मन्दारः (mandAraH)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

Apte

English

मन्दारः [mandārḥ],  [मन्द्-आरक्]

The coral tree,  one of the five trees in Indra's paradise
 हस्तप्राप्यस्तबकनमितो बालमन्दार- वृक्षः Me.*
  77, 69
 V.*
  4.35
 वृन्दारकारिविजये सुरलोकलब्ध- मन्दारमाल्यमधुवासितवासभूमिः Rām.  Ch.

The plant called Arka,  Calotropis Gigantea. 

The Dhattūra plant.

Heaven. 

An elephant. -रम् A flower of the coral tree
 विनिद्रमन्दाररजोरुणाङ्गुली Ku.*
  5.8
 R.*
  6.23.Comp.   -माला a garland of Mandāra flowers
 मन्दार- माला हरिणा पिनद्धा Ś.*
  7.2. -षष्ठी and -सप्तमी the sixth and seventh days in the bright half of Māgha. 

Apte Hindi

Hindi

मन्दारः
पुं*
  - मन्द् + आरक्
"मूंगे का पेड़,  इन्द्र के नन्दकानन में स्थित पाँच वृक्षों में से एक"

मन्दारः
पुं*
  - -
"आक का पौधा,  मदार वृक्ष"

मन्दारः
पुं*
  - -
धतूरे का पौधा

मन्दारः
पुं*
  - -
स्वर्ग

मन्दारः
पुं*
  - -
हाथी

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  पारिभद्रः,  निम्बतरुः,  मन्दारः
noun
 
बङ्गालप्रान्ते समुद्रतटे वर्तमानः वृक्षः।
 "समुद्रगता पारिभद्रस्य छाया शोभनीया।"

Synonyms:
  मन्दारः,  मन्दारवः,  मन्दारुः,  मन्दटः,  पारिभद्रः
noun
 
अर्कवृक्षजातीयः बहुवर्षी क्षुपः।
 "मन्दारस्य क्षीरं नेत्रार्थे हानिकारकम् अस्ति।"

Synonyms:
  प्रवालः,  प्रबालः,  विद्रुमः,  प्रवालम्,  रत्नवृक्षः,  मन्दटः,  मन्दारः,  रक्तकन्दः,  रक्तकन्दलः,  हेमकन्दलः,  रत्नकन्दलः,  लतामणिः,  अङ्गारकमणिः,  माहेयः,  पारिजातः,  पारिभद्रः,  क्रिमिशत्रुः,  भौमरत्नम्,  भोमीराः,  सुपुष्पः,  रक्तपुष्पकः
noun
 
रत्नविशेषः,  माङ्गल्यार्थे परिधीयमाणः रक्तवर्णवर्तुलाकारघनगोलविशेषः
 "गौरं रङ्गजलाक्रान्तं वक्रसुक्ष्मं सकोटरं रूक्षकृष्णं लघुश्वेतं प्रवालम् अशुभं त्यजेत्"

Synonyms:
  पारिजातकः,  मन्दारः,  रक्तकेसरः
noun
 
समुद्रमन्थने प्राप्तः एकः वृक्षः यः इन्द्रस्य नन्दनकानने अस्ति इति मन्यन्ते।
 "श्रीकृष्णेन इन्द्रात् पारिजातकं छित्वा सत्यभामायाः प्राङ्गणे सः स्थापितः।"

Synonyms:
  मन्दारः,  आदित्यः
noun
 
धार्मिकग्रन्थेषु वर्णितः एकः देवतरुः।
 "मन्दारः इन्द्रस्य नन्दनकानने वर्तते।"

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: मन्दारः
Root: मन्दार
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ 
Meaning(s):
⇒ Coral tree
 Erythrina indica
 Tamil Murukku and Vel̤ murukku
Shloka(s):
3|3|44|2 ► पारिभद्रस्य भेदे च मन्दारः पारिजातकः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|44|2 ⇢ मन्दारः (मन्दार) (पुं) ⇒ Coral tree
 Erythrina indica
 Tamil Murukku and Vel̤ murukku ⇒ 
Related word(s):
    

