| YouTube Channel

मह (maha)

 
शब्दसागरः
English
मह
m.
(-हः)
1. A festival.
2. Light, lustre.
3. A buffalo.
4. Sacrifice,
oblation.
f.
(-हा)
1. A cow.
2. A plant, (Hedysarum lagopodioi-
des.)
E.
मह् to worship,
aff.
घञ्: see महस and महि
Capeller Eng
English
1 मह
m.
feast, festival.
2 मह॑
a.
great, rich, abundant,
abstr.
°ता†
f.
n.
pl.
great deeds.
Yates
English
मह (हः) 1.
m.
A festival
light
a
buffalo
a sacrifice.
f.
A cow
a
plant (Hedysarum legipodioides).
Spoken Sanskrit
English
मह - maha -
adj.
- mighty
मह - maha -
adj.
- great
मह - maha -
adj.
- strong
मह - maha -
adj.
- great
मह - maha -
adj.
- abundant
मह - maha -
m.
- festival of spring
मह - maha -
m.
- brilliance
मह - maha -
m.
- black creeper plant [ Ichnocarpus frutescens - Bot. ]
मह - maha -
m.
- sacrifice
मह - maha -
m.
- buffalo
मह - maha -
m.
- feast
मह - maha -
m.
- light
मह - maha -
m.
- festival
मह - maha -
m.
- lustre
मह - maha -
n.
- great deeds [ pl. ]
मह - maha -
n.
- great deeds
Wilson
English
मह r. 1st and 10th cls. (महति महयति) To revere, to worship, to
adore. (इ, ) महि r. 1st cl. (मंहते) To grow or increase. r. 10th
cl. (मंहयति)
1 To speak.
2 To shine.
मह
m.
(-हः)
1 A festival.
2 Light, lustre.
3 A buffalo.
4 Sacrifice, oblation.
f.
(-हा)
1 A cow.
2 A plant, (Hedysarum lagopodioides.)
E.
मह to worship,
aff.
घञ् : see महस and महि.
Apte
English
महः [mahḥ], [मह्-घञर्थे क]
A festival, festive occasion
बन्धुताहृदयकौमुदीमहः
Māl.
9.21
U.*
6.4
खलु दूरगतो$- प्यतिवर्तते महमसाविति बन्धुतयोदितैः
Śi.*
6.19
मदनमहम्
Ratn.*
1.
An offering, a sacrifice.
A buffalo.
Light, lustre
cf.
महस् also.
Apte 1890
English
महः [मह्-घञर्थे क] 1 A festival, festive occasion
बंधुताहृदयकौमुदीमहः Māl. 9. 21
U. 6. 40
खलु दूरगतोप्यतिवर्तते महमसाविति बंधुतयोदितैः Śi. 6. 19
मदनमहं Ratn. 1.
2 An offer ing, a sacrifice.
3 A buffalo.
4 Light, lustre
cf. महस् also.
Monier Williams Cologne
English
1. मह॑
mfn.
great, mighty, strong, abundant,
RV.
मह॑
m.
(cf. मख, मघ) a feast, festival,
MBh.
the festival of spring,
Śiś.
Hariv.
Var.
a partic. Ekāha,
ŚāṅkhŚr.
a sacrifice,
L.
a buffalo,
L.
light, lustre, brilliance,
L.
मह॑
n.
pl.
great deeds,
RV.
2. मह in comp. for महा before and before र् for ऋ.
Monier Williams 1872
English
मह, अस्, m. [cf. मख, मघ], a feast,
festival [cf. काम-म्°, धनुर्-म्°, ब्रह्म-म्°]
a sacrifice, offering, oblation
(अस्), m. a buffalo [cf.
महिष]
light lustre, brilliance
(आ), f. a cow
[cf. माहा]
the plant Ichnocarpus Frutescens
Hedy-
sarum Lagopodioides
(अस्, ई, अम्), great, mighty,
abundant (Ved.)
(ई), f. the earth, &c.
see मही,
s. v.
—मह-ता, f. greatness, mightiness.
