| YouTube Channel

मन्थः (manthaH)

 
Apte
English
मन्थः [manthḥ], [मन्थ्-करणे घञ्]
Churning, shaking about, stirring, agitating
मन्थादिव क्षुभ्यति गाङ्गमम्भः
U.*
 7.16
R.*
 1.3.
Killing, destroying.
A mixed beverage
पुंसा नक्षत्रेण मन्थं संनीय जुहोति Bṛi.
Up.*
 6.3.1.
A churning-stick (मन्था also).
The sun.
A ray of the sun.
Excretion of rheum from the eyes, mucus (from the eyes), cataract.
An instrument for kindling fire by attrition.
A spoon for stirring.
A kind of antelope.
A medical preparation of drink
चूर्णे चतुष्पले शीते क्षुणद्रव्यं पलं क्षिपेत् । मृत्पात्रे मन्थयेत् सम्यक् तस्माच्च द्विपलं पिबेत् Bhāva.
P.
Comp.
 -अचलः, -अद्रिः, -गिरिः, -पर्वतः, -शैलः the Mandara mountain (used as a churning-stick)
मन्थाद्रिभ्रमणभ्रमं हृदि हरिद्दन्तावलाः पेदिरे
Bv.*
 1.55. -उदकः, -उदधिः the sea of milk. -गुणः a churning-cord. -जम् butter. -दण्डः, -दण्डकः a churning-stick. -विष्कम्भः the churning post (Mar. घुसळखांब).
Apte Hindi
Hindi
मन्थः
पुं*
 - मन्थ् करणे घञ
"बिलोना, इधर उधर हिलाना, आलोडित करना, क्षुब्ध करना"
मन्थः
पुं*
 - मन्थ् करणे घञ
"संहार करना, नष्ट करना"
मन्थः
पुं*
 - मन्थ् करणे घञ
मिश्रित पेय
मन्थः
पुं*
 - मन्थ् करणे घञ
रई का डंडा (‘मंथा’ भी)
मन्थः
पुं*
 - मन्थ् करणे घञ
सूर्य
मन्थः
पुं*
 - मन्थ् करणे घञ
सूर्य की किरण
मन्थः
पुं*
 - मन्थ् करणे घञ
"आँख की मैल, ढीढ, मोतियाबिंद"
मन्थः
पुं*
 - मन्थ् करणे घञ
घर्षण से अग्नि सुलगाने का उपकरण
मन्थः
पुं*
 - मन्थ्+घञ्
"मथना, बिलोना, हिलाना"
मन्थः
पुं*
 - मन्थ्+घञ्
"मार डालना, नाश करना"
मन्थः
पुं*
 - मन्थ्+घञ्
मिश्रित पेय
मन्थः
पुं*
 - मन्थ्+घञ्
"रई, बिलोने का उपकरण, मन्थनदण्ड"
मन्थः
पुं*
 - मन्थ्+घञ्
सूर्य
मन्थः
पुं*
 - मन्थ्+घञ्
आँखों के रोंहे
मन्थः
पुं*
 - मन्थ्+घञ्
पेय तैयार करने के लिए आयुर्वेद का एक योग
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मन्थानदण्डः, वैशाखः, मन्थः, मन्थानः, मन्थाः, करहर्षकः, तक्राटः, भक्ताटः, मन्थनी
noun
दध्नः मन्थनाय यो दण्डः।
"यशोदा मन्थानदण्डेन दधि मन्थयति।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मन्थः,
पुं,
 (मथ्यतेऽनेन । मन्थ + करणे घञ् ।)मन्थदण्डकः । इत्यमरः । २ । ९ । ७४ ॥
(यथा, महाभारते । १२ । ३४३ । ११ ।“आमथ्य मतिमन्थेन ज्ञानोदधिमनुत्तमम् ।नवनीतं तथा दध्नो मलयाच्चन्दनं यथा ॥
”मथ्यते विलोड्यते इति । मन्थ + कर्म्मणि घञ् ।)साक्तवः । (मथ्नाति स्वकरेण त्रिभुवनं पीडय-तीति । मन्थ + अच् ।) दिवाकरः । इतिमेदिनी । थे, ११ ॥
साक्तवो यथा, --“सक्तुभिः सर्पिषाभ्यक्तैः शीतवारिपरिप्लुतैः ।नात्यच्छो नातिसान्द्रश्च मन्थ इत्यभिधीयते ॥
”इति राजनिर्घण्टः ॥
पेयविशेषः । तस्य विधिर्यथा, --“जले चतुष्पले शीते क्षुण्णं द्रव्यं पलं क्षिपेत् ।मृत्पात्रे मन्थयेत् सम्यक् तस्माच्च द्विपलंपिबेत् ॥
”क्षुण्णं चूर्णीकृतम् । मन्थयेत् मृद्नीयात् । इतिभावप्रकाशः ॥
(मन्थ + भावे घञ् ।) मारणम् ।इति त्रिकाण्डशेषः ॥
नेत्रमलम् । इति धरणिः ॥
नेत्रामयः । इति विश्वः ॥
अंशुः । इति शब्द-रत्नावली ॥
कुन्थनम् । विलोडनम् । इतिमन्थधात्वर्थदर्शनात् ॥
(यथा, रघौ । १० । ३ ।“अतिष्ठत् प्रत्ययापेक्षसन्ततिः स चिरं नृपः ।प्राङ्मन्थादनभिव्यक्तरत्नोत्पत्तिरिवार्णवः ॥
”)