मन्थ् (manth)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मन्थ् r. 1st cl. (मन्थति)
	 1. To hurt or kill.
	 2. To afflict.
	 2. To suffer pain. 
r. 1st and 9th cls. (मन्थति मथ्नाति) To agitate,  to stir,  to churn. 

Capeller Eng

English

 मन्थ् v. मथ्.

Yates

English

 मन्थ् मन्थति 1.
a. To churn
 to agi-
tate. (इ) मन्थति 1.
a. (ग) मथ्नाति
9.
a. To hurt or kill,  to afflict.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Apte

English

मन्थ् [manth] मथ् [math],  मथ् 1,  9 P.
  (मन्थति,  मथति,  मथ्नाति,  मथित
 pass.
  मथ्यते) To churn,  produce by churning
 (oft . with two acc.
 ) सुधां सागरं ममन्थुः or देवासुरैरमृतम्बुनिधिर्ममन्थे Ki.*
  5. 3.

To agitate,  shake,  stir round or up,  turn up and down
 (fig.  also)
 तस्मात् समुद्रादिव मथ्यमानात् R.*
  16. 79.

(a) To crush,  grind.  (b) To grind down,  oppress,  afflict,  trouble,  distress sorely
 मन्मथो मां मथ्नन् निजनाम सान्वयं करोति Dk.
 जातां मन्ये शिशिरमथितां पद्मिनीं वान्यरूपाम् Me.*
  85 (v. l. ).

To hurt,  injure.

To destroy,  kill,  annihilate,  crush down
 मथ्नामि कौरवशतं समरे न कोपात् Ve.*
  1.15
 अमन्थीच्च परानीकम् Bk.*
  15.46
 14.36.

To tear off,  dislocate.

To mix,  mingle.

Apte 1890

English

 मंथ्,  मथ् {c1c} {c9c} P. (मथति,  मथति,  मथ्नाति,  मथित
 pass. मथ्यते) 1 To churn,  produce by churning
 (oft. with two acc.). सुधां सागरं ममंथुः or देवासुरैरमृ नमंबुनिधिर्ममंथे Ki. 5. 30. 
2 To agitate,  shake,  stir round or up,  turn up and down
 (fig. also)
 तस्मात् समुद्रादिव मथ्यमानात् R. 16. 79. 
3 (a) To crush,  grind. (b) To grind down,  oppress,  afflict,  trouble,  distress sorely
 मन्मथो मां मथ्नन्निजनाम सान्वयं करोति Dk.
 जातां मन्ये शिशिरमथितां पद्मिनीं बान्यरूपां Me. 83. 
4 To hurt,  injure. 
5 To destroy,  kill,  annihilate,  crush down
 मथ्नामि कौरवशतं समरे न कोपात् Ve. 1. 15
 अमंथीच्च परानीकं Bk. 15. 46
 14. 36. 
6 To tear off,  dislocate. 

Monier Williams Cologne

English

 1. मथ् or मन्थ् (q.v.) cl.
  1. 9. P.
  (Dhātup.   xx,  18
 iii,  5 and xxxi,  40) म॑थति,  म॑न्थति,  मथ्ना॑ति
(Ved.   and ep.
   also Ā. म॑थते,  म॑न्थते and मथ्नीते
Impv.
  मथ्नध्वम्,  MBh.
  
pf.  ममाथ,  AV.
  
3. pl.
  ममथुः,  Vop.
  
मेथुः,  मेथिरे,  Br.
 
ममन्थ,  °न्थुः,  MBh.
  
aor.
  मथीत्,  RV.
  
अमन्थिष्टाम्,  ib.
अमथिषत,  Br.
 
fut. मथिष्यति,  °ते
 मन्थिष्यति,  Br.
  &c.
  
मथिता,  MBh.
  
inf.
   मथितुम्,  MBh.
   &c.
  
°तोस्,  Br.
 
म॑न्थितवै॑,  MaitrS.
 
ind.
 p.
  मथित्वा॑,  -म॑थ्य,  Br.
  &c.
  
मन्थित्वा,  Pāṇ.
  i,  2,  33
-मन्थ्य and -माथम्,  MBh.
   &c.
  ), 
to stir or whirl round,  RV.
   &c.
   &c.
  
 (with अग्निम्),  to produce fire by rapidly whirling round or rotating a dry stick (अरणि) in another dry stick prepared to receive it,  ib.
 (with अरणिम्),  to rotate the stick for producing fire,  MBh.
  
 Kāv.
 
 Pur.
 
 (with ऊरुम्,  हस्तम् &c.
  ),  to use friction upon any part of the body with the object of producing offspring from it,  Hariv.
 
