मा (mA)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मा r. 2nd. cl. (माति) r. 3rd cl. (मिमीते) r. 4th cl. (मायते)
	 1. To mete,  to
measure.
	 2. To be contained: with अनु prefixed,  to infer,  to con-
clude
 with उप,  to resemble
 with परि,  to measure
 with प्र, 
to be evidence or authority
 with सम,  to compare,  to equalize.

 मा Ind.
	 1. A prohibitive and negative particle.
	 2. A particle imply-
ing doubt.
 E.
  मा to measure,  aff.
   क्किप्
 this particle is chiefly
prefixed to verbs,  in the imperative mood,  as माकुरु do not do, 
(any act.) &c.
 it is also read sometimes,  माङ् the final being
redundant.

 मा f.
  (-मा)
	 1. LAKSHMĪ.
	 2. A mother.
	 3. A measure.
	 4. An elephant.

Capeller Eng

English

 1 मा॑ (adv.  & conj.
  ) not,  that not,  lest,  would that not,  w.
 
imperat.  or an augmentless form of a past tense (±स्म)
 rarely with an
optative
 or with aor.  or fut.
  
 often without verb. — मैवम् or मा
तावत् may it not be so
 मो॑ ( = मा॑ उ) and not,  neither (prohib.).

 2 मा मि॑मीते (ममाति & माति),  pp.
   मित॑ (q.v. ) measure, 
mete,  compare with (instr.  )
 measure across i.e.
  pass through,  traverse
measure out = apportion,  give,  grant
 help
a pers.
   (acc. ) to
(dat.  )
 prepare,  arrange,  form,  make,  create,  develop,  display (also
refl.) show,  manifest
 conclude,  infer
 intr.
   (pres.   माति) correspond
in measure,  find room in (loc. )
 w.
  न be beside one's self with
(instr.  ). C.
  मापयति,  °ते cause to be measured or built,  build, 
erect.  — अनु be inferior in measure,  be not equal to (dat.  ) in
(acc. )
 form after i.e.
  recreate in thought,  conclude or infer from
(abl. ). उप apportion,  grant
 compare with (instr.  ). निस् measure
ont
 fashion or make out of (abl.  or instr.
  ),  construct,  build,  form, 
make,  create,  compose,  produce,  show,  betray. अभिनिस् produce,  create, 
make,  compose. विनिस् the same
 fashion out of (abl.  or instr.
  ). परि
measure around
 limit,  measure through,  complete. प्र measure,  tax, 
estimate
 frame,  create,  make,  arrange
 conceive,  understand.  वि
measure out,  pass through,  count over,  arrange,  settle. सम् measure, 
make equal to or compare with (instr.  ),  apportion,  distribute,  grant, 
bestow.  — Cf.  अनुमित,  उपमित (add.  ),  नि॑र्मित,  प॑रिमित, 
प्रतिमित,  प्रमित,  सं॑मित.

 3 मा॑ f.
  measure.

 4 मा मि॑माति bellow,  roar,  low
 w.
  अनु & आ bellow etc.
towards (acc. ).

 5 मा म॑यते w.
  नि exchange,  barter for (instr.  ).

Yates

English

 मा (ल) माति 2.
a. (लि,  ङ) मिमीते
3.
d. (य,  ङ) मायते 4.
d. To mete, 
to measure. With अनु to infer
with उप to resemble
 with परि to mea-
sure
 with प्र to be evidence,  witness.

 मा
adv. A prohibitive,  not,  do not.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मा 	-	 mA 	-	 f.
  	-	 no
न 	-	 na 	-	 indecl.
  	-	 no
अथ 	-	 atha 	-	 indecl.
  	-	 now
अधुना 	-	 adhunA 	-	 indecl.
  	-	 now
सम्प्रति 	-	 samprati 	-	 indecl.
  	-	 now
साम्प्रतम् 	-	 sAmpratam 	-	 indecl.
  	-	 now
इदानीम् 	-	 idAnIm 	-	 indecl.
  	-	 now
शिरः चालयति 	-	 ziraHcAlayati 	-	 verb 	-	 nod
नासिका 	-	 nAsikA 	-	 f.
  	-	 nose
टिप्पणी 	-	 TippaNI 	-	 f.
  	-	 note
संज्ञा 	-	 saMjJA 	-	 f.
  	-	 noun
ग्रन्थि  	-	 granthi 	-	 m.
  	-	 node  [ computer ]
सन्धि  	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 node  [ computer ]
मध्याह्न 	-	 madhyAhna 	-	 m.
  	-	 noon
नाम 	-	 nAma 	-	 n.
  	-	 noun
आर्थ 	-	 Artha 	-	 adj.
  	-	 noble
कुलीन 	-	 kulIna 	-	 adj.
  	-	 noble
अपूर्व 	-	 apUrva 	-	 adj.
  	-	 novel
स्वर 	-	 svara 	-	 m.
  	-	 noise
किंशब्द  	-	 kiMzabda 	-	 m.
  	-	 noise  [ computer ]

मा 	-	 mA 	-	 f.
  	-	 no
तथा मा वद 	-	 tathAmAvada 	-	 sent.
  	-	 Don'tsaythat.
कोलाहलं मा करोतु 	-	 kolAhalaMmAkarotu 	-	 sent.
  	-	 Don'tmakenoise, bequiet.
तीव्रं मा परिगणयतु 	-	 tIvraMmAparigaNayatu 	-	 sent.
  	-	 Don'ttakeitseriously.
असम्बद्धं मा प्रलपतु 	-	 asambaddhaMmApralapatu 	-	 sent.
  	-	 Don'ttalkfoolishly.
आरोग्यं निर्लक्ष्य मा पठतु 	-	 ArogyaMnirlakSyamApaThatu 	-	 sent.
  	-	 Don'treadtoomuchandspoilyourhealth.
भवान् मा ददातु,  मा स्वीकरोतु 	-	 bhavAnmAdadAtu, mAsvIkarotu 	-	 sent.
  	-	 Neithergive, nortakeanything.
निद्रां कृतवन्तं एतं मा उत्थापयतु 	-	 nidrAMkRtavantaMetaMmAutthApayatu 	-	 sent.
  	-	 Donotwakehimup–heissleeping.
अधिकं जलं मा पिबतु,  शीतं भवति 	-	 adhikaMjalaMmApibatu, zItaMbhavati 	-	 sent.
  	-	 Don'tdrinktoomuchwater.Youwillcatchacold.
वृन्ताकं मा पचतु इति पूर्वमेव उक्तवान् किल ? 	-	 vRntAkaMmApacatuitipUrvamevauktavAnkila? 	-	 sent.
  	-	 Haven'tItoldyoualreadynottomakeeggplant?
तस्मात् कारणात् एव अहम् वदामि तया सह मा गच्छतु इति 	-	 tasmAtkAraNAtevaahamvadAmitayAsahamAgacchatuiti 	-	 sent.
  	-	 ForthatreasononlyIamsayingdonotgowithher.
क्रुद्धकुक्कुरं मा स्पृश ! तस्य तीव्रैर्दन्तैस्त्वां दशेत् ! 	-	 kruddhakukkuraMmAspRza!tasyatIvrairdantaistvAMdazet! 	-	 sent.
  	-	 Donottouchtheangrydog!Itcouldbiteyouwithitssharpteeth!
मा 	-	 mA 	-	 adverb 	-	  not
मा 	-	 mA 	-	 indecl.
  	-	  don't
मा 	-	 mA 	-	 indecl.
  	-	  lest
माति  { मा } 	-	 mAti  { mA } 	-	 verb 	-	  think
माति  { अव- मा } 	-	 mAti  { ava- mA } 	-	 verb 2 	-	  measure
मायते  { मा } 	-	 mAyate  { mA } 	-	 verb 	-	  apportion
मायते  { मा } 	-	 mAyate  { mA } 	-	 verb 	-	  pray
मायते  { मा } 	-	 mAyate  { mA } 	-	 verb 	-	  prepare

मा 	-	 mA 	-	 f.
  	-	 no
न 	-	 na 	-	 indecl.
  	-	 no
नूतन 	-	 nUtana 	-	 adj.
  	-	 new
नव 	-	 nava 	-	 adj.
  	-	 new
अथ 	-	 atha 	-	 indecl.
  	-	 now
अधुना 	-	 adhunA 	-	 indecl.
  	-	 now
सम्प्रति 	-	 samprati 	-	 indecl.
  	-	 now
साम्प्रतम् 	-	 sAmpratam 	-	 indecl.
  	-	 now
इदानीम् 	-	 idAnIm 	-	 indecl.
  	-	 now
लेखनीमुख 	-	 lekhanImukha 	-	 n.
  	-	 nib
द्वे 	-	 dve 	-	 n.
  	-	 two  [ number ]
एकम् 	-	 ekam 	-	 n.
  	-	 one  [ number ]
शिरः चालयति 	-	 ziraHcAlayati 	-	 verb 	-	 nod
सूक्ष्मतम 	-	 sUkSmatama 	-	 adj.
  	-	 nano
समीप 	-	 samIpa 	-	 adj.
  	-	 near
सुव्यवस्थित 	-	 suvyavasthita 	-	 adj.
  	-	 neat
शोभन 	-	 zobhana 	-	 adj.
  	-	 nice
सुन्दर 	-	 sundara 	-	 adj.
  	-	 nice
जड 	-	 jaDa 	-	 adj.
  	-	 numb
संवेदनाशून्य 	-	 saMvedanAzUnya 	-	 adj.
  	-	 numb

मा 	-	 mA 	-	 f.
  	-	 no
न 	-	 na 	-	 indecl.
  	-	 no
अथ 	-	 atha 	-	 indecl.
  	-	 now
अधुना 	-	 adhunA 	-	 indecl.
  	-	 now
सम्प्रति 	-	 samprati 	-	 indecl.
  	-	 now
साम्प्रतम् 	-	 sAmpratam 	-	 indecl.
  	-	 now
इदानीम् 	-	 idAnIm 	-	 indecl.
  	-	 now
शिरः चालयति 	-	 ziraHcAlayati 	-	 verb 	-	 nod
नासिका 	-	 nAsikA 	-	 f.
  	-	 nose
टिप्पणी 	-	 TippaNI 	-	 f.
  	-	 note
संज्ञा 	-	 saMjJA 	-	 f.
  	-	 noun
ग्रन्थि  	-	 granthi 	-	 m.
  	-	 node  [ computer ]
सन्धि  	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 node  [ computer ]
मध्याह्न 	-	 madhyAhna 	-	 m.
  	-	 noon
नाम 	-	 nAma 	-	 n.
  	-	 noun
आर्थ 	-	 Artha 	-	 adj.
  	-	 noble
कुलीन 	-	 kulIna 	-	 adj.
  	-	 noble
अपूर्व 	-	 apUrva 	-	 adj.
  	-	 novel
स्वर 	-	 svara 	-	 m.
  	-	 noise
किंशब्द  	-	 kiMzabda 	-	 m.
  	-	 noise  [ computer ]

मा 	-	 mA 	-	 f.
  	-	 no
न 	-	 na 	-	 indecl.
  	-	 no
अथ 	-	 atha 	-	 indecl.
  	-	 now
अधुना 	-	 adhunA 	-	 indecl.
  	-	 now
सम्प्रति 	-	 samprati 	-	 indecl.
  	-	 now
साम्प्रतम् 	-	 sAmpratam 	-	 indecl.
  	-	 now
इदानीम् 	-	 idAnIm 	-	 indecl.
  	-	 now
शिरः चालयति 	-	 ziraHcAlayati 	-	 verb 	-	 nod
नासिका 	-	 nAsikA 	-	 f.
  	-	 nose
टिप्पणी 	-	 TippaNI 	-	 f.
  	-	 note
संज्ञा 	-	 saMjJA 	-	 f.
  	-	 noun
ग्रन्थि  	-	 granthi 	-	 m.
  	-	 node  [ computer ]
सन्धि  	-	 sandhi 	-	 m.
  	-	 node  [ computer ]
मध्याह्न 	-	 madhyAhna 	-	 m.
  	-	 noon
नाम 	-	 nAma 	-	 n.
  	-	 noun
आर्थ 	-	 Artha 	-	 adj.
  	-	 noble
कुलीन 	-	 kulIna 	-	 adj.
  	-	 noble
अपूर्व 	-	 apUrva 	-	 adj.
  	-	 novel
स्वर 	-	 svara 	-	 m.
  	-	 noise
किंशब्द  	-	 kiMzabda 	-	 m.
  	-	 noise  [ computer ]

मा 	-	 mA 	-	 f.
  	-	 no
तथा मा वद 	-	 tathAmAvada 	-	 sent.
  	-	 Don'tsaythat.
कोलाहलं मा करोतु 	-	 kolAhalaMmAkarotu 	-	 sent.
  	-	 Don'tmakenoise, bequiet.
तीव्रं मा परिगणयतु 	-	 tIvraMmAparigaNayatu 	-	 sent.
  	-	 Don'ttakeitseriously.
असम्बद्धं मा प्रलपतु 	-	 asambaddhaMmApralapatu 	-	 sent.
  	-	 Don'ttalkfoolishly.
आरोग्यं निर्लक्ष्य मा पठतु 	-	 ArogyaMnirlakSyamApaThatu 	-	 sent.
  	-	 Don'treadtoomuchandspoilyourhealth.
भवान् मा ददातु,  मा स्वीकरोतु 	-	 bhavAnmAdadAtu, mAsvIkarotu 	-	 sent.
  	-	 Neithergive, nortakeanything.
निद्रां कृतवन्तं एतं मा उत्थापयतु 	-	 nidrAMkRtavantaMetaMmAutthApayatu 	-	 sent.
  	-	 Donotwakehimup–heissleeping.
अधिकं जलं मा पिबतु,  शीतं भवति 	-	 adhikaMjalaMmApibatu, zItaMbhavati 	-	 sent.
  	-	 Don'tdrinktoomuchwater.Youwillcatchacold.
वृन्ताकं मा पचतु इति पूर्वमेव उक्तवान् किल ? 	-	 vRntAkaMmApacatuitipUrvamevauktavAnkila? 	-	 sent.
  	-	 Haven'tItoldyoualreadynottomakeeggplant?
तस्मात् कारणात् एव अहम् वदाि तया सह मा गच्छतु इति 	-	 tasmAtkAraNAtevaahamvadAmitayAsahamAgacchatuiti 	-	 sent.
  	-	 ForthatreasononlyIamsayingdonotgowithher.
क्रुद्धकुक्कुरं मा स्पृश ! तस्य तीव्रैर्दन्तैस्त्वां दशेत् ! 	-	 kruddhakukkuraMmAspRza!tasyatIvrairdantaistvAMdazet! 	-	 sent.
  	-	 Donottouchtheangrydog!Itcouldbiteyouwithitssharpteeth!
मा 	-	  mA 	-	 adverb 	-	  not
मा 	-	  mA 	-	 indecl.
  	-	  don't
मा 	-	  mA 	-	 indecl.
  	-	  lest
माति  { मा } 	-	  mAti  { mA } 	-	 verb 	-	  think
माति  { अव- मा } 	-	  mAti  { ava- mA } 	-	 verb 2 	-	  measure
मायते  { मा } 	-	  mAyate  { mA } 	-	 verb 	-	  display
मायते  { मा } 	-	  mAyate  { mA } 	-	 verb 	-	  compare with
मायते  { मा } 	-	  mAyate  { mA } 	-	 verb 	-	  conclude  

