| YouTube Channel

महर्षि (maharSi)

 
शब्दसागरः
English
महर्षि
m.
 (-र्षिः) A Ṛshi or saint of a particular order, including VYĀSA
and others.
E.
 मह for महत् great, and ऋषि saint: see राजर्षि ।
Capeller Eng
English
महर्षि
m.
 great Ṛṣi.
Yates
English
मह-र्षि (र्षिः) 2.
m.
 A great sage.
Spoken Sanskrit
English
महर्षि maharSi
m.
 any great sage or saint
महर्षि maharSi
m.
 great RSi
महर्षि maharSi
m.
 great sage or saint
Wilson
English
महर्षि
m.
 (-र्षिः) A Ṛṣi or saint of a particular order,
including VYĀSA, and others.
E.
 मह for महत् great, and ऋषि a saint: see राजर्षि.
Monier Williams Cologne
English
मह—र्षि
m.
 a great Ṛṣi, any great sage or saint (accord. to
Mn.
 i, 34 ten Maharṣis were created by Manu Svāyambhuva, viz. Marīci, Atri, Aṅgiras, Pulastya, Pulaha, Kratu, Pracetas, Vasiṣṭha, Bhṛgu, Nārada, also called the 10 Prajāpatis, q.v.
some restrict the number to 7, and some add Dakṣa, Dharma, Gautama, Kaṇva, Vālmīki, Vyāsa, Manu, Vibhāṇḍaka
&c.
 ),
Mn.
MBh.
&c.
 (IW. 206
n.
 1)
N.
 of Śiva,
Śivag.
of Buddha,
L.
of a poet,
Cat.
Macdonell
English
महर्षि mahā‿ṛṣi,
m.
 great sage
ep. of Śiva.
Benfey
English
महर्षि महर्षि, i. e. महा-ऋषि,
m.
A sage of a pre-eminent class, Man. 1,
34.
Hindi
Hindi
महान संतों
Apte Hindi
Hindi
महर्षिः
पुं*
 महा-ऋषिः -
"बड़ा ऋषि या सन्त (मनु* १।३४ में यह शब्द मानवजाति के मूलपुरुष या दस प्रजापतियों के लिए प्रयुक्त हुआ है, परन्तु यह ‘बड़ा ऋषि’ के सामान्य अर्थ में भी प्रयुक्त होता है)"
महर्षिः
पुं*
 महा-ऋषिः -
शिव का नाम
Shabdartha Kaustubha
Kannada
महर्षि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೊಡ್ಡ ಋಷಿ /ಪ್ರಭಾವಶಾಲಿಯಾದ ಋಷಿ /ಹೆಚ್ಚು ಮಹಿಮೆಯುಳ್ಳ ಋಷಿ
व्युत्पत्तिः - > महांश्चासौ ऋषिश्च
प्रयोगाः - > "इति ब्रुवाणेन महेन्द्रसूनुं महर्षिणा तेन तिरोबभूवे"
उल्लेखाः - > किरा० ३-३०
विस्तारः - > ವೇದವ್ಯಾಸ ಮೊದಲಾದವರು ಮಹರ್ಷಿಗಳು.
L R Vaidya
English
mahA-fzi {% m. %} a great sage
(at M.i.34 the term is applied to the ten Prajāpatis- but in literature the word is used to signify any great sage).
Bopp
Latin
महर्षि m. (KARM. e महा q. v. et ऋषि sapiens, sanctus)
magnus sapiens, magnus sanctus. IN. 5. 25.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
महर्षि poet. Sbhv.
Lanman
English
maharṣi, m. great Rishi. [mahā + ṛṣi.]
Mahabharata
English
Maharshi^1 = Śiva (1000 names^2).--Do.^2 = Vishṇu (1000 names).
Vedic Reference
English
Maha-rṣi, a ‘great Ṛṣi, ’ is mentioned in the Taittirīya
Āraṇyaka (i. 9, 6). Cf. Mahābrāhmaṇa.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
महर्षिः,
पुं,
 (महांश्चासौ ऋषिश्चेति ।) व्यासादिः ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
अस्य व्युत्पत्त्यादिर्यथा, --“ऋषिर्हिंसागतो धातुर्व्विद्यासत्यतपःश्रुतैः ।एष सन्निचयो यस्माद् ब्राह्मणश्च ततस्त्वृषिः ॥
विवृत्तिसमकालन्तु बुद्ध्या व्यक्तिमृषिस्त्वयम् ।ऋषते परमं यस्मात् परमर्षिस्ततः स्मृतः ॥
गत्यर्थादृषतेर्धातोर्नामनिर्वृतिकारणम् ।यस्मादेष स्वयम्भूतस्तस्माच्च ऋषिता मता ॥
तेनेश्वराः स्वयम्भूता ब्रह्मणो मानसाः सुताः ।विवर्द्धमानैस्तैर्ब्बुद्ध्वा महान् परिगतः परः ॥
यस्मादृषिः परत्वेन महांस्तस्मान्महर्षयः ।ईश्वराणां सुतास्तेषां मानसाश्चौरसाश्च वै ॥
ऋषयस्तत्परत्वेन भूतादिऋषयस्ततः ।ऋषिपुत्त्रा ऋषीकास्तु मैथुनाद्गर्भसम्भवात् ॥
परत्वेनर्षयस्ते वै भूतादिऋषिकास्ततः ।ऋषीकाणां सुता ये वै विज्ञेया ऋषिपुत्त्रकाः ॥
श्रुत्वा ऋषं परत्वेन नाम तस्मात् श्रुतर्षयः ।अव्यक्तात्मा महानात्माहङ्कारात्मा तथैव च ॥
भूतात्मा चेन्द्रियात्मा च तेषान्तु ज्ञानमुच्यते ।इत्येवमृषिजात्यस्तु पञ्च तान् नामभिः शृणु ॥
भृगुर्म्मरीचिरत्रिश्च अङ्गिराः पुलहः क्रतुः ।मनुर्द्दक्षो वशिष्ठश्च पुलस्त्यश्चेति ते दश ॥
ब्रह्मणो मानसा ह्येते उत्पन्नाः स्वयमीश्वराः ।परत्वेनर्षयस्तस्माद्भूतास्तस्मान्महर्षयः ॥
”इति मात्स्ये १२० अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
महर्षि
पु०
 कर्म० । परमर्षिशब्दार्थे वेदव्यासादौ त्रिका० ।“ऋषिर्हंसागतौ धातुर्विद्यासत्यतपःश्रुतैः । एष सन्नि-चयो यस्माद् ब्राह्मणश्च ततस्त्वृषिः । विवृतिसम-कालन्तु बुद्ध्या व्यक्तमृषिस्त्वयम् । ऋषते परमं यस्मात्परमर्षिस्ततः स्मृतः । गत्यर्थादृषतेर्धातोर्नाम निर्वृति-कारणम् । यस्मादेष स्वयम्भूतस्तस्माच्च ऋषिता मता ।तेनेश्वराः स्वयम्भूता ब्रह्मणो मानसाः सुताः । विवर्द्ध-मानैस्तैर्बुद्धा महान् परिगतः परम् । यस्मादृषिः पर-त्वेन महांस्तस्मान् महर्षयः” मत्स्यपु० १२० अ० तन्निरुक्तिः
Capeller
German
महर्षि
m.
 großer Rishi.
Burnouf
French
महर्षि महर्षि
m.
 (ऋषि) un grand Ṛṣi, un grand
saint.