Tamil

மந்தா3ர: : மந்தார மரம்,  எருக்கஞ்செடி,  சுவர்க்கம்,  யானை.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मन्दारः,  पुं,
   (मन्द्यते स्तूयते प्रशस्यते वेति । मदि+ “अङ्गिमदिमन्दिभ्य आरन् ।” उणा० ३ ।१३४ । इति आरन् ।) स्वर्गीयपञ्चवृक्षान्त-र्गतदेवतरुविशेषः । यथा,  अमरकोषे । ११ । ५३ ।“पञ्चैते देवतरवो मन्दारः पारिजातकः ।सन्तानः कल्पवृक्षश्च पुंसि वा हरिचन्दनम् ॥
”(यथा,  अभिज्ञानशकुन्तले ७ अङ्के ।“अन्तर्गतप्रार्थनमन्तिकस्थंजयन्तमुद्वीक्ष्य कृतस्मितेन ।आमृष्टवक्षोहरिचन्दनाङ्कामन्दार-माला हरिणा पिनद्धा ॥
”)पारिभद्रवृक्षः । पालिता मादार इति भाषा ।यथा,  अमरकोषे । २ । ४ । २६ ।“पारिभद्रे निम्बतरुर्म्मन्दारः पारिजातकः ॥
”अर्कवृक्षः । आकन्द इति भाषा । यथा,  --“अर्काह्ववसुकास्फोतगणरूपविकीरणाः ।मन्दारश्चार्कपर्णेऽत्र शुक्लेऽलर्कप्रतापसौ ॥
”इत्यमरः । २ । ४ । ८१ ॥
हस्तः । धूर्त्तः । इति मेदिनी । रे,  १९७ ॥
तीर्थविशेषः । यथा,  --वराह उवाच ।“शृणु सुन्दरि ! यत्नेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।कथयिष्यामि ते गुह्यां मन्दारस्य महाक्रियाम् ॥
क्रीडमानोऽस्म्यहं तत्र दृष्ट्वा मन्दारपुष्पितम् ।मन्दारपुष्पमादाय मनोज्ञं न्यस्य वै हृदि ॥
तत्रैकादशकुण्डानि निःसृतानि गिरौ धरे ।बिन्ध्ये च मत्प्रभावेन मन्दारश्च महाद्रुमः ॥
स्थितोऽहं तत्र सुगगे ! भक्तानुग्रहकाम्यया ।दर्शनीयतमं स्थानं मनोज्ञं तु शिलातलम् ॥
यत्र तिष्ठाम्यहं देवि ! मन्दारद्रुममास्थितः ।विस्मयं शृणु सुश्रोणि ! मन्दारेऽस्मिन् द्रुमे तथा ॥
द्बादश्याञ्च चतुर्द्दश्यां स पुष्प्यति द्रुमोत्तमः ।तत्र मध्याह्रवेलायां वीक्ष्यमाणो जनैस्ततः ।ततोऽन्यदिनमासाद्य दृश्यते न कदाचन ॥
तस्मिन् मन्दारकुण्डे तु एकभक्तोषितो नरः ।स्नानं करोति शुद्धात्मा स गच्छेत् परमांगतिम् ॥
अथ प्राणान् प्रमुच्येत कुण्डे मन्दारसंस्थिते ।तपः कृत्वा वरारोहे ! मम लोकाय गच्छति ॥
तस्य चोत्तरपार्श्वे तु प्रापणं नाम तं गिरिम् ।तिस्रोधाराः पतन्त्यत्र दक्षिणां दिशमास्थिताः ॥
स्नानकुण्डमिति ख्यातं तस्मिन् क्षेत्रे परं मम ।दक्षिणे पतते धारा श्रवते चोत्तरामुखम् ॥
तत्र स्नातो वरारोहे ! एकरात्रोषितो नरः ।मोदते दक्षिणे शृङ्गे तस्मिन् मेरौ शिलोच्चये ॥
तत्राथ मुञ्चते प्राणान् मम कर्म्मपरायणः ।सर्व्वं सङ्गं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
नाकपृष्ठं समासाद्य मोदते दैवतैः सह ।तथात्र मुञ्चते प्राणान् कृतकृत्यः सुनिश्चितः ।तारयित्वा कुलं सर्व्वं मम लोकं प्रपद्यते ॥
तस्य दक्षिणपूर्व्वेण समश्रोतो वराङ्गने ! ।पतते बिन्ध्यशृङ्गेषु अगाधश्च महाह्रदः ॥
तत्र स्रानन्तु यः कुर्य्यादेकभक्तोषितो नरः ।मोदते पूर्व्वपार्श्वे तु तस्मिन्मेरौ शिलोच्चये ॥
अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम चित्तव्यवस्थितः ।छित्त्वा यै सर्व्वसंसारं मम लोकाय गच्छति ॥
मन्दारस्य तु पूर्व्वेण गुह्यं कोटरसंस्थितम् ।यत्र धारा पतत्येका मुषलेन समन्विता ॥