 
   मा   mA   f.
   no   
   तथा मा वद  tathA  mA  vada  sent.
   Don't say that.    
   कोलाहलं मा करोतु  kolAhalaM  mA  karotu  sent.
   Don't make noise,  be quiet.   
   तीव्रं मा परिगणयतु  tIvraM  mA  parigaNayatu  sent.
   Don't take it seriously.    
   असम्बद्धं मा प्रलपतु  asambaddhaM  mA  pralapatu  sent.
   Don't talk foolishly.   
   आरोग्यं निर्लक्ष्य मा पठतु  ArogyaM nirlakSya  mA  paThatu  sent.
   Don't read too much and spoil your health.    
   भवान् मा ददातु,  मा स्वीकरोतु  bhavAn  mA  dadAtu,   mA  svIkarotu  sent.
   Neither give,  nor take anything.   
   निद्रां कृतवन्तं एतं मा उत्थापयतु  nidrAM kRtavantaM etaM  mA  utthApayatu  sent.
   Do not wake him up – he is sleeping.    
   अधिकं जलं मा पिबतु,  शीतं भवति  adhikaM jalaM  mA  pibatu,  zItaM bhavati  sent.
   Don't drink too much water. You will catch a cold.   
   वृन्ताकं मा पचतु इति पूर्वमेव उक्तवान् किल ?  vRntAkaM  mA  pacatu iti pUrvameva uktavAn kila ?  sent.
   Haven't I told you already not to make eggplant?    
   तस्मात् कारणात् एव अहम् वदामि तया सह मा गच्छतु इति  tasmAt kAraNAt eva aham vadAmi tayA saha  mA  gacchatu iti  sent.
   For that reason only I am saying do not go with her.   
   क्रुद्धकुक्कुरं मा स्पृश ! तस्य तीव्रैर्दन्तैस्त्वां दशेत् !  kruddhakukkuraM  mA  spRza ! tasya tIvrairdantaistvAM dazet !  sent.
   Do not touch the angry dog! It could bite you with its sharp teeth!    
   मा  mA  adverb  not  
   मा  mA  indecl.
   don't   
   मा  mA  indecl.
   lest  
   माति  { मा }  mAti  { mA } verb  think   
   माति  { अव- मा }  mAti  { ava- mA } verb 2  measure  
   मायते  { मा }  mAyate  { mA } verb  display   
   मायते  { मा }  mAyate  { mA } verb  compare with  
   मायते  { मा }  mAyate  { mA } verb  conclude         

 
   मा  mA  f.
    no   
   न   na  indecl.
    no    
   नूतन   nUtana  adj.
    new   
   नव   nava  adj.
    new    
   अथ  atha  indecl.
    now   
   अधुना  adhunA  indecl.
    now    
   सम्प्रति  samprati  indecl.
    now   
   साम्प्रतम्  sAmpratam  indecl.
    now    
   इदानीम्  idAnIm  indecl.
    now   
   लेखनीमुख  lekhanImukha  n.
    nib    
   द्वे  dve  n.
   two  [ number ]  
   एकम्  ekam  n.
   one  [ number ]   
   शिरः चालयति  ziraH cAlayati  verb   nod   
   सूक्ष्मतम  sUkSmatama  adj.
    nano    
   समीप  samIpa  adj.
    near   
   सुव्यवस्थित  suvyavasthita  adj.
    neat    
   शोभन  zobhana  adj.
    nice   
   सुन्दर  sundara  adj.
    nice    
   जड  jaDa  adj.
    numb   
   संवेदनाशून्य  saMvedanAzUnya  adj.
    numb        

Wilson

English

 मा r. 2d cl. (माति) 3d cl. (मिमीते) 4th cl. (मायते) To mete, 
to measure: with अनु prefixed,  to infer,  to conclude: with उप,  to
resemble
 with परि,  to measure
 with प्र,  to be evidence or authority.

 मा ind.
1 A prohibitive and negative particle.
2 A particle implying doubt.
E.
  मा to measure,  aff.
   क्विप्
 this particle is used chiefly prefixed to
verbs,  in the imperative mood,  as माकुरु do not do (any act),  &c.,  it is
also read sometimes,  माङ् the final being redundant.

Apte 1890

English

 1 मा ind. A particle of prohibition (rarely of negation) usually joined with the Imperative
 मद्वाणि मा कुरु विषादमनादरेण Bv. 4. 41
 also (a) with the Aorist,  when the augment अ is dropped
 पापे रतिं मा कृथाः Bh. 2. 77
 मा मूमुहत् खलु भवंतमनन्यजन्मा मा ते मलीमसविकारघना मतिर्भूत् Māl. 1. 32
 the अ is sometimes retained
 मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमः शाश्वतीः समाः Rām. (b) the Imperfect (the augment being dropped here also)
 मा चैनमभिभाषथः Rāma
 (c) the Future,  or Potential mood,  in the sense of ‘lest, ’ ‘that not’
 लघु एतां परित्रायस्व मा कस्यापि तपस्विनो हस्ते पतिष्यति Ś. 2
 मा कश्चिन्ममाप्यनर्थो भवेत Pt. 5
 मा नाम देव्याः किमप्यनिष्टमुत्पन्नं भवेत् K. 307
 the Imperative mood also is sometimes used for the Potential
 त्वरतामार्यपुत्र एतां समाश्व सयितुं मास्या विकारो वर्धतां M. 4. (d) the Present Participle when a curse is implied
 मा जीवन्यः परावज्ञादुःखदग्धोपि जीवति Śi. 2. 45
 or (e) with potential passive participles
 मैवं प्रार्थ्यम्. मा is sometimes used without any verb
 मा तावत् ‘oh ! do not (say or do) so’
 मा मैवं
 मा नाम रक्षिणः Mk. 3. ‘may it not be the police’
 see under नाम. Sometimes मा is followed by स्म and is used with the Aorist or Imperfect with the augment dropped,  and rarely with the potential mood
 क्लैब्यं मा स्म गमः पार्थ Bg. 2. 3
 मा स्म प्रतीपं गमः Ś. 4. 17
 मास्म सीमंतिनी काचिज्जनयेत् पुत्रमीदृशम्. 
Comp. 
चिरं,  
विलंबं,  
विलंबितं ind. without delay,  shortly,  quickly. 

 2 मा 1 The goddess of wealth,  Lakṣmī
 तमाखुपत्रं राजेंद्र भज माज्ञानदायकं Subhāṣ. 
2 A mother. 
3 A measure. 
Comp. 
पः,  
पतिः epithets of Viṣṇu. 

 3 मा {c2c} P.,  {c3c} {c4c} A. (माति,  मिमीते or मीयते,  मित) 1 To measure
 न्यधित मिमान इवावनिं पदानि Śi. 7. 13
 9. 2. 
2 To measure or mark off,  limit
 see मित. 
3 To compare with (in size),  measure by any standard
 Ku. 5. 15. 
4 To be in,  find room or space in,  be contained or comprised in
 तनौ ममुस्तत्र न कैटभद्विषस्तपोधनाभ्यागमसंभवा मुदः Śi. 1. 23
 वृद्धिं गतेप्यात्मनि नैव मांतीः 3. 73
 10. 50
 14. 75,  13. 2,  5. 44
 माति मातुमशक्योऽपि यशोराशिर्यदत्र ते K. P. 10. 
5 To prepare,  arrange. 
6 To infer,  conclude. 
7 To form,  make,  build,  construct. 
8 To assign,  mete out,  apportion. 
9 To show,  display. 
10 To roar,  sound. 
Caus. (मापयति-ते) To cause to be measured,  measure or mete out
 एतेन मापयति भित्तिषु कर्ममार्गं Mk. 3. 16. 
Desid. (मित्सति-ते) To wish to measure &c. 

Monier Williams Cologne

English

 मा a f.
  a mother,  L.
 

 measure,  L.
 

 authority (-त्व n.
 ),  Nyāyam.
  

 light,  L.
 

 knowledge,  L.
 

 binding,  fettering,  L.
 

 death,  L.
 

 a woman's waist,  L.
 

 1. मा॑ ind.
  (causing a following छ् to be changed to च्छ्,  Pāṇ.
  vi,  1,  74) not,  that not,  lest,  would that not,  RV.
   &c.
   &c.
  

 a particle of prohibition or negation =
  Gk. μή,  most commonly joined with the Subjunctive i.e. the augmentless form of a past tense (esp.   of the aor.
 ,  e.g. मा॑ नो वधीर् इन्द्र,  do not slay us,  O Indra,  RV.
  
मा भैषीः or मा भैः,  do not be afraid,  MBh.
  
तपोवन-वासिनाम् उपरोधो मा भूत्,  let there not be any disturbance of the inhabitants of the sacred grove,  Śak.
 
often also with स्म,  e.g. मा स्म गमः,  do not go,  Bhag.
  cf.
   Pāṇ.
  iii,  3,  175
 176
in the sense of ‘that not,  lest’ also यथा मा,  e.g. यथा मा वो मृत्युः परि-व्यत्का इति,  that death may not disturb you,  PraśnaUp.
   
or मा यथा,  e.g. मा भूत् कालात्ययो यथा,  lest there be any loss of time,  R.
 
मा न with aor.
  Subj. =
  Ind. without a negative,  e.g. मा द्विषो न वधीर् मम,  do slay my enemies,  Bhaṭṭ.
  cf.
   Vām.
   v,  1,  9
rarely with the augmentless impf.
   with or without स्म,  e.g. मैनम् अभिभाषथाः,  do not speak to him,  R.
 
मा स्म करोत्,  let him not do it,  Pāṇ.
  vi,  4,  74,  Sch.
exceptionally also with the Ind. of the aor.
 ,  e.g.,  मा कालस् त्वाम् अत्य्-अगात्,  may not the season pass by thee,  MBh.
  
cf.
   Pāṇ.
  vi,  4,  75,  Sch.)

 or with the Impv.
  (in RV.
   only viii,  103,  6,  मा नो हृणीताम् [SV.   हृणीतास्] अग्निः॑,  may Agni not be angry with us
 but very often in later language,  e.g. मा क्रन्द do not cry,  MBh.
  
 गच्छ वा मा वा,  you can go or not go,  ib.
 रिपुर् अयम् मा जायताम्,  may not this foe arise,  Śāntiś.
 
 also with स्म,  e.g. मा स्म किं चिद् वचो वद do not speak a word,  MBh.
  )

 or with the Pot.
  (e.g. मा यमम् पश्येयम्,  may I not see Yama
 esp.
   माभुजेम in RV.
  )

 or with the Prec.  (only once in मा भूयात्,  may it not be,  R.
  [B.] ii,  75,  45)

 or sometimes with the fut. (=  that not,  lest,  e.g. मा त्वां शप्स्ये,  lest I curse thee,  MBh.
   cf.
   Vop.
   xxv,  27)

 or with a participle (e.g. मा जीवन्यो दुःखदग्धो जीवति,  he ought not to live who lives consumed by pain,  Pañcat.
 
 गतः स मा,  he cannot have gone,  Kathās.
 
 मईवम्प्रार्थ्यम्,  it must not be so requested,  BhP.
  )

 sometimes for the simple negative न (e.g. कथम् मा भूत्,  how may it not be,  Kathās.
 
 मा गन्तुम् अर्हसि,  thou oughtest not to go,  R.
 
 मा भूद् आगतः,  can he not i.e. surely he must have arrived,  Amar.
 )

 occasionally without a verb (e. g.  मा शब्दः or शब्दम्,  do not make a noise,  Hariv.
 
 मा नाम रक्षिणः,  may it not be the watchmen,  Mṛcch.
 मा भवन्तम् अनलः पवनो वा,  may not fire or wind harm thee,  Vām.
   v,  1,  14
 esp.
   =
  not so,  e.g. मा प्रातृद,  not so,  O Pr°,  ŚBr.
  
 in this meaning also मा मा,  मा मैवम्,  मा तावत्)

 in the Veda often with उ (मो॑) =
  and not,  nor (e.g. मा॑ मघो॑नः प॑रि ख्यतम् मो॑ अस्मा॑कम् ऋ॑ष्णाम्,  do not forget the rich lords nor us the poets,  RV.
   v,  65,  6
 and then usually followed by षु॑ =
  सु॑,  e.g. मो षु॑ णः नि॑रृतिर् वधीत्,  let not N° on any account destroy us,  i,  38,  6)

 in ŚBr.
   स्म मा - मो॑ स्म =
  neither - nor (in a prohibitive sense).

 2. मा cl.
  3. P.
  मि॑माति (accord.  to Dhātup.
   xxv,  6 Ā. मिमीते,  SV.
   मिमेति
 Pot.
  मिमीयत्,  Kāṭh.
 
 pf. ,  मिमाय
 aor.
  अ॑मीमेत् Subj. मीमयत्
 inf.
   मा॑तवै॑), 
to sound,  bellow,  roar,  bleat (esp.   said of cows,  calves,  goats &c.
  ),  RV.
  
 AV.
  
 Br.
  :
Intens.
 ,  only pr.
  p.
  मे॑म्यत्,  bleating (as a goat),  RV.
   i,  162,  2.