Macdonell
English
मह 1. mah-a,
m.
festival.
मह 2. mah-á,
a.
great, abundant (RV.)
n.
pl.
🞄mighty deeds (RV.).
Benfey
English
मह मह् + अ,
I.
adj.
f.
ही, Great,
Chr. 288, 14 = Rigv. i. 88, 14.
II.
m.
1. Light.
2. A festival.
3. A sacri-
fice.
4. A buffalo.
III.
f.
हा, A cow.
IV.
f.
ही।
1. The earth, Utt. Rāmac.
172, 13 (as deity)
Daśak. in Chr. 179,
6
landed property, Pañc. i. d. 322.
2. A cow.
3. Name of a river.
--
Comp.
धनुर्मह, i. e.
धनुस्-,
m.
a festival
at the consecration of a bow, Hariv.
4391. -- Cf. मईअ, मैअ꣡च्।
Apte Hindi
Hindi
महः
पुं*
- मह घञर्थे
"उत्सव, त्योहार "
महः
पुं*
- -
"उपहार, यज्ञ"
महः
पुं*
- -
भैंसा
महः
पुं*
- -
"प्रकाश, कान्ति"
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉತ್ಸವ /ಹಬ್ಬ /ಸಂತೋಷದ ಕಾರ್ಯ
निष्पत्तिः - > मह (पूजायाम्) - "अच्" (३-१-१३४)
व्युत्पत्तिः - > महति इति
प्रयोगाः - > "न खलु दूरगतोऽप्यतिवर्तते महमसाविति बन्धुतयोदितैः"
उल्लेखाः - > माघ० ६-१९
मह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ತೇಜಸ್ಸು /ಕ್ರಾಂತಿ /ಪ್ರಭೆ
मह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಜ್ಞ
मह
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಹಿಷ /ಎಮ್ಮೆ
विस्तारः - > "मह उत्सवतेजसोः" - मेदि०
L R Vaidya
English
maha {% m. %} 1. A festival, खलु दूरगतोप्यतिवर्तते महमसाविति बंधुतयोदितैः Sis.vi.19
2. a buffalo
3. light lustre
4. a sacrifice.
Bopp
Latin
मह m. (r. मंह् vel. मह् crescere s. अ) bos bubulus. HEM.
(Cf. महिष, cambro-brit. mohyn taurus.)
Indian Epigraphical Glossary
English
Mahaṃ (BL), abbreviation of Mahattama.
(LP), abbreviation of Mahantaka.
Maha, Mahaṃ (IA 18), abbreviations of Mahattara or
Mahattama.
Lanman
English
mahá, a. great. [√mah.]
Kridanta Forms
Sanskrit
मह (म꣡ह꣡ पूजायाम् - चुरादिः - सेट्)
ल्युट् = महनम्
अनीयर् = महनीयः - महनीया
ण्वुल् = महकः - महिका
तुमुँन् = महयितुम्
तव्य = महयितव्यः - महयितव्या
तृच् = महयिता - महयित्री
क्त्वा = महयित्वा
ल्यप् = प्रमहय्य
क्तवतुँ = महितवान् - महितवती
क्त = महितः - महिता
शतृँ = महयन् - महयन्ती
शानच् = महयमानः - महयमाना
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
मह्
मूलधातुः:
मह
धात्वर्थः:
पूजायाम्
गणः:
भ्वादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
उभयपदी
रूपम्:
महति-ते
धातुः:
मह्
मूलधातुः:
मह
धात्वर्थः:
पूजायाम्
गणः:
चुरादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
सेट्
उपग्रहः:
उभयपदी
रूपम्:
महयति-ते
अनुबन्धादिविशेषः:
अदन्तः
धातुप्रदीपः
Sanskrit
महँ मह पूजायाम्
- महति ममाह मही गौरादित्वात् ।। 731 ।।
मह पूजायाम्
- महयति महयामास महयाञ्चकार अन्यत्र महति अमहदित्येके 312
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
1. मह 2. nach Hillebrandt महर्.
