| YouTube Channel

मरुः (maruH)

 
Apte
English
मरुः [maruḥ], [म्रियन्ते$स्मिन् भूतानीति मरुः निर्जलदेशः, मृ-उ
Uṇ.*
 1.7]
A desert, sandy desert, a wilderness, any region destitute of water.
A mountain or rock.
A kind of plant (कुरबक).
Abstinence from drinking
मरुं साधयतो राजन् नाकपृष्ठमताशके
Mb.
 * 13.57.14
142.44.m.
pl.
N.
 of a country or its inhabitants.
Comp.
 उद्भवा the cotton shrub.
a cucumber. -कच्छः
N.
 of a district. -जः a kind of perfume. -जुष्, -भवः the inhabitant of a desert.
देशः
N.
 of a district.
any region destitute of water. -देश्यः bdellium. -द्विपः, -प्रियः a camel. -धन्वः, -धन्वन्
m.
 a wilderness, desert. -पथः, -पृष्ठम् a sandy desert, wilderness
मरु- पृष्ठान्युदम्भांसि (चकार)
R.*
 4.31. -प्रपतनम् the act of throwing one's self from a rock
Mark.
P.*
 4.3.-भू (pl. ) the country called Mārwār. -भूमिः
f.
 a desert, sandy desert. -भूरुह, -हः a tree in the desert
सत्पुंसो मरुभूरुह इव जीवनमात्रमाशास्यम् Aryā. S. -संभवः a kind of horse-radish. -स्थलम्, -स्थली a wilderness, desert, waste
तत् प्राप्नोति मरुस्थले$पि नितरां मेरौ ततो नाधिकम्
Bh.*
 2. 49
मरुस्थल्यां यथा वृष्टिः क्षुधार्ते भोजनं तथा
H.*
 1.11.
Apte 1890
English
मरुः [म्रियंतेऽस्मिन्भूतानीति मरुः निर्जलदेशः, मृ-उ Uṇ. 1. 7] 1 A desert sandy desert, a wilderness, any region destitute of water.
2 A mountain or rock.
3 A kind of plant (कुरबक).
4 Abstinence from drinking.
m. pl. N. of a country or its inhabitants.
Comp.
उद्भवा {1} the cotton shrub. {2} a cucumber.
कच्छः N. of a district.
जः a kind of perfume.
देशः {1} N. of a district. {2} any region destitute of water.
द्विपः,
प्रियः a camel.
धन्वः,
धन्वन् m. a wilderness, desert.
पथः,
पृष्ठं a sandy desert, wilderness
R. 4. 31.
भू (pl.) the country called Mārwār.
भूमिः f. a desert, sandy desert.
संभवः a kind of horse-radish.
स्थलं,
स्थली a wilderness, desert, waste
तत्प्राप्नोति मरुस्थलेऽपि नितरां मेरौ ततो नाधिकं Bh. 2. 49
मरुस्थल्यां यथा वृष्टिः क्षुधार्ते भोजनं तथा H. 1. 11.
Apte Hindi
Hindi
मरुः
पुं*
 - म्रियतेऽस्मिन्-मृ + उ
"रेगिस्तान, रेतीली भूमि, वीराना, जल से हीन प्रदेश"
मरुः
पुं*
 - -
पहाड़ या चट्टान
मरुः
"पुं* , ब*व*" - -
एक देश और उसके अधिवासियों का नाम
मरुः
पुं*
 - मृ+उ
"रेगिस्तान, निर्जल प्रदेश"
मरुः
पुं*
 - मृ+उ
"पहाड़, चट्टान"
मरुः
पुं*
 - मृ+उ
कुरबक नाम का पौधा
मरुः
पुं*
 - मृ+उ
मद्यपान का त्याग
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मरुः
noun
एकः दैत्यः।
"मरुः नरकासुरस्य सखा आसीत्।"
Synonyms:
 मरुः
noun
रामस्य पूर्वजः।
"मरुः शीघ्रगस्य पुत्रः आसीत्।"
Tamil
Tamil
மரு: : பாலைவனம், மலை.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मरुः,
पुं,
 (म्रियतेऽस्मिन्निति । मृ + “भृमृ-शीति ।” उणा० १ । ७ । इति उः ।) निर्जल-देशः । (यथा, महाभारते । १३ । १५४ । २७ ।“अदृश्या गच्छ भीरु ! त्वं सरस्वति ! मरून्प्रति ॥
”)पर्व्वतः । इत्यमरः । ३ । ३ । १६२ ॥
यथामहाभारते । ५ । ६४ । १८ ।“तत्रापश्याम वै सर्व्वे मधु पीतममाक्षिकम् ।मरुप्रपाते विषमे निविष्टं कुम्भसम्मितम् ॥
”दशेरकदेशः । तत्पर्य्यायः । धन्वा २ । इत्यमरः ।२ । १ । ५ ॥
यथा, हेमचन्द्रः ।“शाल्वास्तु कारकुक्षीया मरवस्तु दशेरकाः ॥
”मरुवकवृक्षः । इति भावप्रकाशः ॥
(निमि-वंशीयहर्य्यश्वपुत्त्रः । यथा, श्रीमद्भागवते । ९ ।१३ । १५ ।“तस्माद्वृहद्रथस्तस्य महावीर्य्यः सुवृत्पिता ।सुधृतेर्धृष्टकेतुर्वै हर्य्यश्वोऽथ मरुस्ततः ॥
”)सूर्य्यवंशीषभाविराजविशेषः । तस्य विवरणंयथा, --“रामात् कुशोऽभूदतिथिस्ततोऽभून्निषधान्नभः ।तस्मादभूत् पुण्डरीकः क्षेमधन्वाभवत्ततः ॥
देवानीकस्ततो हीनः पारिपात्रोऽथ हीनतः ।बलाहकस्ततोऽर्कश्च रजनाभस्ततोऽभवत् ॥
खगणाद्विधृतस्तस्माद्धिरण्यो नाभसंज्ञितः ।ततः पुष्पार्णवस्तस्मान्मुद्गलोऽथाग्निवर्णकः ॥
तस्मात् शीघ्रोऽभवत् पुत्त्रः पिता मेऽतुलविक्रमः ।तस्मात् मरुं मां केऽपीह बुधञ्चापि सुमित्रकम् ॥
कलापग्राममासाद्य विद्धि सत्तपसि स्थितम् ।तवावतारं विज्ञाय व्यासात् सत्यवतीसुतात् ॥
प्रतीक्ष्य कालं लक्षाब्दं कालप्राप्तस्तवान्तिकम् ।कल्किरुवाच ।मरो ! त्वामभिषेक्ष्यामि निजायोध्यापुरेऽधुना ।हत्वा म्लेच्छानधर्म्मिष्ठान् प्रजाभूतविहिंसकान् ॥
विशाखयूपभूपालस्तनयां विनयान्विताम् ।बिवाहे रुचिरापाङ्गीं सुन्दरीं त्वां प्रदा-स्यति ॥
”इति कल्किपुराणे १८ अध्यायः ॥
(वसूनामन्यतमः । यथा, हरिवंशे । १९६ । ४७ ।“वासवानुगता देवी जनयामास वै सुतान् ।मरुं वै प्रथमं देवं द्वितीयं ध्रुवमव्ययम् ॥
”)