धातुः: मह्
मूलधातुः: मह
धात्वर्थः: पूजायाम्
गणः: चुरादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: महयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः: अदन्तः


धातुः: मह्
मूलधातुः: मह
धात्वर्थः: पूजायाम्
गणः: भ्वादिः
कर्मकत्वं: सकर्मकः
इट्त्वं: सेट्
उपग्रहः: उभयपदी
रूपम्: महति-ते


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

मह (अर्थः)  पूजायाम्
( महयति ) महतीति शपि महि वृद्धावित्यस्य मंहत  इति क्षीरस्वामी, तन्मतेन महि भाषितार्थो ऽत्रैव दण्डके गतः 425

महँ मह (अर्थः)  पूजायाम्
(महतीत्यादि) चहिवत्(महीति) गौरादिपाठात् ङीष् (महिषः) "अविमह्मोष्टिषच्'' टित्त्वात् स्त्रियां (महिषी) महिषा अस्मिन् सन्ति (महिष्मान् देशः [महिषाच्चेति वक्तव्यम् ] इति "तदस्मिन्न्स्तीति देशे तन्नाम्रि''ति विषये ड्मतुप् डित्त्वाट्टिलोपः महिष्या धर्म्यं (मसहिषम्) "अण्महिष्यादिभ्यः'' इत्यण् तस्य धर्म्यमिति विषये (महान् महान्तौ महान्तः) [ वर्त्तमाने वृषन्महद्वृहज्जगच्छतृवञ्च ] इत्यातिप्रत्यये निपातितः शतृवद्धापान्नुम्,  ( सूत्रम्) सान्तमहतः (इति सूत्रम्) हत्यसंबुद्धौ सर्वनामस्थाने दीर्घ उपधायां, संयोगापेक्षमुपधात्वम् संबुद्धौतु संयोगान्तलोपे (हे महन ) शतृवद्भावादतिप्रत्ययस्य स्त्रियां "उगितश्च'' इति ङीपि (महती) महांश्चसौ षुरुषश्च (महापुरुषः)  ( सूत्रम्) सन्महदपरमोत्तमोत्कृष्टः पूजृयमानैः (इति सूत्रम्) इति पूजावचनाः सदायः पूज्वचनैःसामानाधिकरणैः समस्यन्त इति तत्पुरुषे  ( सूत्रम्) आन्महतः समानाधिकरणजातीययोः (इति सूत्रम्) इति समानाधिकरण उत्तरपदे जातीयरि च प्रत्यये महत आत्त्वमित्याकारः जातीयरि (महाजातीयः)  ( सूत्रम्) प्रकारवचने जातीयर् (इति सूत्रम्) इति प्रकारो भेदः सादृश्यं च, तत्र वर्त्तमानात् स्वार्थे जातीयरिति जातीयर् कथं महाबाहुर्वेवदत्त इति, यावता "सन्महत्'' इति प्रतिपदोक्ते समासे समानाधिकरणस्योत्तरपदस्य संभवस्तत्रेवात्वेन भाव्यम् सत्यम् यद्येतावत् प्रयोजनं स्यात् श्रान्महतो जातीयरि चेत्येव ब्रूयात् चशब्देनोत्तरपदमाक्षेप्स्यते, तच्च प्रतिपदोक्तमेव भवतिष्यति, एवं सिद्धे सति यदेतत् समानाधिकरणग्रहणं तत्समानाधिकरणमात्रप्रत्ययार्थं विज्ञायते महत्या धासो (महाघासः) [ महत आत्त्वे धासकरविशिष्टेषूपसङ्क्ष्यानं पुंवद्वचनं च ] इति पुंवद्भाव आत्वं च कथं महाकरो महाविशिष्ट इति अमहान् महान् संपद्यते महद्भूतश्चन्द्रमाः अत्र अमहत्यां प्रकृतौ वर्त्तमानात् महच्छब्दात् कारणभूतस्य कार्यात्मना भावे द्योत्ये विधीयत इति महच्छब्दस्य गौणार्थत्वात् मुख्ये च कार्थसम्प्रत्ययात् आत्वाभावः महतो भावः (महिमा) पृथ्वादिमनिचि "टेः'' इतिटिलोपः महत इति वृद्धौ गतः 716