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
विट्चरः शूकरो ग्राम्ये महिषो यमवाहनः १२८१
रजस्वलो वाहरिपुर्लुलायः सैरिभो महः
धीरस्कन्धः कृष्णशृङ्गो जरन्तो दंशभीरुकः १२८२
रक्ताक्षः कासरो हंसकालीतनयलालिकौ
-wordlist-
विट्चर (पुं), ग्राम्यशूकर (पुं), महिष (पुं), यमवाहन (पुं), रजस्वल (पुं), वाहरिपु (पुं), लुलाय (पुं), सैरिभ (पुं), मह (पुं), धीरस्कन्ध (पुं), कृष्णशृङ्ग (पुं), जरन्त (पुं), दंशभीरुक (पुं), रक्ताक्ष (पुं), कासर (पुं), हंसकालीतनय (पुं), लालिक (पुं)
--source--
आलिङ्गनं परिष्वङ्गः संश्लेष उपगूहनम्
अङ्कपाली परीरम्भः क्रोडिकृतिरथोत्सवे १५०७
महः क्षणोद्धवोद्धर्षा मेलके सङ्गसङ्गमौ
-wordlist-
आलिङ्गन (क्ली), परिष्वङ्ग (पुं), संश्लेष (पुं), उपगूहन (क्ली), अङ्कपाली (स्त्री), परीरम्भ (पुं), क्रोडीकृति (स्त्री), उत्सव (पुं), मह (पुं), क्षण (पुं), उद्धव (पुं), उद्धर्ष (पुं), मेलक (पुं), सङ्ग (पुं), सङ्गम (पुंक्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मह, पूजे इति कविकल्पद्रुमः
(भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) महति इति दुर्गादासः
मह, त्विषि इति कविकल्पद्रुमः
(चुरा०-पर०-अक०-सेट् ।) क, मंहयति त्विषिदीप्तौ इति दुर्गादासः
मह, वृद्धौ इति कविकल्पद्रुमः
(भ्वा०-आत्म०-अक०-सेट् ।) इ, मंह्यते ङ, मंहते ।इति दुर्गादासः
मह, त् पूजे इति कविकल्पद्रुमः
(अदन्तचुरा०-पर०-सक०-सेट् ।) महयति इतिदुर्गादासः
महः,
पुं,
(मह्यते पूज्यतेऽस्मिन्निति मह + “पुंसिसंज्ञायां घः प्रायेण ।” ११८ इतिघः मह + अच् इत्युज्ज्वलदत्तः १८८ ।)उत्सवः इत्यमरः १८८
(यथा, माघे १९ ।“न खलु दूरगतोऽप्यतिवर्त्ततेमहमसाविति बन्धुतयोदितैः
”महते पूज्यते इति ।) तेजः इति मेदिनी ।हे
यज्ञः इति शब्दरत्नावली
(यथा, हरिवंशे ७१ १८ ।“तस्मात् प्रावृषि राजानः सर्व्वे शक्रं मुदा युताः ।महैः सुरेशमर्च्चन्ति वयमन्ये मानवाः
”)महिषः इति हेमचन्द्रः
(त्रि, महत् ।यथा, ऋग्वेदे १० ९१ ।“महे वृणते नान्यं त्वत्
”“महे महति ।” इति तद्भाष्ये सायनः
)
महः, [स्]
क्ली,
(मह्यते पूज्यतेऽस्मिन्निति ।मह + “सर्व्वधातुभ्योऽसुन् ।” उणा० १८८ ।इति असुन् ।) उत्सवः (मह्यते पूज्यते इति ।मह + असुन् ।) तेजः इति मेदिनी से, ३०
(यथा, रघुटीकारम्भे मल्लिनाथः ।“अन्तरायतिमिरोपशान्तयेशान्तपावनमचिन्त्यवैभवम् ।तं नरं वपुषि कुञ्जरं मुखेमन्महे किमपि तुन्दिलं महः
”मह्यन्ते पूज्यन्ते देवादयोऽस्मिन्निति मह +असुन् ।) यज्ञः इति शब्दरत्नावली
(उद-कम् इति निघण्टुः १२
