मन्दार (mandAra)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishApte
Englishमन्दारः [mandārḥ], [मन्द्-आरक्]
The coral tree, one of the five trees in Indra's paradise
हस्तप्राप्यस्तबकनमितो बालमन्दार- वृक्षः 77, 69
4.35
वृन्दारकारिविजये सुरलोकलब्ध- मन्दारमाल्यमधुवासितवासभूमिः Rām. Ch.
The plant called Arka, Calotropis Gigantea.
The Dhattūra plant.
Heaven.
An elephant. -रम् A flower of the coral tree
विनिद्रमन्दाररजोरुणाङ्गुली 5.8
6.23.Comp. -माला a garland of Mandāra flowers
मन्दार- माला हरिणा पिनद्धा 7.2. -षष्ठी and -सप्तमी the sixth and seventh days in the bright half of Māgha.
Apte 1890
Englishमंदारः [मंद्-आरक्] 1 The coral tree, one of the five trees in Indra's paradise
हस्तप्राप्यस्तबकनमितो बालमंदारवृक्षः Me. 75, 67
V. 4. 35.
2 The plant called Arka.
3 The Dhattūra plant.
4 Heaven.
5 An elephant.
रं A flower of the coral tree
Ku. 5. 80
R. 6. 23.
Comp.
माला a garland of Mandāra flowers
मंदारमाला हरिणा पिनद्धा Ś. 7. 2.
षष्ठी the sixth day in the bright half of Māgha.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishमन्दार मन्दार, अस्, अम्, m. n. (said to be
fr. rt. मन्द्), the coral tree, Erythrina Indica or
this tree regarded as one of the five trees of paradise
(स्वर्ग)
a white variety of Calotropis Gigantea
thorn-apple (= धूर्त)
heaven [cf. मन्दर]
an elephant [cf. मन्द, मन्द्र]
N. of a son
of Hiraṇya-kaśipu (also called Mandara)
N. of a
Vidyā-dhara
N. of a hermitage and desert spot on
the right bank of the Ganges where there are said
to be eleven sacred pools
N. of a mountain, (per-
haps for मन्दर)
(ई), f. a kind of plant.
—मन्-
दार-देव, अस्, m., N. of a king.
—मन्दार-पुष्प,
अम्, n. a flower of the Mandāra tree.
—मन्दार-
माला, f. a garland of Mandāra flowers
N. of a celes-
tial being, the daughter of Vasu.
—मन्दार-वती,
f., N. of a woman.
—मन्दार-षष्ठी, f., N. of
the sixth day in the light half of the month Māgha.
—मन्दार-षष्ठी-व्रत, अम्, n. a particular
religious observance on the above day.
—मन्दार-
सप्तमी, f., N. of the seventh day in the above
month.
—मन्दार-सप्तमी-व्रत, अम्, n. a parti-
cular religious observance on the above day.
Macdonell
EnglishBenfey
EnglishHindi
Hindiदेवताओं द्वारा इस्तेमाल किया लौकिक समुद्र हलचल के पहाड़
Apte Hindi
Hindiमन्दारः
- मन्द् + आरक्
"मूंगे का पेड़, इन्द्र के नन्दकानन में स्थित पाँच वृक्षों में से एक"
मन्दारः
- -
"आक का पौधा, मदार वृक्ष"
मन्दारः
- -
धतूरे का पौधा
मन्दारः
- -
स्वर्ग
मन्दारः
- -
हाथी
मन्दारम्
- -
मूंगे के वृक्ष का फूल
Shabdartha Kaustubha