तत्र स्नानं प्रकुर्व्वीत पञ्चभक्तोषितो नरः ।मोदते पूर्व्वपार्श्वे तु तस्मिन् मेरौ शिलोच्चये ॥
तत्राथ मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म्म सुदुष्करम् ।मेरुशृङ्गं समुत्सृज्य मम लोकञ्च गच्छति ॥
तस्य दक्षिणपार्श्वे तु गुह्यं बिन्ध्यविनिःसृतम् ।पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मुषलेन समन्विताः ॥
तत्र स्नानन्तु कुर्व्वीत अहोरात्रोषितो नरः ।मोदते दक्षिणे शृङ्गे महामेरौ शिलोच्चये ॥
अथात्र मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म्म सुदुष्करम् ।मेरुशृङ्गं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
दक्षिणे पश्चिमे भागे मन्दारस्य यशस्विनि ! ।तत्र धारा पतत्येका आदित्यसमतेजसा ॥
तत्र स्नानन्तु कुर्व्वीत अहोरात्रोषितो नरः ।मोदते पश्चिमे भागे ध्रुवो यत्र प्रवर्त्तते ॥
अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम कर्म्मव्यवस्थितः ।सर्व्वपापविनिर्मुक्तो मम लोके च मादते ॥
तस्य पश्चिमपार्श्वे तु गुह्यं देवसमन्वितम् ।चक्रावर्त्त इति ख्यातमगाधश्च महाह्रदः ॥
स्नानं करोति यस्तत्र पञ्चभक्तोषितो नरः ।मोदते सर्व्वशृङ्गेषु स्वच्छन्दगमनालयः ॥
अथ वै मुञ्चते प्राणान् चक्रावर्त्ते महायशाः ।शृङ्गान् सर्व्वान् परित्यज्य मोदते मम सन्निधौ ॥
देशं वायव्यमाश्रित्य तस्मिन् बिन्ध्यशिलोच्चये ।तिस्रो धाराः पतन्त्यत्र मुषलाकृतयः शुभाः ।तत्र स्नानं प्रकुर्व्वीत मम चित्तव्यवस्थितः ।मोदते सर्व्वशृङ्गेषु एकचित्तसमाश्रितः ।तथात्र मुञ्चते प्राणांश्चास्मिन् गुह्ये यशस्विनि ! ।सर्व्वसङ्गं षरित्यज्य मम लोकाय गच्छति ॥
तस्य त्रिक्रोशमात्रेण दक्षिर्णा दिशमाश्रितः ।गुह्यं गम्भीरकं नाम अगाधञ्च महाह्रदम् ॥
तत्र स्नानन्तु कुर्व्वीत अष्टभक्तोषितो नरः ।मोदते सर्व्वद्बीपेषु सर्व्वत्र गमनालयः ॥
अथैवं मुञ्चते प्राणान् मम कर्म्मव्यवस्थितः ।सर्व्वद्वीपान् परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
तस्य पश्चिमपार्श्वे तु गुह्यं मे परमं महत् ।सप्त धाराः पतन्त्यत्र अगाधश्च महाह्रदः ॥
तत्र स्नानन्तु कुर्व्वीत अहोरात्रोषितो नरः ।मोदते शक्रलोकन्तु स्वच्छन्दगमनालयः ॥
अथ वै मुञ्चते प्राणान् स्वकर्म्मपरिनिष्ठितः ।सर्व्वसङ्गं परित्यन्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
मण्डलं तस्य क्षेत्रस्य कथ्यमानं मया शृणु ।स्यमन्तपञ्चकञ्चैव मन्दारस्य गिरौ मम ॥
तत्र तिष्ठामि सुश्रोणि ! बिन्ध्यस्य गिरिमूर्द्धनि ।मन्दारे परमं गुह्यं तस्मिन् गुह्यशिलोच्चये ॥
दक्षिणे संस्थितं चक्रं वामे स्थाने च वै गदा ।लाङ्गलं मुषलञ्चैव शङ्खं तिष्ठति चाग्रतः ॥
य एतत् शृणुयान्नित्यं गुह्यं मन्दारसंहितम् ।तव चैव प्रियार्थाय मम भक्तसुखावहम् ॥
एतन्न जानते कश्चिन्मम मायाविमोहितः ।मुच्य भागवतान् शुद्धान् ये च वाराहसंश्रि-तान् ॥
”इत्यादि वाराहपुराणे भगवच्छास्त्रे मन्दार-गुह्यवर्णनं नामाध्यायः ॥

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.