मन्दाकिनी (mandAkinI)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मन्दाकिनी f.
  (-नी)
	 1. The Ganges of heaven. 
	 2. A species of the Jagatī.
metre.
 E.
  मन्द slowly,  अक् to go,  aff.
   णिनि,  fem.  form. 

Capeller Eng

English

 मन्दाकिनी f.
  N.
  of sev.
  rivers & a mountain. 

Yates

English

 मन्दा_किनी (नी) 3.
f.
  The Ganges of
heaven
 name of a metre.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

 
   मन्दाकिनी  mandAkinI  f.
   another river in heaven  
   मन्दाकिनी  mandAkinI  f.
   going or streaming slowly   
   मन्दाकिनी  mandAkinI  f.
   heavenly Ganges  
   मन्दाकिनी  mandAkinI  f.
   River Ganges     
            

Wilson

English

 मन्दाकिनी
f.
  (-नी)
1 The Ganges of heaven. 
2 A species of the Jagatī metre.
E.
  मन्द slowly,  अक to go,  aff.
   णिनि,  fem.  form. 

Apte

English

मन्दाकिनी [mandākinī],  [मन्दमकति अक्-णिनि]

The river Ganges
 मन्दाकिनी भाति नगोपकण्ठे मुक्तावली कण्ठगतेव भूमेः R.*
  13.48
 Ku.*
  1.29.

The river of heaven,  celestial Ganges (मन्दाकिनी वियद्गङ्गा)
 मन्दाकिन्याः सलिलशिशिरैः सेव्यमाना मरुद्भिः Me.*
  69.

Apte 1890

English

 मंदाकिनी [मंदमकति अक्-णिनि] 1 The river Ganges
 मंदाकिनी भाति नगोपकंठे मुक्तावली कंठगतेव भूमेः R. 13. 48: Ku. 1. 29. 
2 The river of heaven,  celestial Ganges (मंदाकिनी वियद्गंगा)
 मंदाकिन्याः सलिलशिशिरैः सेव्यमाना मरुद्भिः Me. 67. 

Monier Williams Cologne

English

 मन्दाकिनी f.
  (fr.  मन्द +
  2. अञ्च्) ‘going or streaming slowly’,  N.
  of an arm of the Ganges (flowing down through the valley of Kedāra-nātha in the Himālayas) and of other rivers,  MBh.
  
 Pur.
 

 (esp.  ) the heavenly Ganges,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 another river in heaven,  BhP.
  

 N.
  of a metre,  Chandom.
  

 (in astron.
  ) N.
  of a partic.  conjunction. 

Monier Williams 1872

English

 मन्दाकिनी,  f.,  N. of an arm of the Ganges
(flowing down through the valley of Kedāra-nātha
in the Himālayas)
 the river Ganges
 the heavenly
Ganges,  the river of heaven
 a kind of metre,  four
times ˘ ˘ ˘ ˘ ˘ ˘ ¯ ˘ ¯ ¯ ˘ ¯ with a cesura after
the seventh syllable
 (in astronomy) N. of a parti-
cular conjunction.

Macdonell

English

 मन्दाकिनी mandāk-in-ī,  f.
  [having a slow 🞄stream,  manda‿ak-a: √ añc] N. of a branch 🞄of the Ganges and of the celestial Ganges.

Benfey

English

 मन्दाकिनी मन्दाकिनी,  i. e. मन्-
दाक + इन्,  f.
  The Ganges of heaven, 
Utt. Rāmac. 158,  3.

Hindi

गंगा

Apte Hindi

Hindi

मन्दाकिनी
स्त्री*
  - मन्दमकति-अक्+णिनि+ड़ीष्
गंगा नदी

मन्दाकिनी
स्त्री*
  - -
"स्वर्गंगा,  वियद्गंगा (मन्दाकिनी वियद्गंङ्गा"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मन्दाकिनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಂಗಾನದಿ
निष्पत्तिः - > अक (कुटिलायां गतौ) - "णिनिः" (३-२-७८)
व्युत्पत्तिः - > मन्दमकितुं शीलमस्याः
प्रयोगाः - > "मयूरपिञ्छातपवारणश्रीर्मन्दाकिनीहेमसरोजभृङ्गैः"
उल्लेखाः - > याद० १८-४९
मन्दाकिनी
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ದೇವನದಿ /ಸ್ವರ್ಗಗಂಗೆ /ಸ್ವರ್ಗಲೋಕದ ನದಿ
प्रयोगाः - > "मन्दाकिनीनन्दनयोर्विहारे देवे धवे देवरि माधवे च । श्रेयः श्रियां यातरि यच्च सख्यां तच्चेतसा भाविनि भावयस्व ॥"
उल्लेखाः - > नैष० ६-८३

L R Vaidya

English

 maMdAkinI {% f. %} 1. The Ganges,  मंदाकिनी भाति नगोपकंठे मुक्तावली कंठगतेव भूमेः R.xiii.48
 2. the celestial Ganges,  मंदाकिन्याः सलिलशिशिरैः सेव्यमाना मरुद्भिः Megh.ii.4.

