| YouTube Channel

मलम् (malam)

 
Apte Hindi
Hindi
मलम्
नपुं*
 - मृज्यते शोध्यते मृज्+कल् टिलोपः-ताराः
"मैल, गंदगी, अपवित्रता, धूल, अशुद्ध सामग्री"
मलम्
नपुं*
 - -
"तलछट, कूड़ाकरकट, गाद, पुरीष, गोबर"
मलम्
नपुं*
 - -
"(धातुओं का) मैल, जंग, खोट"
मलम्
नपुं*
 - -
"नैतिक दोष या अपवित्रता, पाप"
मलम्
नपुं*
 - -
"शरीर का कोई भी अपवित्र स्राव (मनु के अनुसार इस प्रकार के बारह स्राव हैं-वसा शुक्रमसृङ् मज्जा मूत्रविड् घ्राणकर्णविट्, श्लेष्माश्रुदूषिका स्वेदो द्वादशैते नृणां मलाः @ मनु* ५।१३५"
मलम्
नपुं*
 - -
कपूर
मलम्
नपुं*
 - -
‘मसीक्षेपी’ जलंचरविशेष का प्रमार्जन के काम आने वाल भीतरी कवच
मलम्
नपुं*
 - -
"कमाया हुआ चमड़ा, चमड़े का वस्त्र"
मलम्
नपुं*
 - -
एक प्रकार की खोटी धातु
मलम्
नपुं*
 - "मृज्+कल, टिलोपः"
"मैल, गन्दगी, धूल अपवित्रता"
मलम्
नपुं*
 - "मृज्+कल, टिलोपः"
"विष्ठा, बीट"
मलम्
नपुं*
 - "मृज्+कल, टिलोपः"
धातुओं का मोर्चा
मलम्
नपुं*
 - "मृज्+कल, टिलोपः"
शरीर के मल
मलम्
नपुं*
 - "मृज्+कल, टिलोपः"
कपूर
मलम्
नपुं*
 - "मृज्+कल, टिलोपः"
कमाया हुआ चमड़ा
मलम्
नपुं*
 - "मृज्+कल, टिलोपः"
"वात, पित तथा कफ नामक दोष"
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मलम्
noun
शरीरे वर्तमानाः अनीप्सिताः पदार्थाः।
"मलस्य अवरोधेन नैके व्याधयः उत्पद्यन्ते।"
Synonyms:
 पुरीषम्, मलम्, विष्ठा
noun
जीवः यत् शरीरात् गुदद्वारेण उत्सर्जयति।
"दक्षिणामुखः पुरीषस्य उत्सर्गं कुर्यात्।"
Synonyms:
 मलः, मलम्, कल्मषः, कल्मषम्, कल्कः
noun
कस्मिन्नपि वस्तुनि संलग्नाः धूल्यादयः।
"वस्त्रात् मलस्य दूरीकरणार्थे फेनकः उपयोक्तव्यः।"
अमरकोशः
Sanskrit
Word: मलम्
Root: मल
Gender: नपुं
Number: all
Meaning(s):
⇒ filth
⇒ dirty
⇒ godless
⇒ niggardly
⇒ dirtiness
⇒ unbelieving
⇒ son of a zUdra and a mAlukI
Shloka(s):
2|6|65|2 ► तिलकं क्लोम मस्तिष्कं गोर्दं किट्टं मलोऽस्त्रियाम्॥ (मनुष्यवर्गः)
3|3|14|1 ► दीनारेऽपि च निष्कोऽस्त्री कल्कोऽस्त्री शमलैनसोः। (नानार्थवर्गः)
Synonym(s):
➠ 2|6|65|2 ⇢ किट्टम् (किट्ट) (नपुं) ⇒ rust, dirt, excretion, secretion, sedimentation
➠ 2|6|65|2 ⇢ मलः (मल) (पुं) ⇒ filth, dirty, godless, niggardly, dirtiness, unbelieving, son of a zUdra and a mAlukI
➠ 2|6|65|2 ⇢ मलम् (मल) (नपुं) ⇒ filth, dirty, godless, niggardly, dirtiness, unbelieving, son of a zUdra and a mAlukI
➠ 3|3|14|1 ⇢ कल्कः (कल्क) (पुं) ⇒ sin, dirt, filth, sinful, deceit, wicked, ordure, faeces, meanness, impurity, hypocrisy, falsehood, wax of the ear, Olibanum [Frankincense], kind of tenacious paste, bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.], viscous sediment deposited by oily substances when ground