Kannadaमन्दार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಇಂದ್ರನ ಉದ್ಯಾನವನದಲ್ಲಿರುವ ಐದು ದೇವತರುಗಳಲ್ಲೊಂದು
निष्पत्तिः - > मदि (स्तुत्यादौ) - "आरन्" (उ० ३-१३४)
व्युत्पत्तिः - > मन्दयते मोदयते
प्रयोगाः - > "मन्दाकिन्याः सलिलशिशिरैः सेव्यमाना मरुद्भिः मन्दाराणामनुतटरुहां छायया वारितोष्णाः"
उल्लेखाः - > मेघ० २-४
मन्दार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಪಾರಿಜಾತದ ಗಿಡ
मन्दार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಅರ್ಕವೃಕ್ಷ /ಎಕ್ಕದ ಗಿಡ
विस्तारः - > "मन्दारः स्यात्सुरद्रुमे । पारिभद्रेऽर्कवृक्षे च" - मेदि०
मन्दार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಉಮ್ಮತ್ತಿ ಗಿಡ
मन्दार
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಜ /ಆನೆ
विस्तारः - > "मन्दारो हस्तिधूर्तयोः" - मेदि०
L R Vaidya
EnglishBopp
LatinLanman
EnglishSchmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
Germanअभिधानचिन्तामणिः
Sanskritवृक्षाः कल्पः पारिजातो मन्दारो हरिचन्दनः ।
संतानश्च धनुर्देवायुधं तदृजु रोहितम् ॥ १७९ ॥
इन्द्रवृक्ष (पुं), कल्प (पुं), पारिजात (पुं), मन्दार (पुं), हरिचन्दन (पुंक्ली), सन्तान (पुं), इन्द्रधनुस् (क्ली), देवायुध (क्ली), रोहित (क्ली)
महाकालस्तु किंपाके मन्दारः पारिभद्रके ।
महाकाल (पुं), किम्पाक (पुं), मन्दार (पुं), पारिभद्र (पुं)
अभिधानरत्नमाला
Sanskritमन्दार
मन्दार, पारिजातक, हरिचन्दन, कल्पवृक्ष, सन्तान, सुरतरु
मन्दारपारिजातकहरिचन्दनकल्पवृक्षसन्तानाः ।
verse 1.1.1.135
page 0017
मन्दार
मन्दार, पारिभद्रक
निर्गुण्डी सिन्दुवारः स्यान्मन्दारः पारिभद्रकः ।
verse 2.1.1.200
page 0025
वैजयन्तीकोषः
SanskritWord: मन्दारः
Root: मन्दार
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒
Meaning(s):
⇒ Coral tree
Erythrina indica
Tamil Murukku and Vel̤ murukku
Shloka(s):
3|3|44|2 ► पारिभद्रस्य भेदे च मन्दारः पारिजातकः॥ (भूमिकाण्डः/वनाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 3|3|44|2 ⇢ मन्दारः (मन्दार) (पुं) ⇒ Coral tree
Erythrina indica
Tamil Murukku and Vel̤ murukku ⇒
Related word(s):
Mahabharata
EnglishMandāra (so. B.
Mandara, C.), son of Hiraṇyakaśipu. § 730c (Hiraṇyakaśipu): M. succeeded, through the boon he had obtained from Śiva, in fighting Indra for a million of years
neither the thunderbolt of Indra nor the discus of Vishṇu could make the slightest impression in his body: XIII, 14, 663.
पुराणम्
Englishमन्दार १ / MANDĀRA I. Eldest son of hiraṇyakaśipu. Receiving a boon from śiva he fought with indra for crores of years. Mahā Viṣṇu's weapon cakra and Indra's weapon vajra, were smashed to pieces when they hit his strong body. (M.B. anuśāsana parva, Chapter 19, Verse 32).