 BhP.
  
to churn (milk into butter),  produce by churning,  TS.
  &c.
   &c.
   (also with two acc.
  ,  e.g. सुधां क्षीर-निधिम् मथ्नाति,  ‘he churns nectar out of the ocean of milk’,  Siddh.
  on Pāṇ.
  i,  4,  51)
to mix,  mingle,  Suśr.
 
to stir up,  shake,  agitate,  trouble disturb,  afflict,  distress,  hurt,  destroy,  AV.
   &c.
   &c.
  :
Pass.
  मथ्य॑ते (ep.   also °ति),  to be stirred up or churned &c.
  ,  RV.
   &c.
   &c.
  :
Caus.
  मन्थयति (Lāṭy. ),  माथयति (MBh.  ),  to cause to be stirred up or churned &c.
  :
Desid.
  मिमथिषति,  मिमन्थिषति Gr.
 :
Intens.
  मामथ्यते,  मामन्त्ति &c.
  ,  ib.

 मन्थ् [cf.   Gk. μίνθη
 Lat.
  mentha,  menta
 Lit. mentùrė
 Germ.
   minza,  Minze
 Angl.Sax.  minte
 Eng.
  mint.]

 मन्थ् b strong form of √ 1. मथ्,  q.v.

Monier Williams 1872

English

 मन्थ् मन्थ्,  another form of rt. 1.
मथ्,  q. v.

Macdonell

English

 मन्थ् MANTH,  v. मथ् MATH.

Benfey

English

 मन्थ् मन्थ्,  see मथ्।

Apte Hindi

Hindi

मन्थ्
भ्वा* क्रया* पर*  - -
"बिलोना,  मथना (प्रायः द्विकर्मक)"

मन्थ्
भ्वा* क्रया* पर*  - -
"क्षुब्ध करना,  हिलाना,  घुमाना,  ऊपर नीचे करना"

मन्थ्
भ्वा* क्रया* पर*  - -
"पीस डालना,  अत्याचार करना,  सताना,  कष्ट देना,  दुःखी करना"

मन्थ्
भ्वा* क्रया* पर*  - -
"चोट पहुँचाना,  क्षति पहुँचाना"

मन्थ्
भ्वा* क्रया* पर*  - -
"नष्ट करना,  मार डालना,  संहार करना,  कुचल डालना"

मन्थ्
भ्वा* क्रया* पर*  - -
"फाड़ डालना,  विस्थापित करना"

मन्थ्
भ्वा*क्र्या*पर* - -
"मिश्रित करना,  मिला देना"

L R Vaidya

English

 maMT {% vt. 9P (pp. मथित
 pres. मथ्नाति
 pass. मथ्यते) (This is one of those roots which take two accusatives,  e.g. सुधां क्षीरनिधिं मथ्नाति) %} 1. To shake,  to agitate,  to stir,  तस्मात्समुद्रादिव मथ्यमानात् R.xvi.79,  बलिर्बबंधे जलधिर्ममंथे Bt.ii.39
to churn,  to produce by churning,  देवासुरैरमृतमंबुनिधिर्ममंथे Kir.v.30
to destroy,  to kill,  to annihilate,  अमंथीच्च परानीकम् Bt.xv.46,  xiv.36
to oppress,  to afflict,  to crash,  to pinch,  to trouble,  जातां मन्ये शिशिरमथितां पद्मिनीं वान्यरूपाम् Megh.ii.20
to tear off,  to disjoint.With उद्-,  1. to shake,  to disturb,  धैर्यमुन्मथ्य मंधरविवेकमकांड एव M.M.i.
to tear,  to cut off,  to strike,  to kill,  मीमांसाकृतमुन्ममाथ सहसा हस्ती मुनिं जैमिनिम् Panch.ii.With निस्-,  1. to stir,  to shake,  to churn,  अप्सु निर्मथ्यमानासु Ram.
to elicit fire by rubbing
to thresh,  to beat violently,  to bruise,  to destroy.With pra-,  1. to churn,  आभाति भूयिष्ठमयं समुद्रः प्रमथ्यमानो गिरिणेव भूयः R.xiii.14
to strike down,  to bruise
to assault violently,  to harass,  to annoy
to destroy,  to devastate
to tear off,  to tear out.

