaGga)

 
शब्दसागरः
English
मातङ्ग
m.
 (-ङ्गः)
1. An elephant.
2. A man of a degraded caste, a
Chandāla, and outcaste.
3. A sort of divine being attendant on a
Jina.
4. The sacred fig-tree, (Ficus religiosa.)
5. A mountaineer,
a barbarian.
6. Any thing the best of its kind, (at the end of a
compound.)
f.
 (-ङ्गी)
1. The goddess PĀRVATĪ.
2. The wife
of VASISHṬHA.
E.
 मतङ्ग a saint, an elephant, &c., and अण्
aff.
 of
descent or pleonastic
aff.
Capeller Eng
English
मातङ्ग
m.
 elephant, greatest or best of (—°)
a man's
name.
Yates
English
मातङ्ग (ङ्गः) 1.
m.
 An elephant
an
outcast
attendant on a
Jaina
a sacred fig-tree
a mountaineer.
f.
 Durgā
the wife of
Vashishta.
Spoken Sanskrit
English
मातङ्ग mAtaGga
m.
 holy fig tree [ Ficus Religiosa - Bot. ]
मातङ्ग mAtaGga
m.
 caNDAla
मातङ्ग mAtaGga
m.
 elephant
मातङ्ग mAtaGga
m.
 kind of kirAta mountaineer
मातङ्ग mAtaGga
m.
 man of the lowest rank
मातङ्ग mAtaGga
m.
 barbarian
Wilson
English
मातङ्ग
m.
 (-ङ्गः)
1 An elephant.
2 A man of a degraded caste, a Cāṇḍāla, an outcaste.
3 A sort of divine being attendant on a Jina.
4 The sacred fig tree, (Ficus religiosa.)
5 A mountaineer, a barbarian.
f.
 (-ङ्गी)
1 The goddess PĀRVATĪ.
2 The wife of VAŚIṢṬHA.
E.
 मतङ्ग a saint, an elephant, &c., and अण्
aff.
 of descent or
pleonastic
aff.
Apte
English
मातङ्गः [mātaṅgḥ], [मतङ्गस्य मुनेरयम् अण्]
An elephant
मातङ्गाः किमु वल्गितैः K.
P.*
 7
Śi.*
 1.64.
A man of the lowest caste, a Chāṇḍāla.
A Kirāta, mountaineer or barbarian.
(At the end of
comp.
 ) Any thing the best of its kind
e. g. बलाहकमातङ्गः.
ङ्गी
N.
 of Pārvatī.
N.
 of Vasiṣṭha's wife.
N.
 of one of the ten Mahāvidyās.
A Chāṇḍāla lady
नताङ्गी मातङ्गी रुचिर- गीतभङ्गी Ā.
L.
Comp.
 -कुमारी a Chāṇḍāla girl. -जa. elephantine. -दिवाकरः
N.
 of a poet. -नक्रः, -मकरः a crocodile as large as an elephant
मातङ्गनक्रैः सहसो- त्पतद्भिर्भिन्नान् द्विधा पश्य समुद्रफेनान्
R.*
 13.11. -लीला
N.
 of a medical work.
Apte 1890
English
मातंगः [मतंगस्य मुनेरयं अण्] 1 An elephant
मातंगाः किमु वल्गितैः K. P. 7
Śi. 1. 64.
2 A man of the lowest caste, a Cāṇḍāla.
3 A Kirāta, a mountaineer or barbarian.
4 (At the end of comp.) Any thing the best of its kind
e. g. बलाहकमातंगः.
Comp.
दिवाकरः N. of a poet.
तक्रः a crocodile as large as an elephant
R. 13. 11.
Monier Williams Cologne
English
मातंग
m.
 (fr. मतं-ग) an elephant,
MBh.
Kāv.
&c.
 (ifc.
=
 the chief or best of its kind,
Hariv.
 )
Ficus Religiosa,
L.
(in
astron.
 )
N.
 of the 24th Yoga
a Caṇḍāla, man of the lowest rank,
Daś.
Lalit.
a kind of Kirāta mountaineer, barbarian,
Kathās.
N.
 of a serpent-demon,
L.
of a Pratyeka-buddha,
Lalit.
of the servant of the 7th and 24th Arhat of the present Avasarpiṇī,
L.
of a writer on music,
Ragh.