मन्दार २ / MANDĀRA II. A son of the sage dhaumya. He married Śamīkā, the virgin daughter of the brāhmaṇa aurva who was a native of mālava land. (Gaṇeśa purāṇa, 2. 34. 14).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritमन्दारः, (मन्द्यते स्तूयते प्रशस्यते वेति । मदि+ “अङ्गिमदिमन्दिभ्य आरन् ।” उणा० ३ ।१३४ । इति आरन् ।) स्वर्गीयपञ्चवृक्षान्त-र्गतदेवतरुविशेषः । यथा, अमरकोषे । ११ । ५३ ।“पञ्चैते देवतरवो मन्दारः पारिजातकः ।सन्तानः कल्पवृक्षश्च पुंसि वा हरिचन्दनम् ॥
”(यथा, अभिज्ञानशकुन्तले ७ अङ्के ।“अन्तर्गतप्रार्थनमन्तिकस्थंजयन्तमुद्वीक्ष्य कृतस्मितेन ।आमृष्टवक्षोहरिचन्दनाङ्कामन्दार-माला हरिणा पिनद्धा ॥
”)पारिभद्रवृक्षः । पालिता मादार इति भाषा ।यथा, अमरकोषे । २ । ४ । २६ ।“पारिभद्रे निम्बतरुर्म्मन्दारः पारिजातकः ॥
”अर्कवृक्षः । आकन्द इति भाषा । यथा, --“अर्काह्ववसुकास्फोतगणरूपविकीरणाः ।मन्दारश्चार्कपर्णेऽत्र शुक्लेऽलर्कप्रतापसौ ॥
”इत्यमरः । २ । ४ । ८१ ॥
हस्तः । धूर्त्तः । इति मेदिनी । रे, १९७ ॥
तीर्थविशेषः । यथा, --वराह उवाच ।“शृणु सुन्दरि ! यत्नेन यन्मां त्वं परिपृच्छसि ।कथयिष्यामि ते गुह्यां मन्दारस्य महाक्रियाम् ॥
क्रीडमानोऽस्म्यहं तत्र दृष्ट्वा मन्दारपुष्पितम् ।मन्दारपुष्पमादाय मनोज्ञं न्यस्य वै हृदि ॥
तत्रैकादशकुण्डानि निःसृतानि गिरौ धरे ।बिन्ध्ये च मत्प्रभावेन मन्दारश्च महाद्रुमः ॥
स्थितोऽहं तत्र सुगगे ! भक्तानुग्रहकाम्यया ।दर्शनीयतमं स्थानं मनोज्ञं तु शिलातलम् ॥
यत्र तिष्ठाम्यहं देवि ! मन्दारद्रुममास्थितः ।विस्मयं शृणु सुश्रोणि ! मन्दारेऽस्मिन् द्रुमे तथा ॥
द्बादश्याञ्च चतुर्द्दश्यां स पुष्प्यति द्रुमोत्तमः ।तत्र मध्याह्रवेलायां वीक्ष्यमाणो जनैस्ततः ।ततोऽन्यदिनमासाद्य दृश्यते न कदाचन ॥
तस्मिन् मन्दारकुण्डे तु एकभक्तोषितो नरः ।स्नानं करोति शुद्धात्मा स गच्छेत् परमांगतिम् ॥
अथ प्राणान् प्रमुच्येत कुण्डे मन्दारसंस्थिते ।तपः कृत्वा वरारोहे ! मम लोकाय गच्छति ॥
तस्य चोत्तरपार्श्वे तु प्रापणं नाम तं गिरिम् ।तिस्रोधाराः पतन्त्यत्र दक्षिणां दिशमास्थिताः ॥
स्नानकुण्डमिति ख्यातं तस्मिन् क्षेत्रे परं मम ।दक्षिणे पतते धारा श्रवते चोत्तरामुखम् ॥
तत्र स्नातो वरारोहे ! एकरात्रोषितो नरः ।मोदते दक्षिणे शृङ्गे तस्मिन् मेरौ शिलोच्चये ॥
तत्राथ मुञ्चते प्राणान् मम कर्म्मपरायणः ।सर्व्वं सङ्गं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
नाकपृष्ठं समासाद्य मोदते दैवतैः सह ।तथात्र मुञ्चते प्राणान् कृतकृत्यः सुनिश्चितः ।तारयित्वा कुलं सर्व्वं मम लोकं प्रपद्यते ॥
तस्य दक्षिणपूर्व्वेण समश्रोतो वराङ्गने ! ।पतते बिन्ध्यशृङ्गेषु अगाधश्च महाह्रदः ॥
तत्र स्रानन्तु यः कुर्य्यादेकभक्तोषितो नरः ।मोदते पूर्व्वपार्श्वे तु तस्मिन्मेरौ शिलोच्चये ॥
अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम चित्तव्यवस्थितः ।छित्त्वा यै सर्व्वसंसारं मम लोकाय गच्छति ॥