Anekartha-Dvani-Manjari

Sanskrit

सीता
स्त्री
सीता,  लक्ष्मी,  उमा,  सस्याधिदेवता,  सीरध्वजापत्य,  मन्दाकिनी
सीता लक्ष्मीरुमा सीता सीता सस्याधिदेवता ।
सीता सीरध्वजापत्यं सीता मन्दाकिनी मता ॥ ५६ ॥
verse 1.1.1.56
page 0004

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मन्दाकिनी
noun
 
वर्णवृत्तविशेषः।
 "मन्दाकिन्याः प्रत्येकस्मिन् चरणे क्रमेण द्वौ नगणौ द्वौ रगणौ च भवतः।"

Synonyms:
  मन्दाकिनी
noun
 
गङ्गायाः एका साहायिका नदी।
 "मन्दाकिनी हिमालयात् उद्भूता लघ्वी नदी अस्ति।"

Synonyms:
  मन्दाकिनी,  आकाशगङ्गा,  स्वर्गनदी,  नभोनदी,  दिव्यसरिता,  सुरनदी,  वियद्गङ्गा,  स्वर्नदी,  सुरदीर्घिका,  स्वर्णपद्मा,  सुरेश्वरी
noun
 
स्वर्गे वर्तमाना गङ्गायाः धारा।
 "पूर्वजान् त्रातुं भगीरथेन तपस्यां कृत्वा मन्दाकिनी पृथिव्याम् आनीता।"

Synonyms:
  गङ्गा,  मन्दाकिनी,  जाह्नवी,  पुण्या,  अलकनन्दा,  विष्णुपदी,  जह्नुतनया,  सुरनिम्नगा,  भागीरथी,  त्रिपथगा,  तिस्त्रोताः,  भीष्मसूः,  अर्घ्यतीर्थम्,  तीर्थरीजः,  त्रिदशदीर्घिका,  कुमारसूः,  सरिद्वरा,  सिद्धापगा,  स्वरापगा,  स्वर्ग्यापगा,  खापगा,  ऋषिकुल्या,  हैमव्रती,  सर्वापी,  हरशेखरा,  सुरापगा,  धर्मद्रवी,  सुधा,  जह्नुकन्या,  गान्दिनी,  रुद्रशेखरा,  नन्दिनी,  सितसिन्धुः,  अध्वगा,  उग्रशेखरा,  सिद्धसिन्धुः,  स्वर्गसरीद्वरा,  समुद्रसुभगा,  स्वर्नदी,  सुरदीर्घिका,  सुरनदी,  स्वर्धुनी,  ज्येष्ठा,  जह्नुसुता,  भीष्मजननी,  शुभ्रा,  शैलेन्द्रजा,  भवायना,  महानदी,  शैलपुत्री,  सिता,  भुवनपावनी,  शैलपुत्री
noun
 
भारतदेशस्थाः प्रधाना नदी या हिन्दुधर्मानुसारेण मोक्षदायिनी अस्ति इति मन्यन्ते।
 "धर्मग्रन्थाः कथयन्ति राज्ञा भगीरथेन स्वर्गात् गङ्गा आनीता। "

Synonyms:
  मन्दाकिनी
noun
 
वृत्तविशेषः ।
 "मन्दाकिन्याः उल्लेखः छन्दोमञ्जर्यां वर्तते"

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
गङ्गा त्रिपथगा भागीरथी त्रिदशदीर्घिका ।
त्रिस्रोता जाह्नवी मन्दाकिनी भीष्मकुमारसूः ॥ १०८१ ॥
सरिद्वरा विष्णुपदी सिद्धस्वःस्वर्गिखापगा ।
ऋषिकुल्या हैमवती स्वर्वापी हरशेखरा ॥ १०८२ ॥
-wordlist-
 