Bopp

Latin

 मन्थ् 9. P. interdum A. मथ्नामि (v. gr. 387.),  Pass. मथ्ये, 
part. praet. pass. मथित (gr. 615.)
 etiam मथ् et
मन्थ् 1. P. Commovere,  agitare,  perturbare,  disturbare, 
diruere. RAM. I. 36. 18.: क्षीरोदसागरं सर्वे मथ्नीमः
 R.
Schl. I. 45. 19.: मन्थानम् मन्धरङ् कृत्वा ममन्थुः
MAH. 1. 1111.: मथ्नध्वम् उदधिम्
 3330.: वाग्दुरुक्तम्
महाघोरम्…मम मन्थाति हृदयम्
 6555.: माम् मथ्ना-
ती ऽव मन्मथः
 BR. 1. 5.: मथ्यमाने ऽव दुःखेन
 SU.
2. 18.: मथितैर् आश्रमैः. (Cf. मान्थ्,  मिथ्,  मुन्थ्, 
व्यथ्,  पथ्,  पन्थ्,  पुथ्,  पुन्थ्
 goth. withô commo-
veo,  agito
 hib. meadar «a churn,  a milk pail»,  muidhe
id.)
c. आ i. q. simpl. R. Schl. II. 26. 2.: हृदयान्य् आममन्थे
ऽव जनस्य.
c. उत् उन्मन्थ्,  उन्मथ् (v. euphon. r. 58.)
1) i. q. simpl.
MAH. 3. 14327.: उन्ममन्थ महार्णवम्
 N. 10. 8.: शो-
केनो ऽन्मथितचित्त.
2) abscindere. MAH. 3. 10267.: शिरः
शरोत्तमैर् उन्मथितास्मि.
c. निस् i. q. simpl. MAH. 1. 1120.: अमृतस्या ऽर्थे निर्मथि-
ष्यामहे जलम्.
c. प्र
1) i. q. simpl. MAH. 1. 194.: नागबलैः सुदुःसहन्
द्रोणानीकम्…प्रमथ्य
 3. 16435.
2) conterere. A. 7. 8.:
हयास् ते…प्रामथ्नन्त दितेः सुतान्
 MAH. 3. 16435.:
महता ग्राव्ना…प्रमाथिनम् अभिद्रुत्य प्रममाथ.
3) vim
inferre. BR. 2. 17.: ताञ् चेद् अहन् न दित्सेयम्…प्र-
मथ्यै ऽनं हरेयुस् तु.
c. प्र praef. सम् i. q. simpl. MAH. 4876. 7143.
c. वि diruere,  delere,  e. c. urbem. A. 10. 1.: पुरम् एतत्…
त्वया विमथितम् वीर.

Kridanta Forms

Sanskrit

मन्थ् (म꣡थिँ꣡ हिंसासङ्क्लेशनयोः - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  मन्थनम्
अनीयर् =  मन्थनीयः - मन्थनीया
ण्वुल् =  मन्थकः - मन्थिका
तुमुँन् =  मन्थितुम्
तव्य =  मन्थितव्यः - मन्थितव्या
तृच् =  मन्थिता - मन्थित्री
क्त्वा =  मन्थित्वा
ल्यप् =  प्रमन्थ्य
क्तवतुँ =  मन्थितवान् - मन्थितवती
क्त =  मन्थितः - मन्थिता
शतृँ =  मन्थन् - मन्थन्ती

मन्थ् (म꣡न्थँ꣡ विलोडने - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् =  मन्थनम्
अनीयर् =  मन्थनीयः - मन्थनीया
ण्वुल् =  मन्थकः - मन्थिका
तुमुँन् =  मन्थितुम्
तव्य =  मन्थितव्यः - मन्थितव्या
तृच् =  मन्थिता - मन्थित्री
क्त्वा =  मन्थित्वा / मथित्वा
ल्यप् =  प्रमथ्य
क्तवतुँ =  मथितवान् - मथितवती
क्त =  मथितः - मथिता
शतृँ =  मन्थन् - मन्थन्ती

मन्थ् (म꣡न्थँ꣡ विलोडने - क्र्यादिः - सेट्)
ल्युट् =  मन्थनम्
अनीयर् =  मन्थनीयः - मन्थनीया
ण्वुल् =  मन्थकः - मन्थिका
तुमुँन् =  मन्थितुम्
तव्य =  मन्थितव्यः - मन्थितव्या
तृच् =  मन्थिता - मन्थित्री
क्त्वा =  मन्थित्वा / मथित्वा
ल्यप् =  प्रमथ्य
क्तवतुँ =  मथितवान् - मथितवती
क्त =  मथितः - मथिता
शतृँ =  मथ्नन् - मथ्नती

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  मन्थ्
मूलधातुः:
   मथि
धात्वर्थः:
  हिंसा-संक्लेशनयोः
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  मन्थति

धातुः:
  मन्थ्
मूलधातुः:
   मन्थ
धात्वर्थः:
  विलोडने
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  द्विकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  मन्थति

धातुः:
  मन्थ्
मूलधातुः:
   मन्थ
धात्वर्थः:
  विलोडने
गणः:
  क्र्यादिः
कर्मकत्वं:
  द्विकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  मथ्नाति

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मन्थ्
verb
 
मथनानुकूलव्यापारः।
 "माता दधिं मथ्नाति।"

Capeller

German

 मन्थ् s. 1. मथ्.