मन्दारस्य तु पूर्व्वेण गुह्यं कोटरसंस्थितम् ।यत्र धारा पतत्येका मुषलेन समन्विता ॥
तत्र स्नानं प्रकुर्व्वीत पञ्चभक्तोषितो नरः ।मोदते पूर्व्वपार्श्वे तु तस्मिन् मेरौ शिलोच्चये ॥
तत्राथ मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म्म सुदुष्करम् ।मेरुशृङ्गं समुत्सृज्य मम लोकञ्च गच्छति ॥
तस्य दक्षिणपार्श्वे तु गुह्यं बिन्ध्यविनिःसृतम् ।पञ्च धाराः पतन्त्यत्र मुषलेन समन्विताः ॥
तत्र स्नानन्तु कुर्व्वीत अहोरात्रोषितो नरः ।मोदते दक्षिणे शृङ्गे महामेरौ शिलोच्चये ॥
अथात्र मुञ्चते प्राणान् कृत्वा कर्म्म सुदुष्करम् ।मेरुशृङ्गं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
दक्षिणे पश्चिमे भागे मन्दारस्य यशस्विनि ! ।तत्र धारा पतत्येका आदित्यसमतेजसा ॥
तत्र स्नानन्तु कुर्व्वीत अहोरात्रोषितो नरः ।मोदते पश्चिमे भागे ध्रुवो यत्र प्रवर्त्तते ॥
अथात्र मुञ्चते प्राणान् मम कर्म्मव्यवस्थितः ।सर्व्वपापविनिर्मुक्तो मम लोके च मादते ॥
तस्य पश्चिमपार्श्वे तु गुह्यं देवसमन्वितम् ।चक्रावर्त्त इति ख्यातमगाधश्च महाह्रदः ॥
स्नानं करोति यस्तत्र पञ्चभक्तोषितो नरः ।मोदते सर्व्वशृङ्गेषु स्वच्छन्दगमनालयः ॥
अथ वै मुञ्चते प्राणान् चक्रावर्त्ते महायशाः ।शृङ्गान् सर्व्वान् परित्यज्य मोदते मम सन्निधौ ॥
देशं वायव्यमाश्रित्य तस्मिन् बिन्ध्यशिलोच्चये ।तिस्रो धाराः पतन्त्यत्र मुषलाकृतयः शुभाः ।तत्र स्नानं प्रकुर्व्वीत मम चित्तव्यवस्थितः ।मोदते सर्व्वशृङ्गेषु एकचित्तसमाश्रितः ।तथात्र मुञ्चते प्राणांश्चास्मिन् गुह्ये यशस्विनि ! ।सर्व्वसङ्गं षरित्यज्य मम लोकाय गच्छति ॥
तस्य त्रिक्रोशमात्रेण दक्षिर्णा दिशमाश्रितः ।गुह्यं गम्भीरकं नाम अगाधञ्च महाह्रदम् ॥
तत्र स्नानन्तु कुर्व्वीत अष्टभक्तोषितो नरः ।मोदते सर्व्वद्बीपेषु सर्व्वत्र गमनालयः ॥
अथैवं मुञ्चते प्राणान् मम कर्म्मव्यवस्थितः ।सर्व्वद्वीपान् परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
तस्य पश्चिमपार्श्वे तु गुह्यं मे परमं महत् ।सप्त धाराः पतन्त्यत्र अगाधश्च महाह्रदः ॥
तत्र स्नानन्तु कुर्व्वीत अहोरात्रोषितो नरः ।मोदते शक्रलोकन्तु स्वच्छन्दगमनालयः ॥
अथ वै मुञ्चते प्राणान् स्वकर्म्मपरिनिष्ठितः ।सर्व्वसङ्गं परित्यन्य मम लोकं प्रपद्यते ॥
मण्डलं तस्य क्षेत्रस्य कथ्यमानं मया शृणु ।स्यमन्तपञ्चकञ्चैव मन्दारस्य गिरौ मम ॥
तत्र तिष्ठामि सुश्रोणि ! बिन्ध्यस्य गिरिमूर्द्धनि ।मन्दारे परमं गुह्यं तस्मिन् गुह्यशिलोच्चये ॥
दक्षिणे संस्थितं चक्रं वामे स्थाने च वै गदा ।लाङ्गलं मुषलञ्चैव शङ्खं तिष्ठति चाग्रतः ॥
य एतत् शृणुयान्नित्यं गुह्यं मन्दारसंहितम् ।तव चैव प्रियार्थाय मम भक्तसुखावहम् ॥
एतन्न जानते कश्चिन्मम मायाविमोहितः ।मुच्य भागवतान् शुद्धान् ये च वाराहसंश्रि-तान् ॥
”इत्यादि वाराहपुराणे भगवच्छास्त्रे मन्दार-गुह्यवर्णनं नामाध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
SanskritBurnouf
FrenchNo entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.