गङ्गा (स्त्री),  त्रिपथगा (स्त्री),  भागीरथी (स्त्री),  त्रिदशदीर्घिका (स्त्री),  त्रिस्रोतस् (स्त्री),  जाह्नवी (स्त्री),  मन्दाकिनी (स्त्री),  भीष्मकुमारसू (स्त्री),  सरिद्वरा (स्त्री),  विष्णुपदी (स्त्री),  सिद्धापगा (स्त्री),  स्वरापगा (स्त्री),  स्वर्ग्यापगा (स्त्री),  खापगा (स्त्री),  ऋषिकुल्या (स्त्री),  हैमवती (स्त्री),  स्वर्वापी (स्त्री),  हरशेखरा (स्त्री)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

भागीरथी
भागीरथी,  सुरसरित्,  विष्णुपदी,  जाह्नवी,  गङ्गा,  मन्दाकिनी,  त्रिपथगा,  सरिद्वरा,  त्रिदशदीर्घिका
भागीरथी सुरसरिद्विष्णुपदी जाह्नवी तथा गङ्गा ।
मन्दाकिनी त्रिपथगा सरिद्वरा त्रिदशदीर्घिका प्रोक्ता ॥ ६७३ ॥
verse 3.1.1.673
page 0077

नाममाला

Sanskrit

भागीरथी,  त्रिपथगा,  जाह्नवी,  हिमवत्सुता,  मन्दाकिनी,  गङ्गा
भागीरथी त्रिपथगा जाह्नवी हिमवत्सुता ।
मन्दाकिनी द्युपर्यायधुनी गङ्गानदीश्वरः ॥ ७१ ॥
verse 0.1.1.71
page 0036

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: मन्दाकिनी
Root: मन्दाकिनी
Gender: स्त्री
Number: all
अर्थः ⇒ देवगङ्गा
Meaning(s):
⇒ Heavenly Gaṅgā
Shloka(s):
1|3|13|2 ► मन्दाकिनी वियद्गङ्गा स्वर्नदी सुरदीर्घिका॥ (स्वर्गकाण्डः/यक्षाद्यध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|3|13|2 ⇢ मन्दाकिनी (मन्दाकिनी) (स्त्री) ⇒ Heavenly Gaṅgā ⇒ देवगङ्गा
➠ 1|3|13|2 ⇢ वियद्गङ्गा (वियद्गङ्गा) (स्त्री) ⇒ Heavenly Gaṅgā ⇒ देवगङ्गा
➠ 1|3|13|2 ⇢ स्वर्णदी (स्वर्णदी) (स्त्री) ⇒ Heavenly Gaṅgā ⇒ देवगङ्गा
➠ 1|3|13|2 ⇢ स्वर्नदी (स्वर्नदी) (स्त्री) ⇒ Heavenly Gaṅgā ⇒ देवगङ्गा
➠ 1|3|13|2 ⇢ सुरदीर्घिका (सुरदीर्घिका) (स्त्री) ⇒ Heavenly Gaṅgā
 Epithet of Mandākinī ⇒ देवगङ्गा
Related word(s):
अन्यसंबन्धाः ➡ देवः
जातिः ➡ अलौकिकस्थानम्
    

Mahabharata

English

Mandākinī,  name of more rivers. § 372 (Tīrthayātrāp.): III,  85,  8201 (near Citrakūṭa).--§ 565 (Gālavac.): V,  111,  3832 (in the north).--§ 574 (Jambūkh.): VI,  9,  342,  344.--§ 716 (Śukābhipatana): XII,  334,  12623,  12635 (ºtīre).--§ 731b (Ashṭāvakra-Diksaṃv.): XIII,  19,  1412 (near Kubera's lake),  1443 (nadīṃ).--§ 733m (Citrakūṭa): XIII,  25,  1715 (ºjale,  near Citrakūṭa).--§ 757d (Hastikūṭa): Gautama said: The blessed M. of king Vaiśravaṇa [Kubera]
is accessible to those who are devoted to enjoyments (bhogijanapraveśyā) [and is]
pleasing to Gandharvas,  Yakshas,  and Apsarases. Dhṛtarāshṭra said: Those who regard hospitality as a vow,  who are observant of good vows,  who give shelter to brahmans,  and who feed on remnants,  adorn the M.: XIII,  102,  †4860,  †4861.--§ 775 (Ānuśāsanik.): XIII,  166,  7648 (enumeration).