पूज्यमाने, त्रि ।यथा, वाजसनेयसंहितायाम् २० ।“जिह्वा मे भद्रं वाङ्महो मनो मन्युः स्वरात्भामः
”“वाक् वागिन्द्रियं महः पूज्यमानास्तु ।” इतितद्भाष्ये महीधरः
महति यथा, ऋग्वेदे ।८ २३ १६ ।“महो राये तमुत्वा समिधीमहि ।” “महोमहते राये धनाय ।” इति तद्भाष्ये सायनः
)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मह पूजायां
भ्वा०
पर०
सक०
सेट् भहति अमहीत् मेहतुः
मह वृद्धौ
भ्वा०
आ० अक० सेट् इदित् भहते अमंहिष्ट
मह पूजने अद०
चु०
उभ०
सक०
सेट् महयति--ते अम-महत्--त
मह
पु०
मह--घञर्थे उत्सवे सततानन्दजनकव्यापारेअभरः तेजसि मेदि० यज्ञे
पु०
महिषे पुंस्त्री०हेमच०
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
मह पूजायाम्
- महयति, भ्वादौ महति, कण्ड्वादौ (गण0 3127) महीङ्-महीयते अविमह्योष्टिषच् (उ0 15)-महिषः महेरिनश्च (तु0 उ0 266) महिनः श्वन्नुक्षन् (उ0 1159) इति मघवन् वर्तमाने पृषद्बृहद् (उ0 284)-महत् पुंसि संज्ञायां घः (33118)-मही 311
धातुवृत्तिः
Sanskrit
महँ मह (अर्थः) पूजायाम्
(महतीत्यादि) चहिवत्(महीति) गौरादिपाठात् ङीष् (महिषः) "अविमह्मोष्टिषच्'' टित्त्वात् स्त्रियां (महिषी) महिषा अस्मिन् सन्ति (महिष्मान् देशः [महिषाच्चेति वक्तव्यम् ] इति "तदस्मिन्न्स्तीति देशे तन्नाम्रि''ति विषये ड्मतुप् डित्त्वाट्टिलोपः महिष्या धर्म्यं (मसहिषम्) "अण्महिष्यादिभ्यः'' इत्यण् तस्य धर्म्यमिति विषये (महान् महान्तौ महान्तः) [ वर्त्तमाने वृषन्महद्वृहज्जगच्छतृवञ्च ] इत्यातिप्रत्यये निपातितः शतृवद्धापान्नुम्, ( सूत्रम्) सान्तमहतः (इति सूत्रम्) हत्यसंबुद्धौ सर्वनामस्थाने दीर्घ उपधायां, संयोगापेक्षमुपधात्वम् संबुद्धौतु संयोगान्तलोपे (हे महन ) शतृवद्भावादतिप्रत्ययस्य स्त्रियां "उगितश्च'' इति ङीपि (महती) महांश्चसौ षुरुषश्च (महापुरुषः) ( सूत्रम्) सन्महदपरमोत्तमोत्कृष्टः पूजृयमानैः (इति सूत्रम्) इति पूजावचनाः सदायः पूज्वचनैःसामानाधिकरणैः समस्यन्त इति तत्पुरुषे ( सूत्रम्) आन्महतः समानाधिकरणजातीययोः (इति सूत्रम्) इति समानाधिकरण उत्तरपदे जातीयरि प्रत्यये महत आत्त्वमित्याकारः जातीयरि (महाजातीयः) ( सूत्रम्) प्रकारवचने जातीयर् (इति सूत्रम्) इति प्रकारो भेदः सादृश्यं च, तत्र वर्त्तमानात् स्वार्थे जातीयरिति जातीयर् कथं महाबाहुर्वेवदत्त इति, यावता "सन्महत्'' इति प्रतिपदोक्ते समासे समानाधिकरणस्योत्तरपदस्य संभवस्तत्रेवात्वेन भाव्यम् सत्यम् यद्येतावत् प्रयोजनं स्यात् श्रान्महतो जातीयरि चेत्येव ब्रूयात् चशब्देनोत्तरपदमाक्षेप्स्यते, तच्च प्रतिपदोक्तमेव भवतिष्यति, एवं सिद्धे सति