 3. मा cl.
  2. P.
  (Dhātup.   xxiv,  54) माति
 cl.
  3. Ā. (xxv,  6) मि॑मीते
 cl.
  4. Ā. (xxvi,  33) मायते (Ved.   and ep.
   also मिमाति Pot.
  मिमीयात् Impv.
 ,  मिमीहि
 Pot.
  मिमेत्,  Br.
 
 pf.  ममौ॑,  ममे,  ममिरे॑,  RV.
  
 aor.
  अ॑मासि Subj. मा॑सातै,  AV.
  
 अमासीत् Gr.
 
 Prec.  मासीष्ट,  मेयात्,  ib.
 fut. माता
 मास्यति,  मास्यते,  ib.
 inf.
   -मे॑,  -मै॑,  RV.
  
 मातुम्,  Br.
 
 ind.
 p.
  मित्वा॑,  -मा॑य,  RV.
   &c.
   &c.
  ), 
to measure,  mete out,  mark off,  RV.
   &c.
   &c.
  
to measure across =
  traverse,  RV.
  
to measure (by any standard),  compare with (instr.),  Kum.
  
 (माति) to correspond in measure (either with gen.
  ,  ‘to be large or long enough for’,  BhP.
  
 or with loc.
  ,  ‘to find room or be contained in’,  Inscr.
 
 Kāv.
 
 or with न and instr.,  ‘to be beside one's self with’,  Vcar.
 
 Kathās.
 )
to measure out,  apportion,  grant,  RV.
  
to help any one (acc.  ) to anything (dat. ),  ib.,  i,  120,  9
to prepare,  arrange,  fashion,  form,  build,  make,  RV.
  
to show,  display,  exhibit (अमिमीत,  ‘he displayed or developed himself’,  iii,  29,  11),  ib.
 (in phil.
 ) to infer,  conclude
to pray (याच्ञा-कर्मणि),  Naigh.
  iii,  59 :
Pass.
  मीय॑ते (aor.  अमायि)
to be measured &c.
  ,  RV.
  
 &c.
   Caus.
 ,  मापयति,  °ते (aor.  अमीमपत्,  Pāṇ.
  vii,  4,  93,  Vārtt.
  2 Pat.
 ), 
to cause to be measured or built,  measure,  build,  erect,  Up.
  
 GṛS.
 
 MBh.
   &c.
  :
Desid.
  मित्सति,  °ते,  Pāṇ.
  vii,  4,  54
 58 (cf.   निर्-√ मा) :
Intens.
  मेमीयते,  Pāṇ.
  vi,  4,  66.

 मा [cf.   Zd. mā
 Gk. μέτρον,  μετρέω
 Lat.
  mētior,  mensus,  mensura
 Slav.
  měra
 Lith.
  mėrà.]

 4. मा f.
  See under 4. म,  p.
  771,  col. 2.

Monier Williams 1872

English

 मा 1. मा,  ind. (causing a following छ् to
be changed to च्छ्,  see Gram. 48. c),  a particle of
prohibition and of negation,  usually translatable by
‘not, ’ or sometimes used as a conjunction and equi-
valent to ‘that — not,  lest,  would that — not
’ [cf.
the use of Gr. μή
 Lat. ne.] मा is most com-
monly employed in prohibition or deprecation,  when
it may be joined with the imperative (e. g. मा
ब्रूहि,  speak not
 मा लज्जस्व,  be not ashamed
मैवं वद,  speak not thus)
 often also with the
aorist,  especially in later Sanskrit,  when the augment
is generally dropped (e. g. मा कृथाः,  do not
make
 मा त्याक्षीः,  do not abandon
 मा शुचः, 
grieve not
 मा भैषीः,  fear not
 मा नीनशः, 
destroy not
 व्यथाम् मानुभूः,  feel not pain
or with the sense ‘lest, ’ as in Manu VIII. 15, 
धर्मो न हन्तव्यो मा नो धर्मो हतो व-
धीत्,  justice must not be destroyed,  lest justice being
destroyed destroy us)
 often with addition of the par-
ticle स्म (e. g. मा स्म वादीः,  speak not
 मा स्म
गमः,  go not)
 sometimes with the imperfect, 
the augment being still cut off (e. g. मा स्म
भवत्,  may he not become
 मा स्म करोत्,  let
him not do
 मैनम् अभिभाषथाः,  do not
speak to him,  cf. Pāṇ. VI. 4,  74)
 occasionally,  in
epic poetry &c.,  with an aorist,  without elision of
the augment (e. g. मा कालस् त्वाम् अत्य्-अगात्,  let
not the season pass by thee
 श्रद्धा नो मा व्य्-
अगमत्,  may faith not depart from us)
 not unfre-
quently with the potential,  in the sense of ‘wishing
that anything may not happen’ (e. g. मा स्म
जनयेत् पुत्रम् ईदृशम्,  may she not bring forth
such a son! मा यमम् पश्येयम्,  may I not see
Yama! मा कूर्याद् अकार्यम्,  O that he may do
nothing wrong!)
 and even with the precative (e. g.
मा भूयात्,  may it not be!)
 more rarely with the
potential,  in the sense of ‘prohibition’ (e. g. मा
स्मैनम् प्रत्युदीक्षेथाः,  do not look at him)
sometimes with the future,  in the sense of ‘lest, 
that — not’ (e. g. मा त्वां शप्स्ये,  lest I curse thee, 
that I may not curse thee)
 even with the fut. pass.
part. (मैवम् प्रार्थ्यम्,  it must not be so re-
quested)
 and even with the pres. part. (e. g. मा
जीवन् यो दुःख-दग्धो जीवति,  he ought not
[to be] living who lives consumed by pain)
 some-
times मा takes the place of the simple negative न
(e. g. गच्छ वा मा वा,  you can go or not go
मा जेतव्यः,  he is not to be conquered
 मा गन्-
तुम् अर्हसि,  thou oughtest not to go
 कथम् मा
भूत्,  how may it not be)
 occasionally without a
verb,  which must be supplied from the context (e. g.
मा शब्दम्,  i. e. with ellipsis of कुरुत,  do not
make a noise
 मा नाम रक्षिणः,  may it not
be the watchmen ! मैवम् or मा तावत्,  not so, 
i. e. let it not be so
 or with मा repeated,  thus
मा मा,  मा मैवम्). In the Veda मा is some-
times followed by the particle उ,  blending with it
into मो (e. g. Ṛg-veda V. 65,  6,  मा मघोनः
परि ख्यतम् मो अस्माकम् [पुत्रान्],  deny us
not who are rich in offerings,  nor indeed our sons
[according to Sāy. मो = मैव]
 and Ṛg-veda 1.
38,  6,  मो षु वधीत् [Sāy. = सर्वथा वधम्
मा कार्षीत्],  let him not on any account destroy)
[cf. Zend and Old Pers. mā
 Gr. μή
 perhaps Lat.
ne.]
—मा-चिर,  अस्,  आ,  अम्,  not long,  short
 (अम्), 
ind. without delay,  shortly,  quickly (generally after
an impv. or before an aor. without augment,  and
sometimes for न-चिरम्,  e. g. गच्छ मा-चिरम्
or मा-चिरं गमः,  go without delay
 व्रजिष्-
यामि मा-चिरम्,  I will set forth without delay).
—मा-विलम्बम् or मा-विलम्बितम्,  ind. without
delay,  shortly,  quickly.

 मा 2. मा,  cl. 3. P. A. (in Ved. P.)
मिमाति,  मिमीते,  ममे,  मातुम्,  to low, 
bellow,  roar,  bleat,  sound,  make any sound or cry
(especially said of cows,  calves,  goats,  &c.
 according
to Nirukta II. 9,  मायुम् मिमाति = मायुं शब्दं
करोति
 cf. rt. मीम्,  मीमयति,  2. मय,  मयु, 
मयूर): part. of the Intens. मेम्यत्,  in Ṛg-veda 1.
162,  2,  said to mean ‘bleating as a goat
’ (according
to Sāy. = either हन्यमान,  fr. rt. मी,  or मेमे-
शब्दं कुर्वत्।)

 मा 3. मा,  cl. 2. P. माति,  cl. 3. A. मिमीते
(3rd pl. मिमते,  part. मिमान),  Impf.
अमिमीत (3rd pl. अमिमत),  Pot. मिमीत,  Impv.
मिमीताम् (2nd sing. मिमीष्व,  also P. मिमीहि
used according to Naigh. III. 19,  याच्ञा-कर्मणि, 
in the act of praying)
 cl. 4. A. मायते,  ममौ, 
ममे (3rd pl. ममिरे),  मास्यति,  -ते,  अमासीत्, 
अमास्त,  Prec. मेयात्,  मासीष्ट,  मातुम्,  to
measure,  mete
 to measure off,  mark off,  limit
 to
measure (by any standard),  compare with,  (तदीयैर्
नयनैर् अमिमीत लोचने,  she compared her eyes
with theirs,  Kumāra-s. V. 15)
 to measure across, 
measure or pass through,  traverse (with अध्वनः, 
in Ṛg-veda 1. 146,  3
 but according to Sāy. मिमान
= सम्पादयितृ,  making,  causing)
 to measure out, 
apportion,  deal out,  impart,  give,  grant (e. g. in
Ṛg-veda IV. 44,  6,  नू नो रयिम् मिमाथाम् is
said to mean ‘mete out opulence for us’)
 to pre-
pare,  arrange
 to form,  make,  create,  construct, 
build,  effect (Ved.)
 to display,  exhibit,  show,  dis-
play one's self (e. g. in Ṛg-veda III. 29,  11,  यद्
अमिमीत मातरि is said to mean ‘when he has
displayed himself in the maternal atmosphere or
firmament, ’ where,  according to Sāy.,  तेजस् is to be
understood)
 to correspond in measure,  find measure
or room in (cl. 2. with loc.,  e. g. ते यशो-राशिर्
भुवन-त्रितयोदरे माति,  thy mass of fame
finds room in the interior of the three worlds)
 to
infer,  conclude: Pass. मीयते,  Aor. अमायि,  to be
measured &c.,  to be inferred: Caus. मापयति,  -यि-
तुम्,  Aor. अमीमपत्,  to cause to be measured or
built,  to have measured out or prepared
 to measure, 
mete off
 to build,  erect: Desid. P. A. मित्सति,  -ते
(Pāṇ. VII. 4,  54,  58): Intens. ममाति,  मामेति, 
मेमीयते (Pāṇ. VI. 4,  66)
 [cf. Zend mā,  ‘to
measure or make
’ mā,  f. ‘measure:’ Gr. μέ-τρο-ν, 
μέτρ-ιο-ς,  μῑ-μέ-ο-μαι,  μῑ́-μη-σις,  μῖ-μ-ο-ς: Lat.
mê-tâ-re,  mê-tâ-ri,  mê-ti-or,  mensa,  mensûra:
Old Slav. me-ra: Lith. më-ra,  ‘measure
’ ma-tú§-
ti,  ‘to measure
’ méta-s,  ‘time,  a year:’ Russ.
mje-ra,  ‘measure
’ mje-ritj,  ‘to measure:’ Hib.
mead,  ‘a balance,  a scale
’ meadaighim,  ‘I weigh, 
balance,  consider.’]

 4. मा,  मास्,  f. measure,  (in the formula मा
छन्दः,  प्र-मा छन्दः,  प्रति-मा छन्दः)
Ved. a kind of metre.

Macdonell

English

 मा 1. MĀ,  Ⅱ. P. mā-ti (C.),  Ⅲ. Ā. mímīte,  measure
 mete out,  mark off
 traverse
 🞄measure with,  compare with (in. )
 be 🞄large or long enough for (g.),  find space or 🞄room in,  be contained in (lc.
 Ⅱ. P.)
 mete 🞄out to,  bestow (RV.)
 fashion,  form,  make,  🞄build (V.)
 display,  show (RV.)
 infer,  conclude
 🞄with na,  not contain oneself,  be beside 🞄oneself with (in. 
 Ⅱ. P.)
 ps. mīyáte,  be 🞄measured,  etc.: pp. mita,  measuring (so and 🞄so much),  consisting of (—°)
 measured by = 🞄equal to (in.  or —°)
 limited or bounded by 🞄(in. )
 measured,  moderate,  scanty,  few,  brief 🞄(words)
 measured = weighed,  investigated
 🞄cs. māpaya,  P. cause to measure
 measure 🞄out,  mark off
 cause to build
 erect
 des. 🞄-mitsa,  P. anu,  be inferior in measure,  fall 🞄short of (d.) in (ac.
 RV.)
 form a conception 🞄of (ac.),  conceive of as (ac. w. iva or yathā)
 🞄infer (ac.) from (ab.)
 conclude to be 🞄(2 ac.): pp. conceived
 inferred,  concluded
 🞄cs. cause to infer sthg. (ac.)
 cause to deduce,  🞄prove. ud,  pp. unmita,  measuring (so and 🞄so much: —°). upa,  P. Ā. bestow (RV.)
 Ā. 🞄compare with (in. )
 ps. be of use: pp. compared,  🞄equal. ni,  pp. measured
 occasioned 🞄by (in. ). nis,  form out of anything,  produce,  🞄create,  fashion or make out of (in. ,  ab.)
 🞄build,  construct
 compose (literary works)
 🞄paint (a picture)
 utter,  make (speeches)
 🞄cause,  produce
 exhibit,  show
 pp. nirmita,  🞄produced,  created,  formed,  fashioned,  made,  🞄built,  by (in.  or —°),  out of (in. ,  ab.,  or —°
 🞄ord. mg.)
 caused
 performed,  celebrated
 🞄destined,  appointed
 isolated,  standing alone
 🞄cs. cause to be created,  formed,  or built
 🞄des. nirmitsa,  P. intend to make or build. 🞄abhi-nis,  produce
 compose: pp. created
 🞄formed
 built. vi-nis,  create,  form,  fashion,  🞄build,  out of (in. ,  ab.): pp. created,  made,  out 🞄of (ab. or —°)
 laid out (garden)
 fixed,  appointed
 🞄destined to be (nm. )
 performed,  🞄celebrated. saṃ-ni,  pp. composed of (ab.). 🞄pari,  measure around or throughout
 enclose 🞄with (in. )
 weigh,  estimate: pp. circumscribed,  🞄limited
 little,  few,  short. pra,  🞄measure,  estimate
 create,  form
 form a correct 🞄notion of (ac.): pp. measuring (so and 🞄so much: —°)
 moderate,  little,  few
 about 🞄[Page223-3] 🞄which a correct notion has been formed. 🞄prati,  (measure against),  imitate: pp. reflected. 🞄vi,  measure out
 enumerate
 traverse
 🞄ordain,  determine
 make ready. abhi-vi,  🞄ps. be presupposed in oneself.  sam,  🞄measure
 measure by the standard of (in. ),  🞄make equal to (in size,  number,  etc.)
 compare 🞄with (in. )
 mete out,  bestow
 Ⅱ. P. or 🞄ps. find space in,  go into (lc.): pp. saṃmita,  🞄measured out
 measuring exactly as much,  🞄just so much
 of equal extent,  length,  breadth,  🞄or height with (in.  or —°)
 reaching to (—°)
 🞄equal to (in. ,  —°)
 commensurate with,  corresponding,  🞄conformable to (—°)
 resembling,  🞄passing for (—°)
 provided or furnished with,  🞄consisting of (in.  or —°)
 destined for (—°).

