| YouTube Channel

महाविषुव (mahAviSuva)

 
शब्दसागरः
English
महाविषुव
n.
 (-वं) The Sankrāntī or moment of the sun's entering
ARIES
the vernal equinox, but varying several days from the
European computation.
E.
 महा great, and विषुव equinox.
Yates
English
महा_विषुव (वं) 1.
n.
 The vernal equinox.
Wilson
English
महाविषुव
n.
 (-वं) The Saṅkrānti or moment of the sun's
entering ARIES
the vernal equinox, but varying several days from the
European computation.
E.
 महा great, and विषुव equinox.
Monier Williams Cologne
English
महा—विषुव
n.
 (VP. , or °व-संक्रान्ति
f.
 ,
MW.
 ) the vernal equinox, the moment of the sun's passing into Aries (differing by sev. days from European computation).
Apte Hindi
Hindi
महाविषुवम्
नपुं*
 महा-विषुवम् -
मेघ की संक्रान्ति
Shabdartha Kaustubha
Kannada
महाविषुव
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಷಸಂಕ್ರಾಂತಿ
निष्पत्तिः - > "वः" (५-२-१०९) । ಇಲ್ಲಿ विषु ಪದಕ್ಕೆ व ಪ್ರತ್ಯಯ ವಿಹಿತವಾಗಿದೆ.
व्युत्पत्तिः - > महत् च तत् विषुवच्च
L R Vaidya
English
mahA-vizuva {% n. %} the vernal equinox.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
महाविषुवं,
क्ली,
 (विषु साम्यमस्त्यत्रेति । विषु +“वप्रकरणेऽन्येभ्योऽपि दृश्यत इति वक्तव्यम् ।”५ । २ । १०९ । इत्यस्य वार्त्तिकात् वप्रत्ययः ।महच्च तत् विषुवञ्चेति । अस्मिन् समये दिवा-रात्र्योः समत्वात्तथात्वम् ।) मेषसंक्रान्तिः ।यथा, --“महाविषुवमाख्यातं कृतिभिश्चैत्रचिह्नितम् ॥
”इति शब्दरत्नावली ॥
तस्मिन् मसूरनिम्बपत्रद्वयभक्षणम् । यथा, कृत्य-चिन्तामणौ ।“मसूरं निम्बपत्राभ्यां योऽत्ति मेषगते रवौ ।अपि रोषान्वितस्तस्य तक्षकः किं करिष्यति ॥
”तत्र शक्त्वादिदानं यथा, --“मेषादौ शक्तवो देया वारिपूर्णा च गर्गरी ॥
”वारिपूर्णघटदानमन्त्रादि यथा, --“एष धर्म्मघटो दत्तो ब्रह्मविष्णुशिवात्मकः ।अस्य प्रदानात् सफला मम सन्तु मनोरथाः ॥
वैशाखे यो घटं पूर्णं सभोज्यं वै द्बिजन्मने ।ददाति सुरराजेन्द्र ! स याति परमां गतिम् ॥
”महार्णवे ।“यो ददाति हि मेषादौ शक्तूनम्बुघटान्वितान् ।पितॄनुद्दिश्य विप्रेभ्यः सर्व्वपापैः प्रमुच्यते ॥
”तत्र छत्रपादुकादानं यथा, “विप्रेभ्यः पादुकाच्छत्रं पितृभ्यो विषुवे शुभम् ।”पितृभ्यः पितॄनुद्दिश्येत्यर्थः । इति तिथ्यादि-तत्त्वम् ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
महाविषुव
न०
 । रवेमेषसंक्रमणे । तत्संक्रमणञ्च स्वरूपतःसंक्रमणं प्रभापुञ्जस्य संक्रमणं वा । तत्र प्रभापुञ्जसंक्र-मणमयनांशानुसारेण अष्टमासाधिकषट्षष्टिवत्सरैरेकै-कांशं परित्यज्य ततः पश्चात्पश्चात्तरादौ स्थाने भवतिइदानीं च पञ्चादयनं पूर्वायने तु पूर्वपूर्वतरादौ स्थानेभविष्यति । इत्यतस्तच्चलमनियतस्थानत्वात् स्वरूपसंक्रमस्तुस्थिरः सर्वदैकस्थाने जायमानत्वात् । अयनसंक्रामिशब्देदृश्यम् ।