यदेतत् समानाधिकरणग्रहणं तत्समानाधिकरणमात्रप्रत्ययार्थं विज्ञायते महत्या धासो (महाघासः) [ महत आत्त्वे धासकरविशिष्टेषूपसङ्क्ष्यानं पुंवद्वचनं ] इति पुंवद्भाव आत्वं कथं महाकरो महाविशिष्ट इति अमहान् महान् संपद्यते महद्भूतश्चन्द्रमाः अत्र अमहत्यां प्रकृतौ वर्त्तमानात् महच्छब्दात् कारणभूतस्य कार्यात्मना भावे द्योत्ये विधीयत इति महच्छब्दस्य गौणार्थत्वात् मुख्ये कार्थसम्प्रत्ययात् आत्वाभावः महतो भावः (महिमा) पृथ्वादिमनिचि "टेः'' इतिटिलोपः महत इति वृद्धौ गतः 716
मह (अर्थः) पूजायाम्
( महयति ) महतीति शपि महि वृद्धावित्यस्य मंहत इति क्षीरस्वामी, तन्मतेन महि भाषितार्थो ऽत्रैव दण्डके गतः 425
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मह पूजायाम्”@} 2 ‘महयेन्महतीत्येते पूजायां णौ शपि क्रमात्।’ 3 इति देवः।
क्षीरस्वामी नामुं धातुं पठति।
माहकः-हिका, माहकः-हिका, मिमहिषकः-षिका, मामहकः-हिका
महिता-त्री, माहयिता-त्री, मिमहिषिता-त्री, मामहिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकचहतिवत् 4 बोध्यानि।
5 मही, 6 महिषः-महिषी, महिष्मान्, 7 महत्-महान्-महान्तौ-महान्तः, 8 माहिनम्-महिनम्, महिमा, इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण संभवन्तीति विशेषः।
कर्मणि क्तप्रत्यये 9 महितम्-तः इति।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१२३६)
02
=>
(१-भ्वादिः-७३०। सक। सेट्। पर।)
03
=>
(श्लो। १९६)
04
=>
(५१४)
05
=>
[[१। पचाद्यजन्तात् महशब्दात् गौरादित्वात् (४-१-४१) स्त्रियां ङीषि रूपमेवम्।]]
06
=>
[[२। ‘अविमह्योष्टिषच्’ (द। उ। ९-३) इति टिषच्प्रत्यये महिषः इति रूपम्। टित्त्वात् स्त्रियां महिषी इति भवति। महिषा अस्मिन् सन्तीति महिष्मान् = देशः। ‘महिषाच्चेति वक्तव्यम्’ (वा। ४-२-८७) इति ‘तदस्मिन्नस्तीति देशे तन्नाम्नि’ (४-२-६७) इति विषये ड्मतुप्प्रत्यये डित्त्वाट्टिलोपे रूपमेवम्।]]
07
=>
[[३। ‘वर्त्तमाने पृषद्बृहन्महद्--’ (द। उ। ६-५) इति वर्तमानकाले कतिप्रत्यये शतृव- दित्यतिदेशान्नुमि, ‘सान्तमहतः संयोगस्य’ (६-४-१०) इत्यसंबुद्धौ सर्वनामस्थाने परतः उपधायाः दीर्घे महान् इति रूपं सिध्यति।]]
08
=>
[[४। ‘महेरिनण् च’ (द। उ। ५। १९) इति इनण्प्रत्यये माहिनम् इति, चकारात् इनन्प्रत्यये महिनम् इति रूपम्। महिनम् = राज्यम्।]]
09
=>
[[आ। ‘चाहेनामहितस्य चास्य निधनोद्योगं रहस्यूचिवान्…।।’ धा। का। १। ९१।]]
1 {@“मह पूजायाम्”@} 2 अदन्तः, कथादिश्च।
‘महयेत् महतीत्येते पूजायां णौ शपि क्रमात्।’ 3 इति देवः।
4 महकः-हिका, मिमहयिषकः-षिका