 मा 2. MĀ,  -maya,  Ā. ni,  exchange
 ps. 🞄nimīyate,  be exchanged for (in. ).

 मा 1. mā́,  prohibitive ad. cj. (= Gk. μή) not,  🞄O that not
 that not,  in order that not: 〈1.〉 🞄with impv.
 〈2.〉 with potential (not common),  🞄may not! will not,  I hope
 〈3.〉 with subj. impf.  🞄(rare),  aor. (very common),  which in C. = indicative 🞄without the augment (the ind. with 🞄the augment occurs,  but very rarely,  gnly. in 🞄E.)
 〈4.〉 with fut. = in order that not (C.,  E.,  not 🞄common)
 〈5.〉 with pr. pt. (very rare
 e. g. mā 🞄jīvan,  be deserves not to live)
 〈6.〉 with pp.,  🞄e. g. gataḥ sa mā,  he cannot have gone (very 🞄rare)
 〈7.〉 elliptically without a verb,  not so! 🞄mā mā,  mā mā‿evam,  mā tāvat,  not so! 🞄yathā mā,  in order that not
 bhavatu mā 🞄vā‿astu,  be it or not
 mā kathaṃ nu bhavatu,  how should not be? mā bhūd āgataḥ,  🞄can be not have arrived? = surely he must 🞄have arrived
 mā nāma rakṣiṇaḥ,  heaven 🞄forbid that it should be the warders! mā na,  🞄with aor. subj. = ind. without a negative (C.
 🞄very rare)
 mā́‿u (mó),  and not (prohibitive
 🞄V.)
 mā sma (with impv. or aor. subj.),  not 🞄(prohibitive),  in order that not
 sma mā́,  🞄mó sma,  id. (Br.)
 mā — mā‿uta,  not — nor.

 मा 2. mā,  encl. ac. of ahmám,  I.

 मा 3. mā́,  month,  only lc. pl.
  māsú (V.¹).

 मा 4. mā,  f.
  authority,  knowledge.

Benfey

English

 1. मा मा,  ii. 2,  Par.,  ii. 3,  मिमा, 
मिमी,  and † i. 4,  Ātm. 
 1. To mete,  to
measure,  Chr. 289,  7 = Rigv. i. 50,  7.
 2. with न,  To surmount,  Śiś. 1,  23.
Ptcple. of the pf.  pass. मित।
 1. Mode-
rate,  little,  Pañc. i. d. 98 (in few
words)
 iii. d. 156.
 2. Scattered.
 3.
Known. 
 Comp.
 
अ-,  adj.
  immeasurable, 
measureless,  Pañc. iii. d. 156. Ptcple.
of the fut. pass. मेय,  Measurable.
 Comp.
 
अ-,  adj.
  immeasurable,  Chr. 37, 
29. Caus. मापय।
 1. To cause to be
measured,  to get measured,  MBh. 1, 
2024.
 2. To get prepared,  14,  2521. --
With अनु अनु, 
 1. To infer,  to conclude, 
MBh. 3,  12470
 Böhtl. Ind. Spr. 610
(कर्मामनेय,  i. e.
कर्मन्-,  To be
found out by one's actions,  cf.  Hit. iv.
d. 100,  where कार्यान्°,  to be inferred
from the effects)
 also pass. (मीय), 
in the signification of the active,  MBh.
1,  7043 (regularly,  Kir. 5,  47).
 2. To re-
concile,  MBh. 3,  286. -- With उप उप, 
 1. To admeasure,  to give,  Chr. 294,  7 =
Rigv. i. 92,  7.
 2. To compare,  Caurap.
43 (anomal. infin.  -मितुम्). उपमित, 
Like,  Bhartṛ. 3,  17. उपमेय,  Com-
parable,  Megh. 53. -- With नि नि
 comp.
ptcple. pf.  pass. दुस्-निमित,  adj.
  Put
down badly,  Ragh. 7,  10. निमेय,  Mea-
surable,  MBh. 13,  2676. -- With निस् निस्, 
 1. To build,  Rām.  1,  5,  6.
 2. To
create,  Man.  1,  13
 Vikr. d. 9.
 3.
To cause,  Pañc. v. d. 67.
 4. To make, 
Hit. 48,  2,  M.M.
 MBh. 1,  2026.
 5. To
form,  Man.  1,  21
 to compose,  Hit. i. d.
46,  M.M. -- With अभिनिस् अभि-निस्, 
To create,  Kir. 5,  3. -- With विनिस्
वि-निस्, 
 1. To create,  Nal. 17,  7.
 2. To
prepare,  Rām.  1,  13,  45. -- With परि
परि,  परिमित, 
 1. Limited,  Bhartṛ. 3, 
50.
 2. Moderate,  Rām.  3,  55,  20.
 3.
Measured.
 4. Regulated.
 5. Joined.
परिमेय,  Measurable,  few,  Rājat. 4, 
414.
 Comp.
 
अ-,  immeasurable,  MBh.
1,  2455. -- With प्र प्र,  To understand, 
Hit. 74,  7. प्रमित, 
 1. Measured.
 2.
Known.  Comp.
  ptcple. of the fut. pass.
अ-प्रमेय,  adj.
  Unfathomable,  Man. 
1,  3. -- With प्रति प्रति,  To compare, 
Rājat. 5,  482. -- With सम् सम्,  सं-
मित, 
 1. Like,  resembling.
 2. Of equal
measure,  conformable,  Sāv. 5,  30.
 3.
Reaching to,  Man.  2,  46.
 4. Measured.
 Comp.
 
मृत्यु-,  adj.
  death-like,  Chr.
35,  6.
वेद-,  adj.
  made up of the
Vedas,  Johns. Sel. 94,  53. -- Cf.  μάρις,  μανός,  μέτρον,  ἄ-μοτον,  μοτόν,  μίτος,  μῖμος,  μιμέομαι,  μάτιον,  μόδιος,  μέδιμνος,  μέδομαι,  μῆδος
Lat. im-mānis,  metior
(a denomin.  of an old ptcple. pres.,  cf. 
mensus),  mētare,  manus,  materia,  ma-
turus,  imitari,  mos,  modus,  meditari
O.H.G. mez
 O.N. met
 Goth. mitan
A.S. metan,  maedhian. 

 2. मा मा,  ii. 3,  मिमा,  मिमी,  Ātm. 
(ved. Par.). To sound,  to roar.

 3. मा मा,  indecl. A prohibitive par-
ticle.
 1. No,  with imperat.,  also with
imperf.  and aor.,  which then drop
their augment,  Vikr. d. 110
 in epic
poetry it is sometimes retained,  Chr.
6,  9
 also Utt. Rāmac. 36,  7.
 2. With
following स्म,  The same,  Chr. 41,  4
42,  10.
 3. Doubled,  मामा,  In no way, 
Chr. 26,  66
 Vikr. 12,  1. -- Cf.  μή
perhaps Lat. ne.

Hindi

मत

Apte Hindi

Hindi

मा
अव्य* - मा + क्विप्
"प्रतिषेधबोधक अव्यय,  (नकारात्मक विरलतः) प्रायः लोट् लकार की क्रिया के साथ जुड़ा हुआ"

मा
अव्य* - -
लुङ् लकार की क्रिया के साथ जबकि उसके आगम ‘अकार’ का लोप भी हो जाता हैं

मा
अव्य* - -
लङ् लकार की क्रिया के साथ भी (यहाँ भी आगम ‘अकार’ का लोप हो जाता हैं

मा
अव्य* - -
"लृट् लकार या विधिलिङ् की क्रिया के साथ भी,  ‘ऐसा न हो कि ’ ‘ऐसा नहीं कि’ अर्थ को प्रकट करने में"

मा
अव्य* - -
जब अभिशाप अभिप्रेत हो तो शत्रन्त (वर्तमानकालिक विशेषण) के रुप में प्रयुक्त

मा
अव्य* - -
"संभावनार्थक कर्मवाच्यप्रत्ययांत क्रियाओं के साथ-मैव प्रार्थ्यम्, मा कभी-कभी बिना किसी क्रिया की उपेक्षा किये प्रयुक्त होता हैं- मा तावत् ‘अरे ऐसा मत (कहो) मा मैवम् मा नामरक्षिणः @ मृच्छ* ३,  ‘कहीं कोई पुलिस का आदमी न हों’ दे* नाम के अन्तर्गत। कभी-कभी ‘मा’ के बाद ‘स्म’ लगा दिया जाता हैं,  और उस समय क्रिया में लङ् य लुङ् लकार का प्रयोग होता हैं तथा आगम ‘अकार’ का लोप हो जाता हैं,  विधिलिङ् के सा प्रयोग विरलता देखा जाता हैं"

मा
स्त्री*
  - मा + क + टाप्
धन की देवी लक्ष्मी

मा
स्त्री*
  - -
माता

मा
स्त्री*
  - -
माप

मा
"अदा* पर*,  जुहो*,  दिवा* आ* ,  ,  ,   " - -
मापना

मा
"अदा* पर*,  जुहो*,  दिवा* आ* ,  ,  ,   " - -
"नापतोल करना,  चिह्न लगाना,  सीमांकन करना"

मा
"अदा* पर*,  जुहो*,  दिवा* आ* ,  ,  ,   " - -
"(डील डौल में) तुलना करना,  किसी भी मापदण्ड से मापना"

मा
"अदा* पर*,  जुहो*,  दिवा* आ* ,  ,  ,   " - -
"अन्दर होना,  अन्दर स्थान ढूंढना,  युक्त या सहित होना"

मा
"अदा* पर*,  जुहो*,  दिवा* आ*,  प्रेर*, " - -
"मपवाना,  नाप करवाना"

मा
"अदा* पर*,  जुहो*,  दिवा* आ*,  इच्छा* ,  " - -
मापने की कामना करना

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯಮ ಸ್ವರ
मा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಕ್ಷ್ಮಿ
विस्तारः - > "मा स्त्री पद्मालयायां स्यात् पुंलिङ्गश्चन्द्रशेखरे" - मेदि०

मा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಕ್ಷ್ಮಿ
निष्पत्तिः - > मा (माने) - "कः" (३-२-३)
प्रयोगाः - > "मा निषाद प्रतिष्ठां त्वमगमः शाश्वतीः समाः"
उल्लेखाः - > रामा०
मा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಜನನಿ /ತಾಯಿ
मा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಧೆ /ಬುದ್ಧಿ
मा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪ್ರಮಾಣ /ಅಳತೆ
मा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೀರ /ದದ
मा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೃತಿ
मा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ
विस्तारः - > "मा स्त्री माने मृतौ वेकामेधाश्रीमध्यमातृषु । माऽव्ययं प्रतिषेधे च जले तु स्यान्नपुंसकम्" - रत्न०
मा
पदविभागः - > अव्ययम्
कन्नडार्थः - > ತಡೆ /ಅಡ್ಡಿ /ಪ್ರತಿಷೇಧ
प्रयोगाः - > "मा वेदि यदसावेको जेतव्यश्चेदिराडिति"
उल्लेखाः - > माघ० २-९६

L R Vaidya

English

 mA {% vt. or vi. 2P,  3A,  4A (pp. मित
 pres. माति,  मिमीते,  मायते
 pass. मीयते
 caus. मापयति-ते
 desid. मित्सति-ते) %} 1. To measure,  to weigh
to limit,  to measure off
to compare in size,  K.S.v.15
to be contained,  माति मातुमशक्योऽपि यशोराशिर्यदत्र ते K.Pr.x.,  तनौ ममुस्तत्र न कैटभद्विषस्तपोधनाभ्यागमसंभवा मुदः Sis.i.23.With अनु-,  1. to infer,  to deduce by reasoning,  e.g. धूमादग्निमनुमायः
to guess,  to conjecture,  अन्यमीयत शुद्धेति शांतेन वपुषैव सा R.xv.77.With उप-,  to compare with,  स्तनौ मांसग्रंथी कनककलशावित्युपमितौ Bhartr.iii.20.With निस्-,  1. to create,  ताभ्यां स शकलाभ्यां च दिवं भूमिं च निर्ममे M.i.13,  निर्मातुं प्रभवेन्मनोहरमिदं रूपं पुराणो मुनिः Vikr.i.
to settle,  to colonize,  निर्ममे निर्ममोऽर्थेषु मथुरां मधुराकृतिः R.xv.28
to manufacture
to cause,  निर्मातु मर्मव्यथाम् Git.G.iii.
to compose,  निर्माय नूतनमुदाहरणानुरूपं काव्यं मयात्र निहितम् R.G. With परि-,  1. to measure,  to weigh
to measure off,  to limit.With प्र-,  1. to measure
to prove,  to substantiate by proof.With सम्-,  1. to measure
to equalize,  to make equal
to compare
to be contained in,  e.g. मृणालसूत्रमपि ते न संमाति स्तनांतरे.

 mA {% (I) ind. %} A particle of negation or prohibition meaning ‘no,  not,  lest’
 it is joined with the imperative,  e.g. मा ब्रूहि दीनं वचः
 with the aorist,  (the augment of the aorist being then dropped),  e.g. (व्याहाराः) तेषु मा संशयो भूत् Ut.iv.,  or त्वं तु व्यथां मानुभूः Vikr.iv.
 with the imperfect,  (the augment being dropped),  e.g. मैनमभिभाषयाः
 with the potential,  e.g. मा कुर्याद्कार्यम्
 and with the future passive participle or the present participle (generally implying a curse),  e.g. मा जीवन् यः परावज्ञादुःखदग्धोऽपि जीवति । तस्याजननिरेवास्तु जननीक्लेशकारिणः Sis.ii.45.Sometimes मा is used without any verbal form,  e.g. मा नाम रक्षिणः Mrich.iii. [Followed by स्म,  it is used only with the aorist or imperfect (the augment being dropped) e.g. मा स्म प्रतीपं गमः Sak.iv.]

 mA {% (II) f. %} 1. An epithet of Lakshmī
 2. a mother
 3. a measure.

