| YouTube Channel

महाप्राण (mahAprANa)

 
शब्दसागरः
English
महाप्राण
m.
 (-णः)
1. A raven.
2. The aspirate utterance of the aspirated letters.
Capeller Eng
English
1 महाप्राण
m.
 strong breath or great strength.
2 महाप्राण
a.
 poss. to
prec.
Yates
English
महा-प्राण (णः) 1.
m.
 The raven.
Spoken Sanskrit
English
महाप्राण mahAprANa
adj.
 of great bodily strength or endurance
महाप्राण mahAprANa
adj.
 pronounced with the hard breathing or aspirate
महाप्राण mahAprANa
adj.
 making a harsh breathing or cry
महाप्राण mahAprANa
adj.
 raven
महाप्राण mahAprANa
m.
 aspirated letters themselves
महाप्राण mahAprANa
m.
 great spirit or power
महाप्राण mahAprANa
m.
 hard breathing or aspirate
Wilson
English
महाप्राण
m.
 (-णः) A raven.
Monier Williams Cologne
English
महा—प्राण
m.
 the hard breathing or aspirate (heard in the utterance of certain letters),
Pāṇ.
 i, 1, 9, Sch.
the aspirated letters themselves,
A.
gr° spirit or power (See सु-महा-प्°)
महा—प्राण
mfn.
 pronounced with the hard breathing or aspirate,
Pāṇ.
 viii, 4, 62, Sch.
of gr° bodily strength or endurance,
Kād.
‘making a harsh breathing or cry’, a raven,
L.
 (cf. अल्प-प्°, माहाप्°).
Shabdartha Kaustubha
Kannada
महाप्राण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಕ್ಷರಗಳನ್ನು ಉಚ್ಚರಿಸಲು ನಡೆಯುವ ಒಂದು ಪ್ರಯತ್ನ
विस्तारः - > ಈ ಯತ್ನವು ಬಾಹ್ಯ ಮತ್ತು ಆಭ್ಯಂತರ ಎಂದು ಎರಡು ವಿಧ. ಈ ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಯತ್ನವು ಹನ್ನೊಂದು ವಿಧ ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳಲ್ಲೊಂದು. ವಿವಾರ, ಸಂವಾರ, ಶ್ವಾಸ, ನಾದ ಘೋಷ, ಅಘೋಷ, ಅಲ್ಪಪ್ರಾಣ, ಮಹಾಪ್ರಾಣ, ಉದಾತ್ತ, ಅನುದಾತ್ತ ಮತ್ತು ಸ್ವರಿತ ಇವು ಬಾಹ್ಯ ಪ್ರಯತ್ನಗಳು.
महाप्राण
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಹಾಪ್ರಾಣ ಯತ್ನದಿಂದ ಉಚ್ಚರಿಸಲ್ಪಡುವ ಅಕ್ಷರ
महाप्राण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಹೆಚ್ಚು ಶಕ್ತಿಯುಳ್ಳವನು
प्रयोगाः - > "एवं सुरगणान् क्रुद्धो बीषयन् वपुषा रिपून् । व्यनदत् सुमहप्राणो येन लोका विचेतसः ॥"
उल्लेखाः - > भाग० ६-११-६
महाप्राण
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ರಣಹದ್ದು /ಮಂಡಕಾಗೆ
L R Vaidya
English
mahA-prARa {% (I) m. %} 1. the aspirate utterance of the aspirated letters
2. a raven.
mahA-prARa {% (II) m. pl. %} the aspirated letters (they are- ख्, घ्, छ्, झ्, ठ्, ढ्, थ्, ध्, फ्, भ्, श्, ष्, स् and ह्).
Abhyankara Grammar
English
महाप्राण lit. hard breathing, aspirate characteristic (बाह्यप्रयत्न) of consonants possessed by the second and fourth consonants of the five classes, and the sibilants श्, ष् and स् which letters are also called महाप्राण on that account.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
महाप्राणः,
पुं,
 (महान्तो दीर्घकालस्थायिनःप्राणा यस्य सः ।) द्रोणकाकः । इति राज-निर्घण्टः ॥
वर्णविशेषः । स च । ख घ छ झ ठढ थ ध फ भ श ष स ह रूपः । यथा, --“वर्गाणां प्रथमतृतीयपञ्चमाः प्रथमतृतीययमौय र ल वाश्चाल्पप्राणाः । अन्ये महाप्राणाइत्यर्थः ।” इति सिद्धान्तकौमुदी ॥
(महावले, त्रि । यथा, श्रीमद्भागवते । ६ । ११ । ६ ।“एवं सुरगणान् क्रुद्धो भीषयन् वपुषा रिपून् ।व्यनदत् सुमहाप्राणो येन लोका विचेतसः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
महाप्राण पुंस्त्री० महान् बहुकालस्थायित्वात् श्रेष्ठः प्राणोयस्यं । १ द्रोणकाके राजान० स्त्रियां ङीष् कर्म० । २ व-र्णोच्चारणस्य वाह्यप्रयत्रभेदे स च वर्ग्यद्वितीयचतुर्थवर्णानांशषसहानामुच्चारणप्रयत्नः तेषामुच्चारणे हि प्राणवायोर्भूयान् प्रयास इति तेषामपि महाप्राणत्वगुपचारात् ।