महयिता-त्री, मिमहयिषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचहयतिवत् 5 बोध्यानि।
6 महः-मही, 7 मघवन्, इति रूपाणि विशेषेण भवन्ति इति ज्ञेयम्।
8 णमुलि महम् २, महयित्वा २, इत्येकमेव रूपम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
(१२३७)
02
=>
(१०-चुरादिः-१८६८। सक। सेट्। उभ।)
03
=>
(श्लो। १९६)
04
=>
[[५। अस्य धातोः अदन्तेषु पाठसामर्थ्यात् अल्लोपस्य स्थानिवद्भावेन णिच्परत्वा- भावात् ‘अत उपधायाः’ (७-२-११६) इति वृद्धिर्नेति ज्ञेयम्।]]
05
=>
(५१५)
06
=>
[[६। ‘पुंसि संज्ञायां घः--’ (३-३-११८) इति घप्रत्यये रूपमेवम्। स्त्रियां गौरादिपाठात् (४-१-४१) ङीषि मही इति सिद्ध्यति।]]
07
=>
[[७। ‘श्वन्नुक्षन्…’ (द। उ। ६-५५) इति कनिन्प्रत्यये घकारेऽन्तादेशे वुगागमे निपातिते रूपमेवम्।]]
08
=>
[पृष्ठम्१०१३+ २७]
Capeller
German
1. मह
m.
Feier, Fest.
2. मह॑ groß, reichlich
n.
Pl. Großthaten.
Grassman
German
mahá, a. [von mah], gross, herrlich, insbesondere 1〉 gross, erhaben von Göttern
2〉 herrlich (durch Glanz)
3〉 gross, angesehen von Menschen
4〉 gross von Thaten und Kämpfen
auch 5〉 n. pl. ohne Subst. Grossthaten
6〉 gross von Opferfeier und Opfergabe
7〉 gross, reichlich.
-ás 1〉 víṣṇus {61, 7}
(índras) {121, 11}
{133, 6}
{318, 3}
{473, 4}
devás (havís) {354, 3}
(agnís) {146, 5} (árbhāya jīváse)
{533, 7}
bṛ́haspátis {190, 8}
tváṣṭā {458, 10}
(vāyús) {646, 23} (Sāy. mahā́n tvám)
sómas {759, 1}
{800, 2} (ráthas ná)
váruṇas {785, 3}
śū́ras (wol agnís) {881, 6}. 2〉 sū́rias jyotíṣā {214, 2}
[Page1016] divé sū́rias {679, 2}. 3〉 mártias {150, 3} (v. Agni).
-ásya 1〉 todásya {150, 1}.
4〉 ráṇe {778, 13}
vṛtrahátye {874, 8}. 6〉 yā́man {116, 13}
vidáthe {413, 2}
{922, 1}
havíṣi {917, 8} (Gegensatz árbhe).
-ā́ni 4〉 kṛtā́ni {202, 6}
káraṇāni {206, 1}
kárma {268, 6}
vratā́ni {448, 5}
{522, 2}
vratā́ {240, 5}
vīríāṇi {280, 1}
samithā́ni {55, 5}. 5〉 {318, 5}
{282, 3} (cakre)
{513, 1} (cakrathus).
-ā́ [n.] 4〉 kármāṇi {800, 4}.
-ā́naam 2〉 devā́naam {187, 6}
{703, 8}
{713, 4}. 3〉 {672, 1} (pūrviás). 7〉 vā́jānaam {701, 3}.
Burnouf
French
मह मह
m.
sacrifice, oblation
fête.
Buffle.
Lumière, éclat. -- F. महा vache.
Hedysarum lagopodioïdes,
bot.
Stchoupak
French
मह-
m.
fête, festival, not. du printemps.
मह-
iic., v. महा- in fin.
-ई̆- s. v.