मह पूजायाम् 
- महयति  महयामास  महयाञ्चकार  अन्यत्र महति अमहदित्येके  312

महँ मह  पूजायाम् 
- महति । ममाह । मही  गौरादित्वात् ।। 731 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“मह पूजायाम्”@} <a href="#foot_krm02">2</a> अदन्तः, कथादिश्च। </li> <li>‘महयेत् महतीत्येते पूजायां णौ शपि क्रमात्।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li><a href="#foot_krm04">4</a> महकः-हिका, मिमहयिषकः-षिका;</li> <li> महयिता-त्री, मिमहयिषिता-त्री;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचहयतिवत् <a href="#foot_krm05">5</a> बोध्यानि। </li> <li><a href="#foot_krm06">6</a> महः-मही, <a href="#foot_krm07">7</a> मघवन्, इति रूपाणि विशेषेण भवन्ति इति ज्ञेयम्। </li> <li><a href="#foot_krm08">8</a> णमुलि महम् २, महयित्वा २, इत्येकमेव रूपम्।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१२३७)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१०-चुरादिः-१८६८। सक। सेट्। उभ।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १९६)</li> <li id="foot_krm04">04 => [[५। अस्य धातोः अदन्तेषु पाठसामर्थ्यात् अल्लोपस्य स्थानिवद्भावेन णिच्परत्वा- भावात् ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इति वृद्धिर्नेति ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => (५१५)</li> <li id="foot_krm06">06 => [[६। ‘पुंसि संज्ञायां घः--’ (३-३-११८) इति घप्रत्यये रूपमेवम्। स्त्रियां गौरादिपाठात् (४-१-४१) ङीषि मही इति सिद्ध्यति।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[७। ‘श्वन्नुक्षन्…’ (द। उ। ६-५५) इति कनिन्प्रत्यये घकारेऽन्तादेशे वुगागमे च निपातिते रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [पृष्ठम्१०१३+ २७]</li></ul>

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“मह पूजायाम्”@} <a href="#foot_krm02">2</a> ‘महयेन्महतीत्येते पूजायां णौ शपि क्रमात्।’ <a href="#foot_krm03">3</a> इति देवः। </li> <li>क्षीरस्वामी नामुं धातुं पठति। </li> <li>माहकः-हिका, माहकः-हिका, मिमहिषकः-षिका, मामहकः-हिका;</li> <li> महिता-त्री, माहयिता-त्री, मिमहिषिता-त्री, मामहिता-त्री;</li> <li> इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकचहतिवत् <a href="#foot_krm04">4</a> बोध्यानि। </li> <li><a href="#foot_krm05">5</a> मही, <a href="#foot_krm06">6</a> महिषः-महिषी, महिष्मान्, <a href="#foot_krm07">7</a> महत्-महान्-महान्तौ-महान्तः, <a href="#foot_krm08">8</a> माहिनम्-महिनम्, महिमा, इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण संभवन्तीति विशेषः। </li> <li>कर्मणि क्तप्रत्यये <a href="#foot_krm09">9</a> महितम्-तः इति।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (१२३६)</li> <li id="foot_krm02">02 => (१-भ्वादिः-७३०। सक। सेट्। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => (श्लो। १९६)</li> <li id="foot_krm04">04 => (५१४)</li> <li id="foot_krm05">05 => [[१। पचाद्यजन्तात् महशब्दात् गौरादित्वात् (४-१-४१) स्त्रियां ङीषि रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[२। ‘अविमह्योष्टिषच्’ (द। उ। ९-३) इति टिषच्प्रत्यये महिषः इति रूपम्। टित्त्वात् स्त्रियां महिषी इति भवति। महिषा अस्मिन् सन्तीति महिष्मान् = देशः। ‘महिषाच्चेति वक्तव्यम्’ (वा। ४-२-८७) इति ‘तदस्मिन्नस्तीति देशे तन्नाम्नि’ (४-२-६७) इति विषये ड्मतुप्प्रत्यये डित्त्वाट्टिलोपे च रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[३। ‘वर्त्तमाने पृषद्बृहन्महद्--’ (द। उ। ६-५) इति वर्तमानकाले कतिप्रत्यये शतृव- दित्यतिदेशान्नुमि, ‘सान्तमहतः संयोगस्य’ (६-४-१०) इत्यसंबुद्धौ सर्वनामस्थाने परतः उपधायाः दीर्घे च महान् इति रूपं सिध्यति।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[४। ‘महेरिनण् च’ (द। उ। ५। १९) इति इनण्प्रत्यये माहिनम् इति, चकारात् इनन्प्रत्यये महिनम् इति च रूपम्। महिनम् = राज्यम्।]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[आ। ‘चाहेनामहितस्य चास्य निधनोद्योगं रहस्यूचिवान्…।।’ धा। का। १। ९१।]]</li></ul>

