| YouTube Channel

महिषः (mahiSaH)

 
Apte
English
महिषः [mahiṣḥ], [मह्-टिषच्
Uṇ.*
 1 45]
A buffalo (considered as the vehicle of Yama)
गाहन्तां महिषा निपानसलिलं शृङ्गैर्मुहुस्ताडितम्
Ś.*
 2.6.
N.
 of a demon killed by Durgā.
Comp.
 -अक्षः, -अक्षकः a kind of bdellium. -अर्दनः an epithet of Kārtikeya. -असुरः the demon Mahiṣa. ˚घातिनी, ˚मथनी, ˚मर्दनी, ˚सूदनी epithets of Durgā.-घ्नी an epithet of Durgā. -ध्वजः an epithet of Yama
N.
 of a Jain monk. -पालः, -पालकः a buffalo-keeper.-मर्दिनी
N.
 of Durgā -वहनः, -वाहनः epithets of Yama
कृतान्तः किं साक्षान्महिषवहनो$साविति पुनः K.
P.*
 1.
Apte 1890
English
महिषः [मह्-टिषच Uṇ. 1. 45] 1 A buffalo
(considered as the vehicle of Yama)
गाहंतां महिषा निपानसलिलं शृंगैर्मुहुस्ताडितं Ś. 2. 6.
2 N. of a demon killed by Durgā.
Comp.
अक्षः,
अक्षकः a kind of bdellium.
अर्दमः an epithet of Kārtikeya.
असुरः the demon Mahiṣa. °घातिनी, °मथनी, °अर्दनी, °सूदनी epithets of Durgā.
ध्नी an epithet of Durgā.
ध्वजः an epithet of Yama.
पालः,
पालकः a buffalo-keeper.
वहनः,
वाहनः epithets of Yama
कृतांतः किं साक्षान्महिषवहतोऽसाविति पुनः K. P. 10
Hindi
Hindi
दानव
Apte Hindi
Hindi
महिषः
पुं*
 - मह् + टिषच्
भैंसा (यम का वाहन माना जाता हैं
महिषः
पुं*
 - मह् + टिषच्
एक राक्षस का नाम जिसे दुर्गा ने मार गिराया था
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 महिषः, रक्ताश्वः, अश्वारिः, लुलापः, वाहद्विषा, कासरः, सैरिभः, यमवाहनः, विषज्वरा, वंशभीरुः, रजस्वलः, आनूपः
noun
पशुविशेषः यस्य स्त्रीत्वविशिष्टः पशुः दुग्धार्थं पाल्यते पुंजातीयश्च भारवहनार्थम् उपयुज्यते।
"सः नैकान् महिषान् पालयति।"
Synonyms:
 महिषः, लुलापः, सैरिभः, यमाहनः, विषज्वरन्, वंशभीरुः, रजस्वलः, आनूपः, रक्ताक्षः, अश्वारिः, क्रोधी, कलुषः, मत्तः, विषाणी, गवली, बली
noun
महिषजातीयः पुमान् पशुः।
"सः महिषं हलेन युनक्ति।"
Synonyms:
 महिषः
noun
एका जातिः ।
"महिषस्य उल्लेखः कोशे वर्तते"
वैजयन्तीकोषः
Sanskrit
Word: महिषः
Root: महिष
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Son of a Kṣatriya and a Tīvarī
Shloka(s):
3|5|13|2 ► तीवरी महिषं वेनी रट्टासं पुल्कसी बकम्॥ (भूमिकाण्डः/मनुष्याध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|5|13|2 ⇢ महिषः (महिष) (पुं) ⇒ Son of a Kṣatriya and a Tīvarī ⇒
Related word(s):
isa_k ➡ क्षत्रियपुत्राः स्युः नानायोषित्समुद्भवाः
Tamil
Tamil
மஹிஷ: : எருமை.