Bopp

Latin

 1. मा 2. P. 3. et 4. A. मामि,  मिमे (gr. 270.),  माये.
1) me-
tiri. मित mensuratus,  praesertim modicus,  paucus, 
exiguus. Sa. 1. 6. (cf. मिताशन,  मितम्पच apud Wils.).
2) in dial. Vêd. dare. RIGV. 120. 9.: रायेच नो मिमी-
तम् वाजवत्यै । इषेच नो मिमीतम् «opulentiaeque
nos date,  vigore clarae,  ciboque nos date». -- Caus.
1) metandum curare. MAH. 1. 2024.: तन् देशम् मापया-
मासुर् यज्ञायतनकारणात्
 1. 5319.: मापयामास मे-
दिनीम्.
2) metiri,  transmeare. MAH. 1. 5842.: पाण्ड-
वान् ददृशे…मापयानान् नदीजलम्. (V. मस्, 
3. मी et cf. gr. μέ-τϱον,  μῖμος,  μιμέομαι
 v. मा praef.
उप et सम्,  ἄ-μοτος,  quasi अमितम् pro अमातम्
lat. mê-tior,  mo-dus,  im-mâ-nis
 goth. MAT metiri,  mi-
ta,  mat,  adjecto t,  v. gr. comp. 109^b). 1.
 lith. mattóju me-
tior,  más-tas euphon. pro mát-tas cubitus,  máćius e
matius modus,  mensura,  mé-tas annus,  v. समा
 russ.
mje-ra modus,  mensura,  mje-ritj mensurare
 hib. mead
«a balance,  a scale»,  meadaighim «I weigh,  balance, 
consider».)
c. उप उपमित similis. BHAR. 3. 17.
c. निस् efficere,  creare. SU. 3. 12.: निर्ममे योषितन् दि-
व्याम्
 18.: निर्मिता
 MAN. 1. 13.: दिवम् भूमिञ्च निर्म-
मे. HIT. 21. 20.: स्नायुनिर्मिता एते पाशाः.
c. निस् praef. वि id. N. 17. 7.: धात्रा विनिर्मितः.
c. परि admetiri,  transl. destinare. BHAR. 3. 50.: आयुर्
वर्षशतन् नृणाम् परिमितम्. -- परिमित modicus, 
paucus,  exiguus. SA. 1. 5.
c. प्र i. q. simpl. अप्रमेय non mensurabilis,  immensus.
DR. 1. 8. BH. 11. 17.
c. सम् सम्मित
1) similis. N. 16. 4.: ग्रामान् नगरसम्मि-
तान्.
2) consentaneus,  congruens. SA. 5. 50.: यथा य-
था भाषसि धर्मसम्मितम् मनोनुकूलम्.

 2. मा 3. P. A. sonare. RIGV. 38. 8.: वाश्रे ऽव विद्युन् मि-
माति «mugientis instar vaccae fulmen sonat».

 3. मा ne,  particula prohibitiva,  quae construitur cum Impe-
rativo vel temporibus,  quae loco Imperativi ponuntur. H.
3. 7. Imperativo subintellecto. DR. 4. 23. (Gr. μή.)

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

लक्ष्मी
स्त्री
लक्ष्मी,  मा
मयोष्ट्रौ करभौ प्रोक्तौ लक्ष्मीर्मा च निगद्यते ।
verse 3.1.1.12
page 0014

Indian Epigraphical Glossary

English

 mā (IE 8-6
 SII 12
 SITI),  Tamil
 a land measure equal
to one-twentieth of a veli
 also the name of a weight.

Lanman

English

 √1mā (mímīte [660-3]
 mamaú,  mamé
ámāsta
 mitá [954c]
 mā́tum
 mitvā́
-mā́ya).
	—1. measure
	—2. measure
with,  compare
	—3. mete out
	—4. arrange, 
 form
 build
 make,  72^2. [for 1, 
cf. μέ-τρον,  ‘measure’
 Lat. ni-mi-us,  ‘not
to be measured,  excessive’
 for 4,  cf.
μά-ρη and Lat. mă-nu-s,  ‘former,  i. e. hand’
εὐ-μαρής,  ‘handy,  easy’: see also the collateral
form √1mi,  ‘build,  set up, ’ and
under mātṛ́ and mā́s.]
+ anu,  (form after,  i. e.) re-create in
imagination,  conceive.
+ upa,  measure with,  compare.
+ nis,  fashion or make out of (abl.)
 construct.
+ vi-nis,  lay out (garden).
+ pari,  measure around,  limit.
+ pra,  measure.
+ prati,  make (so as to be a match)
against,  cf. pratimā.
+ vi,  measure out
 then (like Eng. measure), 
 pass over,  traverse (the sky).

 √2mā or mī (mímāti [660-3]
 mimā́ya).
bellow.
+ vi,  bellow or cry aloud.

 mā́,  adv. and conj. not,  mostly in prohibitions
[1122b]:
	—1. regularly w. subjunctive,  i. e.
augmentless form of a past tense [579-80], 
76^16,  etc.
 in order that not,  53^7
	—2. w.
imperative,  22^2,  35^11,  50^4
	—3. rarely w.
optative,  79^17
	—4. w. evam,  not so,  38^5
	—5. w. u,  mo,  see u. [cf. μή,  Elian μά, 
‘not,  that not.’]

Kridanta Forms

Sanskrit

मा (मा॒ माने - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् =  मानम्
अनीयर् =  मानीयः - मानीया
ण्वुल् =  मायकः - मायिका
तुमुँन् =  मातुम्
तव्य =  मातव्यः - मातव्या
तृच् =  माता - मात्री
क्त्वा =  मित्वा
ल्यप् =  प्रमाय
क्तवतुँ =  मितवान् - मितवती
क्त =  मितः - मिता
शतृँ =  मान् - मान्ती / माती

मा (मा॒ङ् माने शब्दे च - जुहोत्यादिः - अनिट्)
ल्युट् =  मानम्
अनीयर् =  मानीयः - मानीया
ण्वुल् =  मायकः - मायिका
तुमुँन् =  मातुम्
तव्य =  मातव्यः - मातव्या
तृच् =  माता - मात्री
क्त्वा =  मित्वा
ल्यप् =  प्रमाय
क्तवतुँ =  मितवान् - मितवती
क्त =  मितः - मिता
शानच् =  मिमानः - मिमाना

मा (मा॒ङ् माने - दिवादिः - अनिट्)
ल्युट् =  मानम्
अनीयर् =  मानीयः - मानीया
ण्वुल् =  मायकः - मायिका
तुमुँन् =  मातुम्
तव्य =  मातव्यः - मातव्या
तृच् =  माता - मात्री
क्त्वा =  मित्वा
ल्यप् =  प्रमाय
क्तवतुँ =  मितवान् - मितवती
क्त =  मितः - मिता
शानच् =  मायमानः - मायमाना

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  मा
मूलधातुः:
   
धात्वर्थः:
  माने
गणः:
  अदादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  माति
अनुबन्धादिविशेषः:
  आकारान्तः

धातुः:
  मा
मूलधातुः:
   माङ्
धात्वर्थः:
  माने, शब्दे च
गणः:
  जुहोत्यादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  मिमीते
अनुबन्धादिविशेषः:
  आकारान्तः, भृञादिः

धातुः:
  मा
मूलधातुः:
   माङ्
धात्वर्थः:
  माने
गणः:
  दिवादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  अनिट्
उपग्रहः:
  आत्मनेपदी
रूपम्:
  मायते
अनुबन्धादिविशेषः:
  आकारान्तः

धातुप्रदीपः

Sanskrit

मा माने 
- माति । मीयते  । ममौ ।  मितम् ।।  53 ।।

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 1. मा mit Praes. damit nicht,  R. Gorr. 1,  65,  21. पुरा मा mit Praes. so v.a. sonst,  andernfalls,  3,  68,  44. मा गन्तुम् अर्हसि metrisch statt न गन्°,  2,  116,  5.

 3. मा 15. मित꣡ neben सं/मित Maitr. S. 2,  11,  1 (140,  4). — Mit आ 1. bilden,  hervorbringen,  ṚV. 3,  38,  7. — 2. herbeischaffen,  ṚV. 10,  56,  2. — Mit प्र,  प्रमित m. °ein Toter,  S I,  150,  2. — Desid. sich über etwas (Akk.) eine richtige Vorstellung zu bilden wünschen,  Bhāmatī 616,  9. — Mit सम्,  सं/मित,  Maitr. S. 2,  11,  1 (140,  4).

 मा ° = Lakṣmī,  S I,  53,  5 v.u. (Ko.)
 Vās. 122,  5. — मा = Lakṣmī in मालव Prabandhacintāmaṇi 190,  3
 Kielhorn in EI 6,  246,  N. 12. — Sollte nicht मापत्य bei Böhtlingk als मा + अपत्य zu fassen,  d. h. मा hier = Lakṣmī sein? [Z.]

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मा,  प्रतोलय,  परितोलय,  मानं निरूपय,  मानं ज्ञा
verb
 
कस्यापि वस्तुनः विस्तरस्य घनत्वस्य वा परिमाणस्य साहाय्येन मापनानुकूलः व्यापारः।
 "सः वस्त्रं मीटर इति परिमाणम् अनु माति।"

Synonyms:
  लक्ष्मीः,  रमा,  कमला,  नारायणी,  पद्महस्ता,  श्रीः,  विष्णुप्रिया,  मा,  माया,  हरिप्रिया,  पद्मा,  पद्मालया,  भार्गवी,  चञ्चला,  इन्दिरा,  अब्जवाहना,  अब्जा,  अब्धिजा,  अम्बुजासना,  अमला,  ईश्वरी,  देवश्री,  पद्ममालिनी,  पद्मगुणा,  पिङ्गला,  मङ्गला,  श्रिया,  श्रीप्रदा,  सिन्धुजा,  जगन्मयी,  अमला,  वरवर्णिनी,  वृषाकपायी,  सिन्धुकन्या,  सिन्धुसुता,  जलधिजा,  क्षीरसागरसुता,  दुग्धाब्धितनया,  क्षीरसागरकन्यका,  क्षीरोदतनया,  लोकजननी,  लोकमाता
noun
 
धनस्य अधिष्ठात्री देवता या विष्णुपत्नी अस्ति इति मन्यते।
 "धनप्राप्त्यर्थे जनाः लक्ष्मीं पूजयन्ति।"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
लक्ष्मीः पद्मा रमा या मा ता सा श्रीः कमलेन्दिरा ।
हरिप्रिया पद्मवासा क्षीरोदतनयापि च ॥ २२६ ॥
-wordlist-
 
लक्ष्मी (स्त्री),  पद्मा (स्त्री),  रमा (स्त्री),  ई (स्त्री),  आ (स्त्री),  मा (स्त्री),  ता (स्त्री),  सा (स्त्री),  श्री (स्त्री),  कमला (स्त्री),  इन्दिरा (स्त्री),  हरिप्रिया (स्त्री),  पद्मवासा (स्त्री),  क्षीरोदतनया (स्त्री)

--source--
 
हठे प्रसह्य मा मास्म वारणेऽस्तमदर्शने ॥ १५३९ ॥
-wordlist-
 
हठ (पुं),  प्रसह्य (अ),  मा (अ),  मास्म (अ),  वारण (क्ली),  अस्तम् (अ),  अदर्शन (क्ली)

अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्

Sanskrit

--source--
 
चन्द्रस्तु मास्तपोराजौ शुभांशुः श्वेतवाहनः ॥ १० ॥
जर्णः सृप्रो राजराजो यजतः कृत्तिकाभवः ।
यक्षराडौषधीगर्भस्तपसः शयतो बुधः ॥ ११ ॥
स्यन्दः खसिन्धुः सिन्धूत्थः श्रविष्ठारमणस्तपा ।
आकाशचमसः पीतुः क्लेदुः पर्वरिचिक्लिदौ ॥ १२ ॥
परिज्वा युवनो नेमिश्चन्दिरः स्नेहरेकभूः ।
-wordlist-
 
मा (पुं),  तपोराज (पुं),  शुभांशु (पुं),  श्वेतवाहन (पुं),  जर्ण (पुं),  सृप्र (पुं),  राजराज (पुं),  यजत (पुं),  कृत्तिकाभव (पुं),  यज्ञराज् (पुं),  औषधीगर्भ (पुं),  तपस (पुं),  शयत (पुं),  बुध (पुं),  स्यन्द (पुं),  खसिन्धु (पुं),  सिन्धूत्थ (पुं),  श्रविष्ठारमण (पुं),  आकाशचमस (पुं),  पीतु (पुं),  क्लेदु (पुं),  पर्वरि (पुं),  चिक्लिद (पुं),  परिज्वन् (पुं),  युवन् (पुं),  नेमि (पुं),  चन्दिर (पुं),  स्नेहु (पुं),  एकभू (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

लक्ष्मी
लक्ष्मी,  श्री,  कमला,  पद्मा,  पद्मवासा,  हरिप्रिया,  क्षीरोदतनया,  मा,  इन्दिरा
लक्ष्मीः श्रीः कमला पद्मा पद्मवासा हरिप्रिया ।
क्षीरोदतनया मा च शब्दज्ञैरिन्दिरा स्मृता ॥ ३१ ॥
verse 1.1.1.31
page 0005

नाममाला

Sanskrit

मा,  न,  खलु,  अलम्
द्राक्क्षणेऽह्नाय सपदि निषेधे मा न खल्वलम् ॥ १५७ ॥
verse 0.1.1.157
page 0076

एकाक्षरनाममाला

Sanskrit

मा,  मान,  वारण
मौलौ च बन्धने मूः स्यात् मा माने वारणेऽव्ययः ॥ ३४ ॥
verse 1.1.1.34
page 0121

मा,  अस्मच्छब्दे द्वितीयायाम्
अस्मच्छब्दे द्वितीयायां मा च षष्ठ्यां च मे पुनः ।
verse 1.1.1.35
page 0121

मा,  मातृ,  लक्ष्मी
मा मातरि तथा लक्ष्म्यां यस्तु वाते यमेऽपि च ॥ ३५ ॥
verse 1.1.1.35
page 0121

Tamil

மா : லக்ஷ்மி,  தாயார்,  ஒரு அளவு.