मह् (म꣡हँ꣡ पूजायाम् - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = महनम्
अनीयर् = महनीयः - महनीया
ण्वुल् = माहकः - माहिका
तुमुँन् = महितुम्
तव्य = महितव्यः - महितव्या
तृच् = महिता - महित्री
क्त्वा = महित्वा
ल्यप् = प्रमह्य
क्तवतुँ = महितवान् - महितवती
क्त = महितः - महिता
शतृँ = महान् - महन्ती

मह (म꣡ह꣡ पूजायाम् - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = महनम्
अनीयर् = महनीयः - महनीया
ण्वुल् = महकः - महिका
तुमुँन् = महयितुम्
तव्य = महयितव्यः - महयितव्या
तृच् = महयिता - महयित्री
क्त्वा = महयित्वा
ल्यप् = प्रमहय्य
क्तवतुँ = महितवान् - महितवती
क्त = महितः - महिता
शतृँ = महयन् - महयन्ती
शानच् = महयमानः - महयमाना

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

मह  पूजायाम्
- महयति, भ्वादौ महति, कण्ड्वादौ (गण0 3127) महीङ्-महीयते  अविमह्योष्टिषच् (उ0 15)-महिषः  महेरिनश्च (तु0 उ0 266) महिनः  श्वन्नुक्षन् (उ0 1159) इति मघवन्  वर्तमाने पृषद्बृहद् (उ0 284)-महत्  पुंसि संज्ञायां घः (33118)-मही  311

महिरः
पुं* - "मह् + इलच्, लस्य रत्वम्"
सूर्य

महिरः [mahirḥ], 1 The sun; (see मिहिर)

BEGINNER, Sanskrit to English, 1890 Apte edition

महिरः 1 The sun. 
2 The Arka plant. 

महिर महिर m. (sfx. इर) le Soleil.


महिरः, पुं, (मह्यते पूज्यत इति । मह + “सलि-कल्यनिमहीति ।” उणा ० । १ । ५५ । इतिइलच् । लस्य रत्वम् ।) सूर्य्यः । इति त्रिकाण्ड-शेषः ॥


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, 1872 Edition

महिर महिर, अस्, m. (for मिहिर, q. v.),
the sun; [cf. माहिर।]
—महिर-कुल, अस्, m., N.
of a king; [cf. मिहिर-कुल।]


INTERMEDIATE, Sanskrit to English, Cologne Edition

महिर m. the sun (for मिहिर), L.


महिर

पदविभागः - >पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - >ಸೂರ್ಯ

महिर

पदविभागः - >पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - >ಅರ್ಕವೃಕ್ಷ /ಎಕ್ಕದ ಗಿಡ
विस्तारः - >"मिहिरमहिरपीथाः कालकृत्पद्मपाणिः खमणिररुणशूरवंशुमानंशुमाली" - त्रिकाण्ड०

महिर m. (-रः) The sun.
 E. मह् to be worshipped, aff. इरच् । “अर्कवृक्षे च ।”


rgan pa
१) ज्येष्ठ २) महिर ३) वृद्ध ४) स्थविर

म(मि)हिर पु० मह--(मिह--)वा किरच् । १ सूर्य्ये त्रिका० । २ अर्कवृक्षे च ।

महिर
m. (-रः) The sun.
E. मह to be worshipped, aff. इरच्.


महिर (mahira)

शब्दसागरः

Yates

Wilson

Apte

Apte 1890

Monier Williams Cologne

Monier Williams 1872

Apte Hindi

Shabdartha Kaustubha

L R Vaidya

Sanskrit Tibetan

शब्दकल्पद्रुमः

वाचस्पत्यम्

Burnouf