अमरकोशः
Sanskrit
Word: महिषः
Root: महिष
Gender: पुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ sun
⇒ great
⇒ buffalo
⇒ powerful
⇒ great priest
Shloka(s):
2|5|4|2 ► लुलायो महिषो वाहद्विषत्कासरसैरिभाः॥ (सिंहादिवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|5|4|2 ⇢ लुलायः (लुलाय) (पुं)
➠ 2|5|4|2 ⇢ महिषः (महिष) (पुं)
➠ 2|5|4|2 ⇢ वाहद्विषन् (वाहद्विषत्) (पुं)
➠ 2|5|4|2 ⇢ कासरः (कासर) (पुं)
➠ 2|5|4|2 ⇢ सैरिभः (सैरिभ) (पुं)
Related word(s):
परा_अपरासंबन्धः ➡ पशुः
जातिः ➡ स्तनपायी
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ महिषशृङ्गम्
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
महिषः,
पुं,
 (मंहति पूजयति देवाननेनेति ।महि + “अधिमह्योष्टिषच् । “उणा० । १ । ४६ ।इति टिषच् ।) स्वनामख्यातपशुविशेषः । तत्-पर्य्यायः । लुलापः २ वाहद्विषन् ३ कासरः ४सैरिभः ५ । इत्यमरः । २ । ५ । ४ । यम-वाहनः ६ विषज्वरन् ७ वंशभीरुः ८ रज-स्वलः ९ । इति शब्दरत्नावली ॥
आनूपः १०रक्ताक्षः ११ अश्वारिः १२ । इति जटाधरः ॥
क्रोधी १३ कलुषः १४ मत्तः १५ विषाणी १६गवली १७ बली १८ । तस्य परीक्षा यथा, --“विपक्षे हयसन्त्रासं कुरुते येन हेतुना ।भारं वहति वा दूरं महिषोऽस्मान्निरूप्यते ॥
ब्रह्मक्षत्त्रियविट्शूद्रान्त्यजभेदेन पञ्चधा ॥
”तद्यथा ।‘भृशं कृष्णाः पवित्राश्च बृहद्वृषणधोणकाः ।बह्वाशिनो मारकाश्च महिषा ब्रह्मजातयः ॥
१ ॥
केकराः कामलाः स्थूला भृशं क्रुद्धाश्च मारकाः ।बह्वाशिनो बहुबला महिषाः क्षत्त्रजातयः ॥
२ ॥
श्लथाङ्गाः क्षीणशृङ्गाश्च सुक्रुद्धा भारवाहिनः ।अमारका बहुबला महिषा वैश्यजातयः ॥
३ ॥
क्षीणाः क्षीणबलाः क्षीणशृङ्गघोणारुषश्चे ये ।अल्पाशिनो भारसहा महिषाः शूद्रजातयः ॥
४ ॥
सर्व्वदा जलमिच्छन्ति येऽल्पसत्त्वा महौजसः ।भारसहाः कुशृङ्गाश्च तेऽन्त्यजा महिषामताः ॥
५ ॥
एषां दोषा गुणा वापि वृषवल्लक्षयेद्बुधः ।पोषणञ्चापि संस्थानं वृषतुल्यं तथा मतम् ॥
”इति युक्तिकल्पतरुः ॥
वनमहिषमांसगुणाः । दोषकारित्वम् । लघु-त्वम् । दीपनत्वम् । बलदायित्वञ्च ॥
ग्रामीण-महिषमांसगुणाः । स्निग्धत्वम् । मलिन-करत्वम् । पित्तहरत्वञ्च । इति राजनिर्घण्टः ॥
तर्पणत्वम् । स्निग्धत्वम् । उष्णत्वम् । मधु-रत्वम् । गुरुत्वम् । निद्रापुंस्त्वस्तन्यवर्द्धनत्वम् ।मांसदार्ठ्यकृत्त्वञ्च । इति राजवल्लभः ॥