Grassman

German

 √math,  √manth [Cu. 〔476〕],  kräftig (mit Ueberwindung des Widerstandes) hin- und her -bewegen,  daher 1〉 quirlen,  rühren
 2〉 Feuer (agním) durch Reiben eines Holzes am andern erzeugen
 3〉 jemandem [D.] etwas [A.] zuschütteln
 4〉 zerzausen,  zerreissen (der Wolf das Schaf),  vgl. urā-máthi
 5〉 abreissen (den Kopf)
 6〉 durcheinander rühren,  zerstören in havir-máthi.
Mit úpa jemandem [D.] zur Seite tosen.
nís 1〉 das Feuer (agním) durch Reiben herauslocken
 2〉 bildlich: die Leibesfrucht (gárbham) herausschaffen (wie zwei Reibhölzer das Feuer {1010, 3}),  so auch,  ohne ausgeführtes Bild,  hervorbringen ({850, 4}).
pári 1〉 das Feuer (agním) durch Reibenherbeischaffen von [Ab.]
 2〉 den Soma (sómam) hervorholen aus [Ab.].
Stamm I. mántha:
-atas [3. d.] nis 2〉 {1010, 3} hiraṇyáyī aráṇī yám (gárbham) 〰 aśvínā.
-anti 2〉 {263, 6} yádī (agním) 〰 bāhúbhis.
-atā 2〉 agním {263, 5}.
mantha:
-anti 2〉 agním {456, 17}.
-āma 2〉 agním {263, 1}.
Impf. ámantha (betont nur _{850, 4.d}):
-at úpa {962, 7} vāyús asmai 〰.
-atam nís 2〉 samīcī́ (ródasī) _{850, 4.b} (aśvinau)
 nis 2〉 _{850, 4.d}.
-ata [3. s. me.] nís 1〉 tuā́m agne púṣkarāt ádhi átharvā 〰 {457, 13}.
Stamm II. mathnā,  schwach mathnī (mathn):
-īta [3. s. me.] 4〉 ávim vṛ́kas iva 〰 AV. 5, 8, 4.
Impf. ámathnā:
-āt pári 2〉 {93, 6} 〰 anyám (sómam) pári śyenás ádres.
Stamm des Pass. mathyá siehe Partic.
 Stamm mathāyá siehe mathāy.
Aor. ámanthis:
-ṣṭām [3. d.] 2〉 agním {257, 2}. [Page977]
Co. Aor. máthis,  in 2. und 3. prs. máthī:
-īs 3〉 {127, 11} máhi stotṛ́bhyas ‥ suviriam 〰 ugrás ná śávasā.
-īt 2〉 〰 yád īm (agním) mātaríśvā {71, 4}
 {148, 1}.
Part. mathnát [von Stamm II.]:
-ántas 2〉 bhṛ́gavas {127, 7}.
Part. Pass. mathyámāna:
-as 2〉 sá (agne) jāyase 〰 {365, 6}.
Part. II. mathitá:
-ás 2〉 yás (agnís) 〰 jā́yate nṛ́bhis {489, 5}.
-ám [m.] 2〉 agním {668, 6}. — pári 1〉 (agním) devébhyas 〰 pári {243, 5}.
-ám [n.] 1〉 TS. 〔2, 2, 10, 2〕 dugdhám 〰 ājíam bhavati.
mathita:
-as nís 1〉 (agnís) {257, 1}
 {263, 12}.
Verbale máth
enthalten in Verbindung mit nis in su-nirmáth
 ferner bildet es eine der Stammformen von mathí.

 √manth siehe math.

Burnouf

French

 *मन्थ् मन्थ्। मन्थामि 1 et मथ्नामि 9
 p.
ममन्थ
 f2. मन्थिष्यामि
 a1. अमन्थिषम्
 gér.
मन्थित्वा
 [mms. que मथ्].
 Agiter,  baratter
bouleverser,  ruiner,  détruire
		 tourmenter
 émouvoir.

Stchoupak

French

 मन्थ्-
 {%mathnāti manthati mathati -te 
 mamātha mamathuḥ mamantha %}
{%mamanthuḥ 
 mathiṣyati -te 
 mathyate %} (-ति) माथयति मन्थयति
{%mathayati 
 mathita- mathitum mathitvā %} °मथ्य -- agiter avec force,  not.
frotter les bois (pour produire le feu) 
 baratter,  produire par barattement.
(fig.,  dit de l'océan baratté par Śiva) 
 bouleverser,  endommager ou
détruire.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.