 , Sch.
Monier Williams 1872
English
मातङ्ग मातङ्ग, अस्, m. (fr. मतङ्ग), an
elephant
any large animal like an elephant
(at the
end of comps.) anything the best of its kind (e. g.
वलाहक-मातङ्गास्, ‘elephants of clouds, ’ i. e. ‘best
of clouds, ’ an epithet of the Saṃvartaka clouds
cf.
मातङ्ग-नक्र below)
Ficus Religiosa
epithet
of the twenty-fourth astronomical Yoga
a Cāṇḍāla,
a man of the lowest rank, an outcast
a kind of
Kirāta mountaineer, barbarian
N. of the servant of
the seventh and of the twenty-fourth Arhat of the
present Ava-sarpiṇī
of a Pratyeka-buddha
of an
author
of a Nāga
(ई), f., N. of a mythical being
regarded as progenitress of the whole elephant tribe
of a form of Durgā
of the wife of Vasiṣṭha.
—मातङ्ग-ज, अस्, आ, अम्, coming from or belong-
ing to an elephant, elephantine.
—मातङ्ग-दिवा-
कर, अस्, m., N. of a poet.
—मातङ्ग-नक्र,
अस्, m. a crocodile as large as an elephant.
—मा-
तङ्ग-मकर, अस्, m. a kind of marine monster.
—मातङ्ग-सूत्र, अम्, n., N. of a Buddhist Sūtra.
—मातङ्गोत्सङ्ग (°ग-उत्°), अस्, m. the back of
an elephant.
Macdonell
English
मातङ्ग mātaṅga,
m.
 elephant: —°, elephant 🞄among = chief or best of
man of the lowest 🞄caste, Cāṇḍāla, kind of Kirāta: -ka,
m.
 N. 🞄of a chief of the Cāṇḍālas
-kumāri,
f.
 🞄Cāṇḍāla girl
-ja,
a.
 derived from the elephant
🞄-tva,
n.
 condition of a Cāṇḍāla
🞄-nakra,
m.
 crocodile as large as an elephant.
Benfey
English
मातङ्ग मातङ्ग, i. e. मतंग + अ,
I.
m.
1. An outcaste, Rājat. 5, 6.
2.
A barbarian.
3. An elephant, Hit. ii.
d. 63.
4. The sacred fig-tree, Ficus
religiosa.
II.
f.
 गी, Pārvatī.
Apte Hindi
Hindi
मातङ्गः
पुं*
 - मतङ्गस्य मुनेरयम् अण्
हाथी
मातङ्गः
पुं*
 - -
"नीचतम जाति का पुरुष, चाण्डाल"
मातङ्गः
पुं*
 - -
"किरात, भील, पहाड़ी या बर्बर"
मातङ्गः
पुं*
 - -
(समास के अन्त में ) कोई भी सर्वोत्तम वस्तु
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मातङ्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಜ /ಆನೆ
निष्पत्तिः - > "अण्" (४-३-१२०)
व्युत्पत्तिः - > मतङ्गस्यायम्
प्रयोगाः - > "तदीयमातङ्गघटाविघट्टितैः कटस्थलप्रोषितदानवारिभिः"
उल्लेखाः - > माघ० १-६४
मातङ्ग
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಿರಾತ /ಒಬ್ಬ ಬೆರಕೆ ಜಾತಿಯವನು
L R Vaidya
English
mAtaMga {% m. %} 1. An elephant
2. a man of the lowest caste, a Chaṇḍāla
3. a kirāta, a barbarian
4. (at the end of a compound) anything the best of its kind.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
८, अनीक, अनुष्टुभ्, अहि, इभ, उरग, करटिन्, करिन्, करेणु, कर्मन्, कुज्जर, गज, गहन, गह्वर, तक्ष, तनु, दन्तिन्, दिक्, दिग्गज, दिङ्नाथ, दिश्, दुरित, द्विप, द्विरद, धी, धीगुण, नाग, नागेन्द्र, पद्मी, पन्नग, पवनभुक्, पीलुक, पुष्करिन्, प्रधान, प्रभावक, फणिन्, बुद्धिगुण, भद्र, भुजग, भुजङ्ग, भुजङ्गम, भूति, मङ्गल, मतङ्गज, मति, मद, मातङ्ग, यूथप, वन, वसु, वारण, विषभृद्वपु, व्याल, श्रिय, सर्प, सिद्धगुण, सिद्धि, सिन्धुर, सुण्डिप, स्तम्बेरम, स्तम्भेरम, हस्तिन्
Bopp
Latin
मातङ्ग m. elephantus (cf. मतङ्ग). DR. 8. 29.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
मातङ्ग on music. Quoted by Mallinātha on Raghuvaṃśa
1, 39, on Kirātārjunīya 4, 33.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Mātaṅga,
(1) (= Pali id., DPPN 〔2〕) n. of a Pratyeka-buddha: LV 〔18.15〕
(2) (perh. = Pali id., DPPN 〔3〕) n. of a maharṣi: Māy 〔257.2〕
(3) n. of a nāga king: Mvy 〔3262〕.