மா : வேண்டாம்,  இல்லை,  இல்லாவிட்டால்.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मा ङ य माने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (दिवा०-आत्म०-सक०-अनिट् ।) ङ य मायते । इतिदुर्गादासः ॥

 मा ङ लि शब्दे । माने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(ह्वा०-आत्म०-सक०-अनिट् ।) ङ लिमिमीते । श्रुत्या धर्म्मं मिमीते यः । इतिहलायुधः ॥
 इति तट्टीकायां दुर्गादासः ॥

 मा ल माने । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (अदा०-पर०-सक०-अनिटु ।) ल माति भूमिं नलेन राजा ।न मान्ति मानिनो यस्य यशस्त्रिभुवनोदरे ॥
”इति हलायुधः ॥
 इति दुर्गादासः ॥

 मा,  व्य (मा + क्विप् ।) वारणम् । (यथारामायणे । १ । २ । १५ ।“मा निषाद ! प्रतिष्ठां त्वमगमः शाश्वतीःसमाः ॥
”)विकल्पः । इति मेदिनी । अव्ययवर्गे,  ४९ ॥

 मा,  स्त्री,
   (मा + क्विप् । यद्बा,  मा + क । ततष्टाप् ।) लक्ष्मीः । इति मेदिनी । मे,  १ ॥
माता । (यथा,  साहित्यदर्पणे । १० म ।“मारमा सुषमा चारुरुचा मारबधूत्तमा ।मात्तधूर्त्ततमावासा सा वामा मेऽस्तु मारमा ॥
”)मानम् । इत्येकाक्षरकोषः शब्दरत्नावली च ॥

 मा,  त्रि,  (अस्मद् + द्वितीयैकवचने । “त्वामौ द्वितीयायायाः ।” ८ । १ । २३ ।इति मामित्यस्य स्थाने विकल्पेन मादेशः ।)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मा शब्दे अक० माने सक०
  जु० आ० अनिट् । मिमीते अमित ममे ।

 मा माने अदा० प० सक०
  अनिट् । माति अमासीत् ।

 मा माने दि० ङित् आ० सक०
  अनिट् । मायते अमास्त ।

 मा अव्य०
  ङिदनुबन्धात् दैवादिकात् आदादिकाद्वा माधातोःकिप् । १ वारणे । धातोर्ङित्त्वेन शब्दे ङित्त्वव्यवहा-रात् “न माङ्योगे” पा० ङिदनुबन्धधातुनिष्पन्न योगेन अडागमः तद्भिन्नयोगे तु स्यादेव “मा निषाद । प्रतिष्ठांत्वमगमः” इति रामायणम् । मा--क--टाप् । २ ल-क्ष्म्याम् मेदि० ३ मातरि च स्त्री । मा--सम्प० भावे क्विप् ।४ माने स्त्री शब्दर० ।

क्षीरतरङ्गिणी

Sanskrit

मा  माने
- पात्रे माति,  प्रणिमाति  माती मान्ती  घुमास्था (6466) इतीत्वं नास्ति,  सर्वत्र हि पामाग्रहणं लुग्विकरणस्य णत्ववर्जम्-मायते  सनि मीमा (7454) इत्यच इस्-मित्सति  हुयामाश्रुवसिभसिभ्यस्त्रन् (तु0 उ0 4168) मात्रा  चन्द्रे मो डित् (उ0 4228) चन्द्रमाः  द्यतिस्यतिमा (7440) इतीत्-मितः  मः सः-मासः मापो रुरी च (द0 उ0 1157) मेरुः  माछाससिसूभ्यो यः (उ0 4108 श्वेत0) माया ऋज्रेन्द्र (उ0 228) इति माला  50

धातुवृत्तिः

Sanskrit

मा  (अर्थः)  माने
मानमिहान्तभा ( 2 ) ( 2 ) हान्तर्भाव इति पाठान्तरम् वः अत्रायमकर्मकः उक्तं च '' ह्वावमश्च'' इत्यत्रेन्दु ( 3 ) ( 3 ) हरदत्तन्यासकारादिभिः,  "अकर्मकत्वादस्याग्रहणम्'इति तेन हि "आतोनुपसर्गे क''इति कं बाधित्वा कर्मण्युपपदेऽण्विधीयते ( मुखमुपमाति,  अग्निमनुमाति,  गृहं निर्माति,  भवान् प्रमाति,  तण्डुलान् परिमाति ) इत्यादौ सकर्मकत्वमुपसर्गवशेनार्थान्तरवृत्त्या न चैवं सकर्मकादस्मादणर्थम् "ह्वावामश्च'' इत्यत्र ग्रहणं स्यादिति वाच्यम्,  यतस्तत्र "आतोऽनुपसर्गे क'' इत्यस्यापवादस्याप्रसङ्गात् सामान्यः कर्मण्यण सिद्धः ( माति ) इत्यादि यातिवत् ( मीयते,  मेमीयते ) "घुमास्था'' इतीत्वम् ( मित्सति ) "सनिमीमा'' इतीस्भावे "अत्र लोपोऽभ्यासस्य'' इत्यभ्यासस्य लोपः "सस्यार्धधातुके'' इति तत्वम् ( 4 ) ( 4 ) मितः,  मितवान् इति बहुषु पुस्तकेषु (मितम्) "द्यतिस्यतिमा'' इतीत्वम् सर्वेष्वेषु माग्रहणेषु मामेङ्माङ्ग्रहणम् 
 "गामादाग्रहणेष्वविशेष' इति वचनात् "नेर्गद'' आदिसूत्रे तु नास्य ग्रहणम् तथा च तत्र वृत्तिः,  "मा इति माङ्मेङोर्ग्रहणम्'' इति उक्तं चैतत्सर्वमिदमिन्दुसीरदेवन्यासकारहरदत्तादिभिरपि तेन ( प्रनिमाति,  प्रणिमाति )इत्यत्र "शेषे विभाषा कखादावषान्त उपदेशे'' इति णत्वविकल्पो भवति चान्द्रास्तु णत्वविधावपि त्रयाणां ग्रहणमिच्छन्तीति वर्धमानः स्वामिकाश्यपौ तु माग्रहणेष्वलुग्विकरणस्य ग्रहणं णत्ववर्ज्यमिति उभयमिदं वृत्त्यादिमाहग्रन्थविरोधादुपेक्ष्यम् मातीति ( मायः ) "श्यद्व्यध'' इति णे युक् (माया) स्त्रियां टाप् ( मायावी ) "अस्मायामेधास्रजो विनिः'' ( मायी,  मायिकः ) व्रीह्यादित्वादिनिठनौ प्रमातीति ( प्रमः ) "आतश्चोपसर्गे'' इति कः ( प्रमा ) "आतश्चोपसर्गे'' इति स्त्रयामङ् (प्रमितिः) इति बाहुलकात् क्तिन् मयत इति प्रणिदाने शपि गतम् 52

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“मा माने”@} 2 ‘मिमीते मायते माने माति तत्रैव शब्लुकि।’ 3 इति देवः। 
 ‘मानम् = वर्तनम्’ इति क्षीरस्वामी। 
 ‘-- अन्तर्भावः’ इति मा। 
 धा। 
 वृत्तिः। 
 ‘आधेयस्याधाराद् अनधिकपरिमाणताऽत्र मानम्।’ इति पुरुषकारः। 
 4 मायकः-यिका,  5 मापकः-पिका,  6 मित्सकः-त्सिका,  7 मेमीयकः-यिका
   माता-त्री,  मापयिता-त्री,  मित्सिता-त्री,  मेमीयिता-त्री
   8 9 निर्मान्- 10 न्ती-ती,  मापयिष्यन्-न्ती-ती,  मित्सिष्यन्-न्ती-ती
   -- -- मापयमानः,  मापयिष्यमाणः,  -- मेमीयमानः,  मेमीयिष्यमाणः
   प्रमीः-प्रम्यौ-प्रम्यः
   -- -- -- 11 मितम्-तः-तवान्,  मापितः,  मित्सितः,  मेमीयितः-तवान्
   12 प्रमः,  13 मायः,  माया-मायावी-मायिकः-मायी,  14 धान्यमायः,  मापः,  मित्सुः,  15 मेम्यः
   मातव्यम्,  मापयितव्यम्,  मित्सितव्यम्,  मेमीयितव्यम्
   16 प्रनिमानीयम्-प्रणिमानीयम्,  मापनीयम्,  मित्सनीयम्,  मेमीयनीयम्
   17 मेयम्,  18 पाय्यम्,  माप्यम्,  मित्स्यम्,  मेमीय्यम्
   ईषन्मानः-दुर्मानः-सुमानः
   -- -- 19 20 मीयमानः,  माप्यमानः,  मित्स्यमानः,  मेमीय्यमानः
   मायः,  21 आमः,  मापः,  मित्सः,  मेमीयः
   मातुम्,  मापयितुम्,  मित्सितुम्,  मेमीयितुम्
   22 प्रमा-उपमा-अनुमा,  प्रमितिः,  मापना,  मित्सा,  मेमीया
   प्रमाणम्,  मापनम्,  मित्सनम्,  मेमीयनम्
   मित्वा,  मापयित्वा,  मित्सित्वा,  मेमीयित्वा
   23 प्रमाय,  प्रमाप्य,  प्रमित्स्य,  प्रमेमीय्य
   मायम् २,  मित्वा २,  मापम् २,  मापयित्वा २,  मित्सम् २,  मित्सित्वा २,  मेमीयम् २
   मेमीयित्वा २
   24 मेरुः,  25 मात्रा,  26 मासः। 
 27
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (१२४०)
 02 =>
  (२-अदादिः-१०६२। सक। अनि। पर।)
 03 =>
  (श्लो। ९)
 04 =>
  [[१। ण्वुलि ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं घञ्णमुलादिष्वपि ज्ञेयम्।]]
 05 =>
  [[२। ण्यन्ते सर्वत्र ‘अर्त्तिह्रीव्ली--’ (७-३-३६) इति आदन्तलक्षणे पुगागमे रूपमेवम्।]]
 06 =>
  [[३। ‘सनि मीमाघु--’ (७-४-५४) इत्यादिना इस्भावे,  ‘अत्र लोपोऽभ्यासस्य’ (७-४-५८) इत्यभ्यासलोपे,  ‘सः स्यार्धधातुके’ (७-४-४९) इति सकारस्य तकारे,  ‘हलन्ताच्च’ (१-२-१०) इति सनः कित्त्वेन गुणाभावे च रूपमेवम्। एवं सन्नन्ते सर्वत्र प्रक्रिया ज्ञेया।]]
 07 =>
  [[४। यङन्ते सर्वत्र,  ‘घुमास्था--’ (६-४-६६) इतीकारे,  ‘गुणो यङ्लुकोः’ (७-४-८२) इत्यभ्यासे गुणः।]]
 08 =>
  [पृष्ठम्१०१४+ २४]
 09 =>
  [[१। शतरि,  अदादित्वेन शपो लुकि,  सवर्णदीर्घे,  ‘आच्छीनद्योर्नुम्’ (७-१-८०) इति स्त्रियां नुम्विकल्पे च निर्मान्ती-निर्माती इति रूपद्वयम् इति ज्ञेयम्।]]
 10 =>
  [[आ। ‘ख्यान्त्यः कथाः प्राणमुदां पतीनां निर्मान्त्य इष्टानि चट्न् वचत्यः।’ धा। का। २। ५०।]]
 11 =>
  [[२। ‘द्यतिस्यतिमास्थाम् इत् ति किति’ (७-४-४०) इति क्तप्रत्यये परतः प्रकृतेः इकारः। गुणनिषेधः। एवं क्त्वाक्तिन्प्रभृतिष्वपीकारो बोध्यः।]]
 12 =>
  [[३। ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपः।]]
 13 =>
  [[४। ‘श्याऽऽद्व्यध--’ (३-१-१४१) इत्यादिना कर्तरि आदन्तलक्षणो णप्रत्ययः। ‘आतो युक् चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। स्त्रियां टापि माया इति सिद्ध्यति। मायाशब्दात् मत्वर्थीये विनिप्रत्यये मायावी इति,  व्रीह्यादित्वात् (५-२-११६) इनिठन्प्रत्यययोश्च मायी-मायिकः इति च रूपाणि सिद्ध्यन्ति।]]
 14 =>
  [[५। कर्मण्युपपदे कर्तरि,  ‘ह्वावामश्च’ (३-२-२) इत्यण्प्रत्यये युगागमे च रूपमेवम्। ‘आतोऽनुपसर्गे कः’ (३-२-३) इति प्राप्तस्य कप्रत्ययस्यापवादः।]]
 15 =>
  [[६। यङन्तात् पचाद्यचि (३-१-१३४),  ‘यङोऽचि च’ (२-४-७४) इति यङो लुकि ईकारे,  उत्तरखण्डे यणि च रूपमेवम्।]]
 16 =>
  [[७। ‘शेषे विभाषा--’ (८-४-१८) इति नेर्णत्वविकल्पः। ‘नेर्गदनदपतपदघुमा --’ (८-४-१७) इत्यत्र नास्य धातोर्ग्रहणम्,  अपि तु माङ्मेङोरेव ग्रहणम् इति बहवः।]]
 17 =>
  [[८। यति परे,  ‘ईद् यति’ (६-४-६५) इति ईकारे गुणे च रूपमेवम्।]]
 18 =>
  [[९। माने = परिमाणेऽभिधेये ‘पाय्यसान्नाय्यनिकाय्यधाय्या मानहविर्निवाससामिधे- नीषु’ (३-१-१२९) इत्यनेन ण्यदायादेशौ आदेः पकारश्च निपात्यन्ते।]]
 19 =>
  [पृष्ठम्१०१५+ २५]
 20 =>
  [[१। यगन्ताच्छानशि ईकारे मीयमानः इति सिद्ध्यति। क्षीरस्वामी तु ‘घुमास्था- --’ (६-४-६६) इति सूत्रे नास्य धातोर्ग्रहणमिति ‘सर्वत्र हि पामाग्रहणं लुग्विकरणस्य णत्ववर्जम्’ इति वचनं किञ्चिदुपादाय मायते इति यकि रूपं साधितवान् भाष्यादिषु नैतादृशं वचनमुपलभ्यते। प्रक्रियाकौमुदीकारं वर्जयित्वा सर्वेऽपि ‘गामादाग्रहणेष्वविशेषः’ (परि। ११६) इति परिभाषामवलम्ब्य ‘घुमास्था--’ (६-४-६६) इत्यादिषु सर्वत्र माग्रहणेष्वस्यापि ग्रहणमिच्छन्ति। स्पष्टमिदं माधवधातुवृत्त्यादिषु।]]
 21 =>
  [[२। आ = समन्तात् मीयतेऽत्रेति आमः = अपक्वपदार्थः। अधिकरणे ‘घञर्थे कविधानम्--’ (वा। ३-३-५८) इति कप्रत्यये,  आकारलोपे रूपमेवम्।]]
 22 =>
  [[३। स्त्रियां भावादौ,  ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इति क्तिन्नपवादोऽङ्प्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इत्याकारलोपे अदन्तत्वेन टापि प्रमा,  उपमा इत्यादिकं सिद्ध्यति। प्रमितिः,  उपमितिः,  अनुमितिः इत्यादयस्तु बाहुलकात् क्तिनि सिद्ध्यन्तीति ज्ञेयम्।]]
 23 =>
  [[४। समासे क्त्वाप्रत्ययस्य ल्यबादेशे,  ‘न ल्यपि’ (६-४-६९) इतीकारनिषेधः।]]
 24 =>
  [[५। ‘मापो रुरी च’ (द। उ। १-१५७) इति रुप्रत्यये ईकारे चान्तादेशे गुणे रूपमेवम्। माति सूर्येन्दुभ्यामिति मेरुः = सुरगिरिः।]]
 25 =>
  [[६। ‘हुयामा--’ (द। उ। ८। ८४) इति त्रन्प्रत्यये रूपमेवम्। मीयतेऽनेनेति मात्रा = अल्पपरिमाणम्।]]
 26 =>
  [[७। मातीत्यर्थे ‘मासश्च’ (द। उ। ९। २७) इति सप्रत्ययो निपात्यते। मासः = त्रिंशद्दिनपरिच्छिन्नः कालविशेषः।]]
 27 =>
  [पृष्ठम्१०१६+ २७]

