| YouTube Channel

मरुत्सख (marutsakha)

 
शब्दसागरः
English
मरुत्सख
m.
 (-खः)
1. INDRA.
2. Fire.
3. The Chittraka-tree.
E.
 मरुत् the
wind, (the deity.) and सखि friend,
aff.
 टच् ।
Capeller Eng
English
मरुत्सख
a.
 having the wind for a friend (clouds or
fire).
Yates
English
मरु-त्सख (खः) 1.
m.
 Indra.
Wilson
English
मरुत्सख
m.
 (-खः) INDRA.
E.
 मरुत् the wind, (the deity, ) and सखि friend,
aff.
 टच्.
Monier Williams Cologne
English
मरुत्—सख
mfn.
 having the wind for a friend (clouds),
Ragh.
मरुत्—सख
m.
N.
 of fire (cf. वायु-स्°), ib.
of Indra,
L.
Macdonell
English
मरुत्सख marut-sakha,
a.
 having the wind 🞄as a companion (clouds)
m.
 ep. of fire
(út)- 🞄sakhi,
a.
 (only nm.
m.
f.
 ā) having the Maruts 🞄as a companion
-sahāya,
a.
 having the 🞄wind as a companion (fire)
-suta,
m.
 son of 🞄Wind, pat. of Hanumat.
Apte Hindi
Hindi
मरुत्सखः
पुं*
 मरुत्-सखः -
अग्नि का विशेषण
मरुत्सखः
पुं*
 मरुत्-सखः -
इन्द्र का विशेषण
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मरुत्सख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರ
निष्पत्तिः - > "टच्" (५-४-९१)
व्युत्पत्तिः - > मरुतां देवतानां सखा
मरुत्सख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅಗ್ನಿ
निष्पत्तिः - > "टच्" (५-४-९१)
व्युत्पत्तिः - > मरुतो वायोः सखा
प्रयोगाः - > "मरुत्प्रयुक्ताश्च मरुत्सखाभं तमर्च्य मारादभिवर्तमानम्"
उल्लेखाः - > रघु० २-१०
मरुत्सख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಚಿತ್ರಕವೃಕ್ಷ /ಚಿತ್ರಮೂಲದ ಗಿಡ
L R Vaidya
English
marut-saKa {% m. %} 1. an epithet of Indra
2. of fire.
नाममाला
Sanskrit
देवपति, सेन्द्रपति, स्वर्गवासपति, स्वर्गपति, नाकपति, नाकेन्द्र, शक्र, इन्द्र, शुनासीर, शतक्रतु, प्राचीनबर्हिस्, सुत्रामन्, वज्रिन्, आखण्डल, हरि, बलशत्रु, गोत्रशत्रु, पाकशत्रु, नमुचिशत्रु, वृत्रहन्, सहस्राक्ष, गीर्वाणेश, पुरन्दर, विडौजस्, अश्व, अप्सरोनाथ, वासव, हरिवाहन, मरुत्, मरुत्वत्, वृषन्, ऐरावणाधिप, शतमन्यु, तुराषाह्, पुरुहूत, कौशिक, संक्रन्दन, मघवन्, पुलोमारि, मरुत्सख
तत्पतिः शक्र इन्द्रश्च शुनासीरः शतक्रतुः ।
प्राचीनबर्हिः सुत्रामा वज्री चाखण्डलो हरिः ॥ ५७ ॥
शत्रुर्बलस्य गोत्रस्य पाकस्य नमुचेरपि ।
वृत्रहा च सहस्राक्षो गीर्वाणेशः पुरन्दरः ॥ ५८ ॥
विडौजाश्चाप्सरोनाथो वासवो हरिवाहनः ।
मरुतश्च मरुत्वाँश्च वृषा चैरावणाधिपः ॥ ५९ ॥
शतमन्युस्तुराषाट् च पुरुहूतश्च कौशिकः ।
संक्रन्दनोऽथ मघवान् पुलोमारिर्मरुत्सखः ॥ ६० ॥
verse 0.1.1.57
page 0032
पवनसख, पवमानसख, वायुसख, वातसख, अनिलसख, मरुत्सख, समीरणसख, गन्धवाहसख, श्वसनसख, सदागतिसख, नभस्वत्सख, मातरिश्वसख, चरण्युसख, जवनसख, प्रभञ्जनसख, अग्नि, शिखिन्, वह्नि, पावक, आशुशुक्षणि, हिरण्यरेतस्, सप्तार्चिस्, जातवेदस्, तनूनपात्, स्वाहापति, हुताश, ज्वलन, दहन, अनल, वैश्वानर, कृशानु, रोहिताश्व, विभावसु, वृषाकपि, समीगर्भ, हव्यवाह, हुताशन
तत्सखाऽग्निः शिखी वह्निः पावकश्चाशुशुक्षणिः ।
हिरण्यरेता सप्तार्चिर्जातवेदास्तनूनपात् ॥ ६४ ॥
स्वाहापतिर्हुताशश्च ज्वलनो दहनोऽनलः ।
वैश्वानरः कृशानुश्च रोहिताश्वो विभावसुः ॥ ६५ ॥
वृषाकपिः समीगर्भो हव्यवाहो हुताशनः ।
verse 0.1.1.64
page 0034
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मरुत्सखः,
पुं,
 (मरुतां देवानां सखा । “राजाहःसखिभ्यष्टच् ।” ५ । ४ । ९१ । इति टच् ।)इन्द्रः । इति धरणिः ॥
(मरुतो वायोः सखा ।)अग्निः । वायुसख इत्यमरदर्शनात् ॥
(वायुसखे, त्रि । यथा, रघौ । ११ । ३ ।“तावदाशु विदधे मरुत्सखैःसा सपुष्पजलवर्षिभिर्घनैः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मरुत्सख
पु०
 मरुतो वायोः सखा--टच्समा० । १ इन्द्रेधरणिः । २ वह्नौ ३ चित्रकवृक्षे च ।