मर्षयिता-त्री (marSayitA-trI)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“मृष तितिक्षायाम्”@} 2 ‘-- -- क्षमायां यौ मर्षेन्मर्षेत मर्षयेत्।
मृष्यते मृष्यतीति स्यात् स्नेहने शपि मर्षति।।’ 3 इति देवः।
मर्षकः-र्षिका, मर्षकः-र्षिका, मिमर्षिषकः-षिका, मरीमृषकः-षिका
मर्षिता-त्री, मर्षयिता-त्री, मिमर्षिषिता-त्री, मरीमृषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि दैवादिकतृष्यतिवत् 4 ज्ञेयानि।
5 परिमृष्यन्-न्ती, 6 मर्षितः-मर्षितवान्, 7 अपमृषितम् 8, 9 दुर्मर्षणः, 10 11 मर्षित्वा-मृषित्वा, 12 मर्षणः, इतीमान्यस्य विशेषरूपाणीति ज्ञेयम्।
13 मृष्यमाणः।
01 (१३१०)
02 (४-दिवादिः-११६४। सक। सेट्। उभ।)
03 (श्लो। १७३)
04 (७७५)
05 [[३। ‘परेर्मृषः’ (१-३-८२) इति परिपूर्वकस्यास्य कर्तृगामिन्यपि क्रियाफले परस्मैपदं शतैव। तेन शतरि, श्यनि अङ्गस्य गुणनिषेधे च रूपमेवम्।]]
06 [[४। ‘मृषस्तितिक्षायाम्’ (१-२-२०) इति सेटो निष्ठायाः कित्त्वनिषेधात् गुणे रूपमेवम्। अत्र धातुपाठ एवास्य धातोस्तितिक्षार्थनिर्देशात्, भौवादिकमर्षते- रुदित्त्वेन निष्ठायामिटः प्राप्त्यभावात्, पारिशेष्यात् दैवादिकस्यास्यैव ग्रहणस्य सम्भ- वेन (१-२-२०) सूत्रे पुनः ‘तितिक्षायाम्’ इत्युपादानं व्यर्थं सत् धातोरर्थान्तरत्वे गमकमिति शाब्दिकाः। तेन तितिक्षा (क्षमा) भिन्नार्थे निष्ठायाः कित्त्वमेव। यथा-- ‘अपमृषितं वाक्यमाह’ इति। अत्र धातोरुपसर्गयोगवशात् अविस्पष्टरूपार्थान्तरे वृत्तिरिति ज्ञेयम्।]]
07 [[आ। ‘विहितं मयाऽद्य सदसीदमपमृषितमच्युतार्चनम्।’ शि। व। १५-४६।]]
08 (वाक्यम्)
09 [[५। ईषदाद्युपपदेषु, ‘भाषायां शासियुधिदृशिधृषिमृषिभ्यो युज् वाच्यः’ (वा। ३-३-१३०) इति खलपवादो युच्। ‘वा इत्येके’ इति प्रक्रियाकौमुदी। तन्मते ईषन्मर्षः-दुर्मर्षः-सुमर्षः इति रूपाण्यपि बोध्यानि।]]
10 [पृष्ठम्१०५५+ २४]
11 [[१। क्त्वायाम्, ‘तृषिमृषिकृशेः काश्यपस्य’ (१-२-२५) इति कित्त्वविकल्पः। तेन रूपद्वयम्।]]
12 [[२। नन्द्यादेः (३-१-१३४) आकृतिगणत्वात्, बाहुलकाद् वा कर्तरि, ण्यन्तात्, शुद्धाद्वा ल्युप्रत्यये रूपमेवम्।]]
13 [[आ। ‘तन्मृष्यमाणास्त्वथ शुच्यदङ्गका भृत्याः सुनद्धं बहुरक्तमंशुकम्।’ धा। का। २। ६१।]]
1 {@“मृष तितिक्षायाम्”@} 2 आधृषीयः।
तेन णिज्विकल्पः।
‘--क्षमायां यौ मर्षेन्मर्षेत मर्षयेत्।’ 3 इति देवः।
मर्षकः-र्षिका, मिमर्षयिषकः-षिका, मर्षकः-र्षिका, मिमर्षिषकः-षिका, मरीमृषकः-षिका
मर्षयिता-त्री, मर्षिता-त्री, मिमर्षयिषिता-त्री, मिमर्षि- षिता-त्री, मरीमृषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादिकचर्षतिवत् 4 ज्ञेयानि।
णिजभावपक्षे क्विपि-मृट्-मृड्-मृषौ-मृषः, मृषित्वा-मर्षित्वा, इत्यादीनि रूपाण्यस्य धातोरिति विशेषः।
01 (१३११)
02 (१०-चुरादिः-१८५०। सक। सेट्। उभ।)
03 (श्लो। १७३)
04 (५५४)
1 {@“मृषु सेचने सहने च”@} 2 ‘--हिंसाक्लेशदैन्येषु इत्येके’ इति धा।
का।
3।
‘-- स्नेहने’ इति देवसम्मतः पाठः 4 इति ज्ञायते।
‘मृष्यते मृष्यतीति स्यात्, स्नेहने शपि मर्षति।।’ 5 इति देवः।
मर्षकः-र्षिका, मर्षकः-र्षिका, मिमर्षिषकः-षिका, मरीमृषकः-षिका
मर्षिता-त्री, मर्षयिता-त्री, मिमर्षिषिता-त्री, मरीमृषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकपर्षतिवत् 6 ज्ञेयानि।
युचि-मर्षणः, 7 मृष्टम्-ष्टः-मृष्टवान्, 8 मर्षित्वा-मृष्ट्वा, इमानि रूपाण्यधिकानीति विशेषः।
9
01 (१३१२)
02 (१-भ्वादिः-७०७। सक। सेट्। पर।)
03 (१। ८८)
04 (श्लो। १७३)
05 (श्लो। १७३)
06 (१०५४)
07 [[३। उदित्त्वेन क्त्वायामिड्विकल्पनात्, निष्ठायाम् ‘यस्य विभाषा’ (७-२-१५) इतीण्निषेधः। ष्टुत्वं च।]]
08 [[४। ‘उदितो वा’ (७-२-५६) इति क्त्वायामिड्विकल्पः। इट्पक्षे ‘न क्त्वा सेट्’ (१-२-१८) इति कित्त्वनिषेधात् गुणः। तेन रूपद्वयम्।]]
09 [पृष्ठम्१०५६+ ३२]
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.