Capeller

German

 1. मा॑ nicht (prohib.) daß o. damit nicht, 
mit Imperat.,  (meist augmentlosem) Prät., 
bes. Aor.,  Optat. o. zu ergänzendem Verb.
Oft verst. durch उ (मो॑) u. स्म। — मैवम्
nicht so! मा तावत् nicht doch!

 2. मा॑ f.
  Maß,  Autorität.

 3. मा,  मि॑मीते (मिमाति u. माति),  Pass.
मीय॑ते messen,  abmessen,  durchmessen, 
ermessen,  vergleichen mit (Instr.)
 intr.
dem Maß entsprechen,  Raum finden in
(Loc.),  mit Neg. außer sich sein (Präs.
माति)
 zuteilen,  gewähren,  bereiten, 
bilden,  verfertigen,  offenbaren,  bethätigen. 
p. p. मित gemessen durch
d. i. gleichkommend,  betragend (Instr.
o. —°),  abgemessen,  kärglich,  klein
ermessen,  erkannt. Caus. मापयति
messen,  bauen,  herrichten (lassen).
अनु weniger messen als (Dat.),  an (Acc.)
ermessen,  erschließen,  folgern
 p. p.
अनुमित। उप zuteilen,  verleihen
 vergleichen
mit (Instr.) p. p. उपमित verglichen, 
gleich. निस् ausmessen,  herstellen, 
ausführen,  machen
aus (Abl. o. Instr.),  gestalten,  bilden, 
verfassen,  an den Tag legen.  p. p.
निर्मित gemacht,  geschaffen,  gebildet von
(Instr. o. —°),  aus (Abl.,  Instr. o. —°)
bewirkt,  testgesetzt,  bestimmt. विनिस्
verfertigen,  schaffen,  bilden
 p. p. विनिर्मित.
परि ringsum messen,  bemessen, 
ermessen.  p. p. परिमित bemessen,  beschränkt, 
gering. प्र messen
 p. p. प्रमित
— messend,  — groß (—°). प्रति nachbilden, 
nachahmen
 p. p. प्रतिमित wiedergespiegelt.
वि ausmessen,  durchmessen, 
durchlaufen.  सम् messen, 
gleichmachen,  vergleichen mit (Instr.), 
zumessen,  urteilen.  p. p. संमित abgemessen, 
so viel messend o. betragend
wie —,  entsprechend,  gleich (—°),  versehen
mit,  bestehend aus (Instr. o. —°).

 4. मा मयते täuschen (nur —°). वि sich
gegenseitig abwechseln. 

 5. मा मिमाति blöken,  brüllen. 

Grassman

German

 1. √mā [Cu. 〔461〕],  „messen“,  und zwar ursprünglich nicht „nachmessen,  wie gross etwas ist“,  sondern „durch Messen (mit Längen- oder Hohlmass) bestimmen,  wie gross etwas sein soll“
 aus dieser synthetischen Bedeutung ging erst jene analytische (die im RV. nur einmal vorkommt) hervor. Ebenso knüpfen die abgeleiteten Begriffe an den synthetischen an,  also einerseits: „errichten,  bilden,  zurüsten (durch richtiges Abmessen der Theile)“,  andererseits „zumessen (mit einem Hohlmasse),  zutheilen“. Also 1〉 abmessen [A.],  d. h. durch Messen bestimmen wie weit,  hoch u. s. w. etwas sein soll
 2〉 abmessen,  eine bestimmte Anzahl von Hohlmassen [A.] einer Flüssigkeit (12 Eimer des Soma)
 3〉 Bahnen (ádhvanas),  Strecken Weges (yójanāni) durch messen,  zurücklegen
 4〉 messen,  med. ermessen die Grösse [A.] des Indra ({266, 7})
 5〉 errichten,  bauen Säulen,  Wohnstätten [A.],  schaffen [A.]
 6〉 zurüsten,  bereit machen [A.]
 7〉 zurichten,  bereiten Opfer,  Andacht,  Lied u. s. w.
 8〉 bilden die Leibesfrucht [A.] (im Mutterleibe)
 9〉 jemandem [D.] etwas [A.] zumessen,  zutheilen
 10〉 jemandem [nas] verhelfen zu [D.]
 11〉 etwas [A.] zeigen,  offenbar machen (urspr. aufrichten,  errichten und dadurch sichtbar machen) z. B. Kraft (ójas),  Schönheit (śríyas),  auch seine Kraft (ójas) an jemand [L.] zeigen.
Mit ánu 1〉 hinter etwas [A.] dem Masse nach zurückbleiben
 namentlich die Heldenkraft (vīríam) eines andern nicht erreichen
 2〉 seine Kraft [A.] hinter der Macht [D.] eines andern zurückstehen lassen.
ā́ 1〉 bilden,  schaffen [A.]
 2〉 herbeischaffen [A.].
úpa jemandem [D.] etwas [A.] zumessen,  zutheilen,  auch ohne Dativ.
ní in jemandem [L.] bilden,  schaffen [A.]
 vgl. a-nimāná.
pári ringsum die Gränze [A.] abmessen.
prá messen s. pramā́
 2〉 bilden,  zubereiten.
práti 1〉 wonach [I.] [Page1024] ein Lied [A.] bilden,  messen
 2〉 nachahmen.
ví 1〉 durchmessen,  durchschreiten,  durchlaufen [A.]
 2〉 ausmessen [A.]
 3〉 anordnen,  festsetzen [A.].
sám 1〉 abmessen [A.]
 2〉 jemandem [D.,  Adv. der Richtung] etwas [A.] zumessen,  zutheilen.
Stamm mímā:
-ātu 10〉 vītáye nas {413, 8}.
-īte [3. s. me.] 7〉 yajñám {633, 30}. — ví 1〉 yójanā {814, 3}.
-īte [dass.,  aber in passivem Sinne] 7〉 dhītís {632, 10}
 sanís vā́śī‿iva {632, 12}. — 8〉 gárbhas yajñásya {632, 11} (bildlich).
-āthām [2. d. Iv. me.] 9〉 nas rayím {340, 6}.
mimā:
-īyās ā́ 2〉 devā́n diví‿iva jyótis suám {882, 2}.
-īhí 7〉 ślókam āsíe {38, 14}. — upa nas vásūni {84, 20}.
-īhi úpa nas vā́jān {535, 11}. — sám 2〉 asmadríak śrávāṃsi {288, 22}
 {358, 2}
 {460, 3}
 ávas jaritré {235, 15}.
-ītám [2. d. Iv.] 10〉 rāyé nas {120, 9}.
-ītam [dass.] 10〉 iṣé nas {120, 9}.
-ītām [3. d.] 9〉 suastí nas {405, 11}.
-e [1. s. me.] práti 1〉 akṣáreṇa etā́m {839, 3}. — ví 3〉 ṛtásya dhā́ma {950, 3}.
-īte 11〉 śríyas {235, 5}. — práti 1〉 gāyatréṇa arkám {164, 24}. — ví 2〉 yajñásya mā́trām {897, 11}.
-āte [3. d.] 11〉 ójas {598, 6}.
-ate [3. pl.] 2〉 gráhān sómasya duā́daśa {940, 5}. — 7〉 krī́ḍantam (sómam) {809, 9}. — (práti) 1〉 akṣáreṇa vā́ṇīs {164, 24}.
-āthām [2. d. Iv. me.] 11〉 ójas tásmin {337, 4}.
Impf. ámimā:
-īthās 11〉 ójas {385, 7}.
-īta [3. s.] 1〉 varimā́ṇam pṛthivyā́s {662, 1}. — 9〉 me sahásrān savā́n {126, 1}. — ví 1〉 rájāṃsi {448, 7}.
-īta [dass.,  aber passivisch] 8〉 (agnís) mātári {263, 11}.
amimā:
-īta 1〉 ṣáḍ urvī́s {488, 3}. — 6〉 védim sū́dais {887, 2}. — 11〉 várṇam {195, 5}. — ví 1〉 antárikṣam {449, 2}. — 3〉 yajñám {936, 11}.
Perf. mamā:
-átus 4〉 {266, 7}.
-us ví 2〉 kṣétram iva pā́tram {110, 5}.
-e [1. s.] 7〉 vā́cam aṣṭā́padīm {685, 12}.
-é [3. s.] pári raśmínā divás ántān {645, 18}. — ví 1〉 pṛthivī́m sū́rieṇa {439, 5}
 rájasī {160, 4}
 samyatī́ {780, 3}. — vi 1〉 rájāṃsi {154, 1}
 {435, 3}
 {490, 13}
 idám sadhástham {154, 3}. — 3〉 antárikṣam várīyas {203, 2}.
-e [3. s.] 5〉 dhā́ma pūrviám {661, 10}. — ánu 1〉 te vīríam {57, 5}. — ví 1〉 rájas (pathíbhis) {58, 1}.
-ā́te [3. d. me.] 4〉 mahimā́nam {266, 7}.
-iré sám 1〉 (urvī́) {272, 3} (mā́trābhis).
-ire 3〉 yójanāni {904, 7}. — 5〉 mithunā́ {159, 4}. — ánu 1〉 vīríam te {163, 8}. — 2〉 devā́s te kṣatrā́ya sáhāṃsi {537, 7}. — ā́ 1〉 sákmiam [Page1025] gós {272, 7}. — ní rūpám asmín {227, 7}{272, 7}. — ví 1〉 antárikṣam {409, 2}.
-ire [in pass. Sinne] 8〉 māyāvínas {795, 3}.
Aor. mā:
-āsi [2. s. Co.] úpa vā́jān {92, 7}
 {788, 3}
 bhāgám {208, 7}
 yajñám {142, 2}
 nas vásvas (partitiver Gen.) {680, 9}.
-āhi úpa nas vā́jān {542, 5}
 {854, 12}
 asmábhyam vā́jān {318, 10}.
-āsva úpa íṣas {784, 9}
 nas rayím {805, 5}.
Part. mímāna:
-as 6〉 áhā {50, 7}. — 8〉 rūpā́ duhitúr vakṣáṇāsu {396, 13}. — 11〉 ójas {208, 2}
 {910, 2}. — vi 3〉 āhavám {155, 6}
 arkám {186, 4}.
-am 6〉 ā́yudhā {356, 3}.
-ā [du.] 3〉 várāṃsi {503, 2}. — 7〉 yajñám {936, 7}.
-ās [m.] 5〉 dhā́māni {882, 5}. — 9〉 {534, 15} prakalavíd 〰 jahús víśvāni bhójanā sudā́se.
-e [d. f.] 3〉 ádhvanas {146, 3}.
Part. Pass. mīyámāna:
-as 5〉 (yū́pas) {242, 3}.
Part. II. mita [vgl. á-,  sú-],  vgl. mi:
-ā pári catvā́ri padā́ni {164, 45}.
-āni ví 1〉 sā́nūni (cákṣasā) {448, 6}.
Part. III. mā́tṛ:
-ā 1〉 pūrviám padám {661, 4}.
Absol. mitvā́:
-ā́ 8〉 śíśum {831, 3}.
mā́ya:
-a sam 1〉 (sádma) {67, 10}. — vi 3〉 yajñám {940, 6}.
Verbale mā́ als Infin.:
-aí [D.] prati 2〉 ná vas 〰 sukṛtā́ni {294, 4}.
-é [D. oder L.] 2〉 pra {782, 4} sá (sómas) prá madhyamā́su mātṛ́ṣu 〰 sácā.
Ausserdem erscheint das Verbale mit substant. Bedeutung in pra-mā́,  prati-mā́.

