महानसं (mahAnasaM)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritमहानसं, (महच्च तत् अनश्चेति ।+ “अनोऽश्मायःसरसां जातिसंज्ञयोः ।” ५ ।४ । ९४ । इति संज्ञायां टच् । “आन्महतःसमानाधिकरणजातीययोः ।” ६ । ३ । ४६ ।इति महत आकारादेशः ।) रन्धनगृहम् ।तत्पर्य्यायः । रसवती २ पाकस्थानम् ३ । इत्य-मरः । २ । ९ । २७ ॥
(तथास्य लक्षणंयथा, --“प्रशस्तदिग्देशकृतं शुचिभाण्डं महच्छुचि ।सजालकं गवाक्षाढ्यमात्मवर्गनिषेवितम् ॥
विकक्षसृष्टसंसृष्टं सवितानं कृतार्च्चनम् ।परीक्षितस्त्रीपुरुषं भवेच्चापि महानसम् ॥
तत्राध्यक्षं नियुञ्जीत प्रायो वैद्यगुणान्वितम् ।शुचयो दक्षिणा दक्षा विनीताः प्रियदर्शनाः ॥
सविभक्ताः सुमनसो नीचकेशनखाः स्थिराः ।स्नाता दृढं संयमिनः कृतोष्णीषाः सुसंयुताः ॥
तस्य चाज्ञा विधेयाः स्युर्व्विविधाः परि-कर्म्मिणः ।आहारस्थितयश्चापि भवन्ति प्राणिनो यतः ॥
तस्मान्महानसे वैद्यः प्रमादरहितो भवेत् ।माहानसिकवोढारः सौपौदनिकपौपिकाः ॥
भवेयुर्वैद्यवशगा ये चाप्यन्ये तु केचन ॥
”इति सुश्रुते कल्पस्थाने प्रथमेऽध्याये ॥
)तद्विवरणं यथा, --“आग्नेय्यां दिशि कर्त्तव्यमावासस्य महानसम् ।गवाक्षजालमार्गाय मूर्द्धभित्त्युपलेपितम् ॥
चुल्ली तत्र प्रकर्त्तव्या पूर्व्वपश्चिममायता ।मृण्मयादीनि भाण्डानि क्षालितानि चवारिणा ॥
तेषु यत् पच्यते द्रव्यं गुणवत् सर्व्वसम्मतम् ।मृदभावे पचेल्लौहे चक्षुरर्शोविकारजित् ॥
कांस्यजे पाचितं यद्धि तद्धितं मतिदं शुचि ।यच्च ताम्रमये सिद्धं न रुच्यं त्वम्लपित्तकृत् ॥
सौवर्णे राजते पाच्यमाढ्यभूमिभृतां गृहे ।तत्पात्रं सर्व्वदोषघ्नं धिषणोत्सवदायकम् ॥
”अथ महानसोपयोग्योपकरणानि ।“वस्तूनि भोजनार्हाणि विविधानि पुनः पुनः ।सर्व्वाणि गुणयुक्तानि स्थापितानि महानसे ॥
दास्याप्तमार्ज्जनी वाढा पूतहण्डी सुकूर्च्चिका ।कर्षणी वैणवं पात्रं जलपूर्णस्त्वलिञ्जरः ॥
वह्निसंजननो ग्रावः कुद्दालं सुकुठारकः ।दारुखण्डानि शुष्काणि हस्तमात्राणि चेन्ध-नम् ॥
अजीर्णान्यनतिस्थूलान्यजन्तून्यमलानि च ।तितयुश्चालनी पीठो मुषलं चाप्युदूखलम् ॥
सूर्पलोष्ट्रशिला दर्व्वी चनुरस्रावपट्टिका ।संदंशकन्तु युगलं वस्त्रखण्डचतुष्टयम् ॥
नालिका च्छुरिका चैव सुशूलं सुकटाहकम् ॥
वह्निसञ्चालनार्थाय दर्व्वी दीर्घा सुलौहजा ॥
तन्दूरझर्झरी स्रावा तप्तकं दृढवेष्टनी ।इत्यादि वस्तुजातं हि युज्यते च महानसे ॥
”इति पाकराजेश्वरः ॥
तत्र रक्षणीया जना यथा, --“सूदशास्त्रविधानज्ञाः पराभेद्याः कुलोद्गताः ।सर्व्वे महानसे धार्य्या लुप्तकेशनखा जनाः ॥
”इति मात्स्ये १८९ अध्यायः ॥
महानसोऽपि पुंसि । इत्यमरटीकायां रमा-नाथः ॥
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.