Indian Epigraphical Glossary
English
mātaṅga (IE 7-1-2), ‘eight’.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
मातङ्ग m. *Ficus religiosa, E 840 (P). 861 (A).
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
स्याद्गोमुखो महायक्षस्त्रिमुखो यक्षनायकः ॥ ४१ ॥
तुम्बरुः कुसुमश्चापि मातङ्गो विजयोऽजितः ।
ब्रह्मा यक्षेट् कुमारः षण्मुखपातालकिंनराः ॥ ४२ ॥
गरुडो गन्धर्वो यक्षेट् कुबेरो वरुणोऽपि च ।
भृकुटिर्गोमेधः पार्श्वो मातङ्गोऽर्हदुपासकाः ॥ ४३ ॥
-wordlist-
अर्हदुपासक (पुं), गोमुख (पुं), महायक्ष (पुं), त्रिमुख (पुं), यक्षनायक (पुं), तुम्बुरु (पुं), कुसुम (पुं), मातङ्ग (पुं), विजय (पुं), अजित (पुं), ब्रह्मन् (पुं), यक्षेश् (पुं), कुमार (पुं), षण्मुख (पुं), पाताल (पुं), किन्नर (पुं), गरुड (पुं), गन्धर्व (पुं), यक्षेश् (पुं), कुबेर (पुं), वरुण (पुं), भृकुटि (पुं), गोमेध (पुं), पार्श्व (पुं), मातङ्ग (पुं)
--source--
चण्डालेऽन्तावसाय्यन्तेवासिश्वपचबुक्कसाः ।
निषादप्लवमातङ्गदिवाकीर्तिजनंगमाः ॥ ९३३ ॥
-wordlist-
चण्डाल (पुं), अन्तावसायिन् (पुं), अन्तेवासिन् (पुं), श्वपच (पुं), बुक्कस (पुं), निषाद (पुं), प्लव (पुं), मातङ्ग (पुं), दिवाकीर्ति (पुं), जनङ्गम (पुं)
--source--
हस्ती मतङ्गजगजद्विपकर्यनेकपा मातङ्गवारणमहामृगसामयोनयः ।
स्तम्बेरमद्विरदसिन्धुरनागदन्तिनो दन्तावलः करटिकुञ्जरकुम्भिपीलवः ॥ १२१७ ॥
इभः करेणुर्गर्जोऽस्य स्त्री धेनुका वशापि च ।
-wordlist-
हस्तिन् (पुं), मतङ्गज (पुं), गज (पुं), द्विप (पुं), करिन् (पुं), अनेकपा (पुं), मातङ्ग (पुं), वारण (पुं), महामृग (पुं), सामयोनि (पुं), स्तमेरम (पुं), द्विरद (पुं), सिन्धुर (पुं), नाग (पुं), दन्तिन् (पुं), दन्तावल (पुं), करटिन् (पुं), कुञ्जर (पुंक्ली), कुम्भिन् (पुं), पीलु (पुं), इभ (पुं), करेणु (पुंस्त्री), गर्ज (पुं), धेनुका (स्त्री), वशा (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
मातङ्ग
मातङ्ग, द्विरद, द्विप, करि, गज, स्तम्बेरम, अनेकप, कुम्भिन्, कुञ्जर, वारण, इभ, रदिन्, सामोद्भव, सिन्धुर
मातङ्गद्विरदद्विपाः करिगजस्तम्बेरमानेकपाः,
कुम्भीकुञ्जरवारणेभरदिनः सामोद्भवः सिन्धुरः ।
verse 2.1.1.214
page 0026
अन्तावसायिन्
अन्तावसायिन्, चण्डाल, निषाद, जनङ्गम, श्वपच, पक्वश, मातङ्ग, प्लवक
अन्तावसायी चण्डालो निषादश्च जनङ्गमः ।