➠ 3|3|14|1 ⇢ कल्कम् (कल्क) (नपुं) ⇒ sin, dirt, filth, sinful, deceit, wicked, ordure, faeces, meanness, impurity, hypocrisy, falsehood, wax of the ear, Olibanum [Frankincense], kind of tenacious paste, bastard myrobalan tree [Terminalia Belerica - Bot.], viscous sediment deposited by oily substances when ground
Related word(s):
अवयव_अवयवीसंबन्धः ➡ देहः
उपाधि ➡ अवयवः
परा_अपरासंबन्धः ➡ लाला
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मल धारणे”@} 2 मालकः-लिका, मालकः-लिका, मिमलिषकः-षिका, मामलकः-लिका
मलिता-त्री, मालयिता-त्री, मिमलिषिता-त्री, मामलिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि प्रातिस्विकरूपाणि विना भौवादिककलतिवत् 3 ज्ञेयानि।
4 मलम्, 5 कमलम्, 6 परिमलम्, 7 माला-माली, 8 9 मालभारी 10 माल्यम्, 11 मलिनः-मलीमसः, 12 आमलकम्-आमलकी, 13 मलयः
इत्यादीनि रूपाणि अस्य धातोः विशेषेण भवन्तीति विशेषः।
यङन्तात् शानचि- 14 मामल्यमानः इति।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२२७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-४९३। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (१७४)
04
=>
 [[२। शरीरं मल्यते धार्यते इत्यर्थे अच्प्रत्यये एवं रूपम्।]]
05
=>
 [[३। केन मल्यते इति ‘घञर्थे कविधानम्--’ (वा। ३-३-५८) इति कः। ‘कर्तृकरणे कृता बहुलम्’ (२-१-३२) इति समासः।]]
06
=>
 [[४। मल्यते = धार्यते इति ‘अकर्तरि च कारके संज्ञायाम्’ (३-३-१९) इति कर्मणि संज्ञायां विषये घञ्प्रत्ययः। संज्ञापूर्वकत्वात् वृद्ध्यभावः। ‘घनो घ च’ (३-३-१२५) इति घो वा। चकारात् घञ् च। यद्वा मलते धारयतीत्यर्थे अचि रूपमेवम्। ‘विमर्दोत्थे परिमलो गन्धे जनमनोहरे।’ इत्यमरः (१। १०)।]]
07
=>
 [[५। ‘मल्यते धार्यते इति माला, घञ्। संज्ञायां पुंस्त्वं प्रायिकम्’ इति प्र। सर्वस्वे। व्रीह्यादित्वात् (५-२-११६) इनिप्रत्यये माली इति।]]
08
=>
 [पृष्ठम्१००६+ २७]
09
=>
 [[१। ‘इष्टकेषीकामालानां चिततूलभारिषु’ (६-३-६५) तति भारिन्शब्दे उत्तरपदे मालाशब्दस्य ह्रस्वे रूपमेवम् = मालभारिणी = कन्या। ‘तदन्तस्यापि ग्रहणम्’ इति वचनात् उत्पलमालभारिणी = कन्या इत्यपि भवति।]]
10
=>
 [[२। ‘ऋहलोर्ण्यत्’ (३-१-१२४) इति ण्यति रूपमेवम्।]]
11
=>
 [[३। ‘ज्योत्स्नातमिस्राशृङ्गिणोर्जस्विन्नूर्जस्वलगोमिन्मलिनमलीमसाः’ (५-२-११४) इति मत्वर्थे संज्ञायां विषये एते शब्दाः निपात्यन्ते। इनच्प्रत्यये--मलिनः, ईमसप्रत्यये-मलीमसः इति ज्ञेयम्।]]
12
=>
 [[४। ‘क्वुन् शिल्पिसंज्ञयोः--’ (द। उ। ३। ५) इति क्वुन्प्रत्यये, स्त्रियाम्, ‘षिद्गौ- रादिभ्यश्च’ (४-१-४१) इति ङीषि च रूपमेवम्।]]
13
=>
 [[५। ‘वलिमलितनिभ्यः कयन्’ (द। उ। ८। १०) इति कयन्प्रत्यये रूपमेवम्। मलयः = भूधरविशेषः।]]
14
=>
 [[आ। ‘मामल्यमानं स्मितमल्लिकावलीमाभाल्यदैत्याधिपभल्लनोद्धुरम्।’ धा। का। १। ६४।]]