पुराणम्

English

मन्दाकिनी १ / MANDĀKINĪ I. A maid who fell in love with bhartṛhari. (See under bhartṛhari).

मन्दाकिनी २ / MANDĀKINĪ II. A river which flows near the mountain of citrakūṭa. If one bathes in this river one will have to one's credit the benefit of performing one aśvamedha yajña. If one lives there bathing in that river daily,  one will become possessed of Rājalakṣmī (wealth and majesty of a King). (Śloka 29,  Chapter 25,  anuśāsana parva).

मन्दाकिनी ३ / MANDĀKINĪ III. A river celebrated in the Purāṇas,  taking its source from the chain of kedāra mountains in uttarā khaṇḍa. It is also known as Mandāgni and Kālīgaṅgā. (M.B. bhīṣma parva,  Chapter 89,  Verse 34).

मन्दाकिनी ४ / MANDĀKINĪ IV. Kubera's park. Since this park is watered by gaṅgā,  it acquired the name mandākinī. (M.B. anuśāsana parva,  Chapter 19,  Verse 82).

मन्दाकिनी ५ / MANDĀKINĪ V. Ākāśa gaṅgā.

मन्दाकिनी ६ / MANDĀKINĪ VI. One of the two wives of viśravas,  son of pulastya. A son,  kubera was born to her by the blessing of śiva. (padma purāṇa,  pātāla Khaṇḍa). 

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मन्दाकिनी,  स्त्री,
   (मन्दाकानि स्रोतांसि सन्त्यस्याःइति । मन्दाक + णिनिः । यद्बा,  “मन्दमकितुंशीलमस्याः । णिनिः । यद्वा,  मन्दनाम्नः सरसःअकति गच्छतीति । नयनानन्दः ।” इत्यमर-टीकायां रघुनाथचक्रवर्त्ती ।) स्वर्गगङ्गा ।तत्पर्य्यायः । वियद्गङ्गा २ स्वर्नदी ३ सुरदी-र्धिका ४ । इत्यमरः । १ । १ । ५२ ॥
 स्वर्गङ्गा ५देवभूतिः ६ स्वर्णपद्मा ७ सुरेश्वरी ८ । इतिशब्दरत्नावली ॥
 (यथा,  नैषधचरिते । ६ । ८२ ।“मन्दाकिनीनन्दनयोर्विहारेदेवे भवद्देवरि माधवे वा ॥
”)तस्या विवरणं यथा,  --“प्रधानधारा या स्वर्गे सा च मन्दाकिनीस्मृता ।योजनायुतविस्तीर्णा प्रस्थेन योजना स्मृता ॥
क्षीरतुल्यजला शश्वदत्युत्युङ्गतरङ्गिणी ।वैकुण्ठाद्ब्रह्मलोकञ्च ततः स्वर्गं समागता ॥
”इति ब्रह्मवैवर्त्ते श्रीकृष्णजन्मखण्डे जाह्रवी-जन्मप्रस्तावे ३४ अध्यायः ॥
 * ॥
 संक्रान्ति-विशेषः । अस्य प्रमाणं मन्दाशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
(चित्रकूटस्थनदीविशेषः । यथा,  महाभारते ।३ । ८५ । ५८ ।“ततो गिरिवरश्रेष्ठे चित्रकूटे विशाम्पते ।मन्दाकिनीं समासाद्य सर्व्वपापप्रणाशिनीम् ॥
”द्वारकास्थनदीविशेषः । यथा,  महाभारते ।हरिवंशपर्व्वणि । १५५ । २२ ।“वैदूर्य्यपत्रैर्ज्जलजैस्तथा मन्दाकिनी नदी ।भाति पुष्करिणी रम्या पूर्व्वस्यां दिशिभारत ! ॥
”छन्दोविशेषः । यथा,  छन्दोमञ्जर्य्याम् ।“न न र र-घटिता तु मन्दाकिनी ॥
”उदाहरणादिकन्तु छन्दःशब्दे द्रष्टव्यम् ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मन्दाकिनी स्त्री मन्दमकति अक--णिनि । १ स्वर्गगङ्गायां“स्वर्गे मन्दाकिनी तथा” पुराणम् । २ संक्रान्तिभेदे च ।

Capeller

German

 मन्दाकिनी f.
  Flussname.

Stchoupak

French

 मन्दाकिनी-
 f.
  Gange,  propr. bras du Gange supérieur 
 Gange céleste.
°प्रवाहायते- dén.  ressembler à la M.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.