अपि च ।“महिषो घोटकारिः स्यात् कासरश्च रजस्वलः ।पीनस्कन्धः कृष्णकायो लुलापो यमवाहनः ॥
महिषस्यामिषं स्वादु स्निग्धोष्णं वातनाशनम् ।निद्राशुक्रबलस्तन्यतनुदीर्घकरं गुरु ॥
वृष्यञ्च सृष्टविण्मूत्रं वातपित्तास्रनाशनम् ।”इति भावप्रकाशः ॥
श्मश्रुधारिम्लेच्छजातिविशेषः ॥
स च पुरा क्षत्त्रियआसीत् सगरराजेनास्य वेदयागादावनधिकारोवेशान्यत्वं धर्म्मनाशश्च कृतः । यथा, हरिवंशे ।“सगरस्तां प्रतिज्ञाञ्च गुरोर्व्वाक्यं निशम्य च ।धर्म्मं जघान तेषां वै वेशान्यत्वं चकार ह ॥
अर्द्धं शकानां शिरसो मुण्डयित्वा व्यसर्ज्जयत् ।जवनानां शिरः सर्व्वं काम्बोजानां तथैव च ॥
पारदा मुक्तकेशाश्च पह्रवाः श्मश्रुधारिणः ।निःस्वाध्यायवषट्काराः कृतास्तेन महात्मना ॥
शका जवनकाम्बोजाः पारदाः पह्रवास्तथा ।कोलिसर्पाः समहिषा दार्व्वाश्चोलाः सकेरलाः ।वशिष्ठवचनाद्राजन् ! सगरेण महात्मना ॥
”इति प्रायश्चित्ततत्त्वम् ॥
* ॥
अर्हद्ध्वजविशेषः । इति हेमचन्द्रः । ४ । ३४७ ॥
महिषामुरः । यथा, मार्कण्डेये । ८२ । १-२ ।“महिषेऽसुराणामधिपे देवानाञ्च पुरन्दरे ।तत्रासुरैर्म्महारीर्य्यैर्देवसैन्यं पराजितम् ॥
जित्वा च सकलान् देवानिन्द्रोऽभून्महिषासुरः ॥
”(देवगणभेदः । यथा, निरुक्ते । ७ । २६ । “अपा-मुपस्थे महिषा अगृभणत् विशो राजानमुपतस्थु-रृग्मियम् ।” महिषाः माध्यमिका देवगणाः ।अथवा महिषाः त एव “भहान्तः ।” इतितट्टीकायाम् दुर्गाचार्य्यः ॥
कुशद्वीपस्थपर्व्वत-विशेषः । यथा, मात्स्ये । १२१ । ५९ ।“षष्ठस्तु पर्व्वतस्तत्र महिषो मेघसन्निभः ॥
”अग्निविशेषः । यथा, तत्रैव । १२१ । ६० ।“तस्मिन् सोऽग्निर्निवसति महिषो नाम योऽप्-सुजः ।”कुशद्बीपस्य वर्षविशेषः । यथा, तत्रैव । १२१ ।६८ ।“महिषं महिषस्यापि पुनश्चापि प्रभाकरम् ॥
”कृताभिषेकः भूपालः ।‘कृताभिषेके भूपाले लुलापे महिषः स्मृतः ॥
’इत्यमरटीकायां रुद्रः ॥
देशभेदः । यथा, बृहत्-संहितायाम् । ९ । १० ।“भरणीपूर्व्वं मण्डलमृक्षचतुष्कं मुभिक्षकर-माद्यम् ।वङ्गाङ्गमहिषवाह्लिककलिङ्गदेशेषु भयजन-नम् ॥
”अनुह्लादस्य पुत्रभेदः । यथा भागवते । ६ ।१८ । १६ ।“अनुह्लादस्य सूर्य्यायां वास्कलो महिषस्तथा ॥
”साध्यापुत्त्रः । यथा, हरिवंशे । १९६ । ४५ ।“महिषञ्च तनूजञ्च विज्ञातमनसावपि ॥
”)