 2. √mā,  √mī,  brüllen,  blöken,  besonders vom Rinde und Kalbe,  auch 2〉 mit Acc. des Gebrülles.
Mit ánu hinblöken nach [A.].
Stamm mímā:
-āti váhnis étaśas {776, 19}. — 2〉 māyúm {164, 28} (gaús).
mimā (mim):
-āti vāśrā́‿iva vidyút {38, 8}
 ukṣā́ {781, 4}.
-anti gā́vas dhenávas {745, 4}.
Perf. stark mimāy:
-āya [3. s.] gaurī́s {164, 41}
 sasarparī́s … bṛhát 〰 {287, 15}
 dhenús (anyásyās vatsám rihatī́) {289, 13}
 {853, 14}.
Aor. mīmaya:
-at gaús {853, 22}.
Impf. Int. ámīme [betont {164, 9}]:
-et vatsás {164, 9}. — ánu gaús vatsám {164, 28}.
Anm. ámīmet euphonisch für *ámemet
 auch tūtot,  tūtos,  anūnot,  nūnot,  dūdhot sind entsprechend zu deuten. [Page1026]
Part. Intens. mémiat:
-at [m.] ajás {162, 2}.
Inf. mā́tu:
-avaí u {164, 28} (gaús) mūrdhā́nam híṅ akṛṇot 〰.

 3. √mā,  mich,  siehe ahám.

 √mā́ [gr. μή,  Cu. 〔470〕],  nicht,  in prohibitiven Sätzen. Ueberall wird es,  wenn man die Form bhujema und diejenigen Fälle ausschliesst,  in denen das Verb zu ergänzen ist,  mit dem Conjunctiv construirt und zwar mit demjenigen Conjunctiv,  welcher die Endungen des Imperfect (oder Aorist) unverändert anfügt. Eine Verbindung mit dem Imperativ ist im RV. nur an einer (wahrscheinlich verderbten) Stelle (s. u.) nachzuweisen,  denn wo sonst der Schein einer solchen Verbindung entsteht,  sind die Formen von der Art,  dass sie im Imperativ und Conjunctiv gleichlauten,  wie in der 2. und 3. du. und in der 2. pl. 1〉 Die mit mā́ verbundenen Conjunctivformen sind folgende: 1. s. vidam,  sthām {218, 17}
 bhojam {219, 9}
 aram {476, 5}
 vocam {493, 14}
 cukrudham {621, 20}
 riṣam {844, 13}
 gamam {605, 1}
 vṛkṣi {27, 13}
 vide {665, 36}
 2. s. moṣīs {24, 11}
 {104, 8}
 rīradhas {25, 2}
 {223, 2}
 {250, 5}
 {669, 8}
 bhūs {33, 3}
 ūnayīs {53, 3}
 rīriṣas {104, 6}
 {114, 7}. _{114, 8}
 {562, 3}
 {605, 5}
 {844, 1}
 {954, 8}
 dās {104, 5}. _{104, 7}. _{104, 8}
 {189, 5}
 {517, 19}
 {562, 4}
 {622, 15}
 {668, 8}
 {680, 7}
 {885, 4}
 {954, 8}
 vadhīs {104, 8}
 {114, 7}. _{114, 8}
 {170, 2}
 {562, 4}
 {665, 34}
 {688, 8}
 dhak (von dagh) {178, 1}
 {502, 14}
 sṛjas {189, 5}
 riṣaṇyas {202, 1}
 {525, 5}
 {848, 15}
 yaus {223, 2}
 kar {209, 4}
 {267, 8}
 {538, 6}
 {559, 3}
 {591, 8}
 {665, 31}
 mumucas {275, 8}
 gās {287, 2}
 {299, 13}
 {934, 9}
 ves {299, 13}
 jīhipas {287, 19}
 mardhīs {316, 10}
 śiśrathas {328, 22}
 venas {385, 2}
 {390, 4}
 {485, 10}
 vṛhas {489, 17}
 spharīs {502, 14}
 vocas {517, 22}
 juhuras {520, 4}
 dukṣas {520, 7}
 randhīs {547, 5}
 irasyas {556, 6}
 gūhas {616, 6}
 {853, 24}
 star {623, 2}
 varg {684, 12}
 vīvijas {688, 8}
 bhāg {690, 6}
 {689, 8}
 {784, 8}
 bhúvas {701, 30}
 ruvaṇyas {705, 12}
 vṛṇak {706, 7}
 sicas {793, 3}
 sedhīs {853, 20}
 dīvyas {860, 13}
 tārīs {880, 5}
 dahas,  śocas,  cikṣipas {842, 1}
 jihvaras {842, 8}
 paptas {921, 15}
 marṣiṣṭhās {71, 10}
 manyathās {126, 7}
 yuyothās {224, 1}
 mṛṣṭhās {267, 8}
 tanuthās {433, 9}
 rarīthās {485, 11}
 juhūrthās {517, 19}
 hṛṇīthas {622, 19}
 bībhiṣathās {688, 8}
 bādhathās {844, 11}
 mṛthās {921, 15}
 śyoṣṭhās {999, 2}
 3. s. nak [von 2. naś] {18, 3}
 {214, 12}
 {572, 9}
 {610, 8}
 nat [von 2. naś] {620, 23}
 dhāk [von dah] {158, 4}
 dhak [von dagh] {202, 21}
 {517, 21}
 kar {162, 20}
 {314, 1}
 hās [von hā] {287, 20}
 gan [von gam] {566, 1}
 bhūt {38, 5}
 {220, 4}
 {620, 7}
 sthāt {249, 6}
 dhāt {395, 16}
 {396, 16}
 gāt {844, 4}
 siṣet {676, 8}
 susrot {927, 8}
 dhvanayīt {162, 15}
 dadharṣīt {183, 4}
 vadhīt {38, 6}
 {233, 2}
 {676, 20}
 {684, 9}
 gārīt {394, 7}
 tārīt {488, 9}
 {826, 4}
 {895, 5}
 dāsīt {517, 21}
 cārīt {541, 1}
 veśīt {669, 20}
 aśīt {913, 17}
 hiṃsīt {947, 9}
 {991, 3}
 tanat {91, 23}
 dasat {139, 5}
 śriṣat {162, 11}
 tapat {162, 20}
 tiṣṭhipat [von sthā] {162, 20}
 vidat {189, 4}
 {233, 1}. _{233, 2}
 rīriṣat {287, 20}
 rīradhat {224, 5}
 rīramat {407, 9}
 āmamat [von am] {826, 4}
 {885, 8}—_{885, 10}
 karat [Page1027] {410, 7} {622, 20}
 khyat {552, 7}
 riṣat {674, 10}
 {888, 11}
 {923, 20}
 bhraśat {999, 1}
 īśata {23, 9}
 {36, 16}
 {214, 10}
 {233, 3}
 {469, 7}
 {610, 7}
 {668, 14}
 {851, 7}
 {862, 2}
 vikta {162, 15}
 chedi {219, 5}
 śāri {219, 5}
 {287, 17}
 varhi {287, 17}
 pādi {105, 3}
 2. du. varktam {183, 4}
 {500, 7}
 dhaktam {183, 4}
 khyatam {419, 6}
 {642, 14}
 {682, 15}
 venatam {429, 7}
 {432, 1}
 mardhiṣṭam {589, 4}
 {590, 3}
 rīradhatam {610, 3}
 yauṣṭam {695, 1}
 {911, 42}
 sthātam {932, 2}
 aratam {625, 13}
 3. du. dugdhām {158, 4}
 aratām {267, 13}
 1. plur. bhema {11, 2}
 {624, 7}
 bhūma {105, 3}
 {535, 7}
 {562, 4}
 {573, 4}
 {578, 4}
 {621, 13}
 {863, 6}
 chedma {109, 3}
 ganma {219, 7}
 {502, 11}
 daghma {572, 21}
 karma {492, 7}
 {568, 2}
 {576, 8}
 gāma {883, 1}
 riṣāma {94, 1}—_{94, 14}
 {308, 5}
 {485, 11}
 {1004, 2}
 sadāma {517, 11}
 {520, 6}
 {641, 15}
 arāma {572, 21}
 {641, 16}
 radhāma {954, 5}
 cukrudhāma {224, 4}
 {968, 3}
 śramiṣma {220, 4}
 {624, 7}
 gṛhāmahi {641, 16}
 hāsmahi {954, 5}. — 2. pl. sunota {221, 7}
 nindata {301, 2}
 sredhata {548, 9}
 śaṃsata {621, 1}
 riṣanyata {621, 1}
 {640, 1}
 carata {860, 14}
 rīriṣata {89, 9}
 rīradhata {492, 6}
 bhūta {331, 1}
 sthāta {407, 8}
 {640, 1}
 grabhīṣṭa {220, 5}
 naiṣṭa {650, 3}
 vadhiṣṭa {710, 15}
 hiṃsiṣṭa {841, 6}
 mṛkṣata {676, 9}
 vadhiṣṭana {409, 9}
 bibhītana {675, 15}
 gantana {575, 5}
 bhūtana {575, 10}. — 3. pl. khyan {162, 1}
 {609, 8}
 druhan {5, 10}
 naśan {214, 8}
 {218, 14}
 dabhan {223, 2}
 {485, 12}
 {665, 23}
 {913, 9}
 {946, 4}
 rīraman {209, 3}
 {269, 5}
 {548, 1}
 {986, 1}
 yaman {279, 1}
 {701, 31}
 dṛśan {620, 24}
 {653, 19}
 vidan {911, 32}
 kṣan [von ghas] {921, 15}
 bhūvan {139, 8}
 {848, 12}
 aran {385, 13}
 riṣan {712, 13}
 gus {537, 5}
 kramus {548, 27}
 jāriṣus {139, 8}
 hāsus {684, 8}
 juhuranta {43, 8}
 {289, 2}
 naśanta {517, 22}
 matsata {797, 1}
 mukṣata {913, 19}.
2〉 mit dem Imperativ {712, 12} mā́ nas hṛṇītām átithis,  wo SV. den Conj. hṛṇīthās hat,  wo aber vielleicht hṛṇīta die ursprüngliche Lesart ist,  und die Formen hṛṇītām,  hṛnīthās zur Vermeidung des Hiatus eingeführt sind.
3〉 mit dem Optativ nur in Verbindung mit der Form bhujema,  welche ihrerseits auch nur in dieser Verbindung vorkommt: {299, 13}
 {424, 4}
 {492, 7}
 {568, 2}
 {604, 6}.
4〉 das Verb ist zu ergänzen: {54, 1} (etwa vadhīs)
 {214, 16} (párā dās oder rīradhas),  {173, 12}(?)
 insbesondere wenn das Verb schon in einem entsprechenden positiven Satze enthalten ist,  wobei es dann im negativen Satze nur in anderer Form zu ergänzen ist: {39, 2} yuṣmā́kam astu táviṣī,  mā́ mártiasya māyínas (bhuvat)
 {82, 1} úpa‿u sú śṛṇuhī́ gíras,  mághavan mā́‿átathās iva (śṛṇavas)
 {328, 20} bhū́ri dehi nas mā́ dabhrám (dās)
 {653, 19} adhás paśyasva,  mā́‿upári (paśyathās)
 {706, 2} tásmin tám dhehi,  mā́ paṇaú (dhās)
 {575, 12} bándhanāt mṛtyós mukṣīya,  mā́ amṛ́tāt.
5〉 In Verbindung mit u oder sma behält jedes der beiden Elemente seine Bedeutung
 die betreffenden Stellen sind schon oben angeführt. Mit folgendem u ist es stets in mó (= mā́ u) zusammengezogen: {38, 6}
 {105, 3}
 [Page1028] {139, 8} {173, 12}
 {209, 3}
 {289, 2}
 {385, 13}
 {419, 6}
 {548, 1}
 {575, 5}
 {605, 1}
 {622, 20}
 {625, 13}
 {701, 30}
 {712, 13}
 {826, 4}
 {844, 13}
 {853, 20}
 {885, 4}. _{885, 8}—_{885, 10} (siehe oben).

 1025, 2.a: {272, 7} st. {227, 7}

 1025, 12—14.a: 8) bis 13.

 2. mā, 
Stamm mímā:
-āti 2〉 {164, 29}.

 mā́
1〉 1. s.: radham {50, 13}
 gām {954, 4}
 (voce) {41, 8}
 2. s.: khyas {4, 3}
 śiṣas {516, 16}
 3. s.: dhāt {550, 17}
 dasat {121, 15}
 īśata {198, 2}
 2. du.: rīradhatam {628, 13}
 dhātam {120, 8}
 2. pl.: gāta {845, 1}
 3. pl.: dabhan {84, 20}
 yaman {340, 5}
 {585, 6}
 aran {125, 7}. — 5〉 {50, 13}.

Burnouf

French

 मा मा f.
  de म।
		 Un des 5 mètres inférieurs à la
gāyatrī.

 मा मा [adv. de négation et de prohibition] non,  ne
 avec
l'imp.
 souvent avec la 2p. de l'a2. मा शुचस् ne gémis pas.
Gr.
μή.

 *मा मा। मामि 2,  मिमे 3 et माये 4
 p.
ममौ,  ममे
 f2. मास्यामि,  मास्ये
 a1. अमासम्, 
अमासि
 gér. मित्वा [en compos. माय et मीय].
{@Ps.@} मीये
 pp. मित et qqf.  मान। Mesurer, 
délimiter.
		 Distribuer,  assigner,  donner,  Vd.
		 Disposer,  façonner, 
produire,  Vd.
		 Cf.  मी,  मस्।

 *मा मा। मिमामि,  मिमे 3
 etc. Vd. Résonner, 
retentir: विद्युन् मिमाति la foudre retentit,  Vd.

Stchoupak

French

 १ मा-
 मिमीते (मिमीमस्) माति (मीमहे) 
 {%mame mamau 
 %}
{%amāyi 
 mīyate mitsati māpayati %}{% -te 
 mita- mātum %} (मितुम्) मित्वा
°माय -- mesurer,  délimiter en mesurant 
 comparer (en mesurant) avec
(instr.) 
 répondre aux mesures,  suffire à (gén. ),  trouver place dans (loc.) 
caus. mesurer 
 ériger.

 २ मा-
 {%mayati 
 mīyate %} -- (troquer 
 inusité en simple,  v. s.
नि°).

 ३ मा-
 particule nég. ne...pas (presque toujours en phrase prohibitive, 
avec un injonctif ou moins souvent,  un impér.),  que... ne... pas,  pourvu que...
ne... pas 
 pour
 que... ne... pas (ord. avec le futur) 
 parfois
renforcé par स्म ou par {%mā 
 %} parfois en proposition elliptique (« non
 ! »).
°चिरम्- adv. avant peu,  vite.
°विलम्बम्- adv. sans tergiverser,  sans tarder.

 ४ मा-
 acc. enclit. du pron.  मद्-।

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.