श्वपचः पक्वशश्चैव मातङ्गः प्लवकः स्मृतः ॥ ५९८ ॥
verse 2.1.1.598
page 0067
नाममाला
Sanskrit
गज, मतङ्गज, हस्ति, वारण, अनेकप, करिन्, दन्तिन्, स्तम्बेरम, कुम्भिन्, द्विरद, इभ, मितङ्गम, शुण्डाल, सामज, नाग, मातङ्ग, पुष्करिन्, द्विप, करेणु, सिन्धुर
गजो मतङ्गजो हस्ती वारणोऽनेकपः करी ।
दन्ती स्तम्बेरमः कुम्भी द्विरदेभमितङ्गमाः ॥ ८८ ॥
शुण्डालः सामजो नागो मातङ्गः पुष्करी द्विपः ।
करेणुः सिन्धुरः तेषु यन्ता याता निषाद्यपि ॥ ८९ ॥
verse 0.1.1.88
page 0045
Mahabharata
English
Mātaṅga, a ṛshi. § 567 (Bhagavadyānap.): V, 127, 4252 (ºvacanaṃ, a sentence of his (i.e. v. 4251) is quoted).
*mātaṅga, pl. (ºāḥ) (“elephants”). § 127 (Aṃśāvat.): I, 66, 2630 (the offspring of Mātaṅgī).
mātaṅga, name of a caste (= caṇḍāla): XII, 5368 (sg.), 5410 (sg.)
XIV, 1602 ff. (sg.).
पुराणम्
English
मातंग / MĀTAṄGA Sage mataṅga was known by this name also. (See under mataṅga).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मातङ्गः,
पुं,
 (मतङ्गस्येदं । मतङ्गस्यापत्यं पुमान् वा ।मतङ्ग + अण् ।) हस्ती । इत्यमरः । ३ । ३ । २१ ॥
(यथा, रामायणे । १ । ६ । २३ ।“बिन्ध्यपर्व्वतजैर्मत्तैः पूर्णा हैमवतैरपि ।मदान्वितैरतिवलैर्मातङ्गैः पर्व्वतोपमैः ॥
”)अश्वत्थवृक्षः । किरातजातिविशेषः । इतितट्टीकायां मथुरेशः ॥
श्वपचः । इति मेदिनी ।गे, ४७ ॥
(यथा, कथासरित्सागरे । ७३ । २ ।“सुदूरमन्वगायातं कार्य्याय कृतसंविदम् ।सख्या दुर्गपिशाचेन मातङ्गपतिना युतम् ॥
”)अर्हदुपासकविशेषः । इति हेमचन्द्रः । ४ । २८३ ।
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मातङ्ग पुंस्त्री० मतङ्गस्य मुनेरयम् अण् । १ गजे अमरः ।२ किरातजातिभेदे स्त्रियां ङीष् । ३ जैनभेदे
पु०
 हेमच० ।४ दशमहाविद्याभेदे स्त्री ङीप् ।
Capeller
German
मातङ्ग
m.
 Elefant, grösster o. bester von
(—°)
Mannsname.
Burnouf
French
मातङ्ग मातङ्ग
m.
 (मतङ्ग) éléphant.
Montagnard, barbare
homme de caste vile, चण्डाल।
Ficus
religiosa, bot. -- F. [ई] Pārvatī
la femme de Vasiṣṭha.
Stchoupak
French
मातङ्ग-
m.
 éléphant
un Caṇḍāla
-ई-
f.
 mère de la race
éléphantine
femme Caṇḍāla
-क-
m.
 chef C.
-त्व- nt. état de C.
°कुमारी-
f.
 fille de C.
°नक्र-
m.
 crocodile de la taille d'un éléphant.
°पति- °राज-
m.
 chef C.