मध्यम (madhyama)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मध्यम mfn.
   (-मः-मा-मं)
	 1. Middle,  centrical,  intervening,  intermediate.
2. Middle-born,  neither the oldest nor youngest.
	 3. Mean,  (in
astronomy, ) as मध्यमगति mean motion,  (of a planet.)
	 mn.  (-मः-मं)
The waist,  the middle of the body.
	 m.
  (-मः)
	 1. One of the seven
musical notes,  the fourth note of the Hindu gamut.
	 2. The middle
country: see मध्यदेश । 3. A sort of deer.
	 4. One of the Grāmas or
musical scales of Hindus,  corresponding apparently with the
major made of European music.
	 f.
  (-मा)
	 1. A girl arrived at pu-
berty,  or in whom menstruation has commenced.
	 2. The middle
finger.
	 3. A central blossom. 
	 4. The pericarp of a lotus.
	 5. A
woman in the middle of her youth considered as a character in
poetic composition. 
	 6. A form of metre,  a verse of four lines of
three syllables each.
 E.
  मध्य middle,  and म aff.
  

Capeller Eng

English

 मध्यम॑ a.
  = मध्य॑
 m.
  n.
  = prec.
 

Yates

English

 मध्यम (मः-मा-मं)
a. Middle
 mean. 
m.
  n.
  The waist.
m.
  Fifth note of
the gamut
 middle country
sort of deer.
f.
  Young woman
middle finger.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	 intermediate
अवान्तर 	-	  avAntara 	-	 adj.
  	-	 intermediate
मध्यायु 	-	  madhyAyu 	-	 adj.
  	-	 intermediate
विचाल 	-	  vicAla 	-	 adj.
  	-	 intermediate
अवान्तरम् 	-	  avAntaram 	-	 adj.
  	-	 intermediate
अन्तर् 	-	  antar 	-	 ind.
  	-	 intermediate
अवकाश 	-	  avakAza 	-	 m.
  	-	 intermediate time
कालान्तर 	-	  kAlAntara 	-	 n.
  	-	 intermediate time
अन्तराकाश 	-	  antarAkAza 	-	 m.
  	-	 intermediate place
घोङ्घ 	-	  ghoGgha 	-	 m.
  	-	 intermediate space
लोक 	-	  loka 	-	 m.
  	-	 intermediate space
विकल्प 	-	  vikalpa 	-	 m.
  	-	 intermediate kalpa
अन्तराल 	-	  antarAla 	-	 n.
  	-	 intermediate space
अन्तरालक 	-	  antarAlaka 	-	 n.
  	-	 intermediate space
विवर 	-	  vivara 	-	 n.
  	-	 intermediate space
अन्तर्दशा 	-	  antardazA 	-	 f.
  	-	 intermediate period
अप् 	-	  ap 	-	 f.
  	-	 intermediate region
अक्ष्णयादेश 	-	  akSNayAdeza 	-	 m.
  	-	 intermediate region
अष्टमदेश 	-	  aSTamadeza 	-	 m.
  	-	 intermediate region
व्याशा 	-	  vyAzA 	-	 f.
  	-	 intermediate quarter

मध्यम 	-	  madhyama 	-	 adj.
  	-	 middlemost
मध्यमजात 	-	  madhyamajAta 	-	 adj.
  	-	 middlemost
मध्यमक 	-	  madhyamaka 	-	 adj.
  	-	 middlemost
मध्यमीय 	-	  madhyamIya 	-	 adj.
  	-	 middlemost
वैषुवत 	-	  vaiSuvata 	-	 adj.
  	-	 middlemost
विषुवत् 	-	  viSuvat 	-	 adj.
  	-	 middlemost
मध्यम् 	-	  madhyam 	-	 adverb 	-	 middlemost
मध्यम 	-	  madhyama 	-	 m.
  	-	 middlemost prince
मध्यम 	-	  madhyama 	-	 m.
  	-	 middlemost of the 3 scales
मध्यमपाण्डव 	-	  madhyamapANDava 	-	 m.
  	-	 middlemost of the five pANDavas
मध्यमसाहस 	-	  madhyamasAhasa 	-	 m.
  	-	 middlemost penalty or amercement

मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	 intermediate
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	 beinginthemiddle
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  moderate
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  relating to the meridian
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  being or placed in the middle
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  standing between two persons or parties
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  middle
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  middling
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  mean
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  central
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  neutral
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  middle-born
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  of a middle kind or size or quality
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  middlemost
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 adj.
  	-	  impartial
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  kind of antelope
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  4th or 5th note
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  middle character in plays
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  middlemost prince
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  kind of metre
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  middle finger
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  girl arrived at puberty
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  governor of a province
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  midland country
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  central blossom
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  2nd person
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  midnight
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  class of gods
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  pericarp of a lotus
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 m.
  	-	  middlemost of the 3 scales
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 n.
  	-	  defectiveness
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 n.
  	-	  middle of the body
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 n.
  	-	  waist
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 n.
  	-	  mediocrity
मध्यम 	-	 madhyama 	-	 n.
  	-	  meridian ecliptic point

Wilson

English

 मध्यम
mfn.
   (-मः-मा-मं)
1 Middle,  centrical,  intervening,  intermediate.
2 Middle born,  neither the oldest nor youngest.
3 Mean,  (in astronomy, ) as मध्यमगति mean motion (of a planet.)
mn. 
(-मः-मं) The waist,  the middle of the body.
m.
  (-मः)
1 One of the seven musical notes,  the fifth note of the Hindu gamut.
2 The middle country: see मध्यदेश.
3 A sort of deer.
4 One of the Grāmas or musical scales of the Hindus,  corresponding
apparently with the major mode of European music.
f.
  (-मा)
1 A girl arrived at puberty,  or in whom menstruation has commenced.
2 The middle finger.
3 A central blossom. 
4 A form of metre,  a verse of four lines of three syllables each.
E.
  मध्य middle,  and म aff.
  

Apte

English

मध्यम [madhyama],  a.
  [मध्ये भवः म]

Being or standing in the middle,  middle,  central
 पितुः पदं मध्यममुत्पतन्ती V.*
  1.19
 मध्यमोपलम् Ki.*
  9.2
 so मध्यमलोकपालः,  मध्यमपदम्,  मध्यमरेखा q. q. v.  v.

Intermediate,  intervening
 नाप्नोद्यो$यं मध्यमः प्राणस्तानि ज्ञातुं दध्रिरे Bṛi. Up.*
   1.5.21.

Middling condition or quality,  mediocre
 as in उत्तमाधममध्यम.

Middling,  moderate
 तेन मध्यमशक्तीनि मित्राणि स्थापितान्यतः R.*
  17.58.

Middle-sized.

Neither youngest nor oldest,  the middleborn (as a brother)
 प्रणमति पितरौ वां मध्यमः पाण्डवो$यम् Ve.*
  5.26
 ततो$र्धं मध्यमस्य स्यात् तुरीयं तु यवीयसः Ms.*
  9.112.

Impartial,  neutral.

Mean (in astr.
 ).

Belonging to the meridian. 

मः The fifth note in music.

A particular musical mode.

The mid-land country
 see मध्यदेश.

The second person (in grammar).

A neutral sovereign
 धर्मोत्तरं मध्यममाश्रयन्ते R.*
  13.7.

the middle-most prince
 मध्यमस्य प्रचारं च विजिगीषोश्च चेष्टितम् Ms.*
  7.155.

the middle character in plays.

The governor of a province.

An epithet of Bhīma
 (cf.   मध्वमव्यायोग).

मा The middle finger.

A marriageable girl,  one arrived at the age of puberty.

The pericarp of a lotus.

One of the classes of heroines (Nāyikās) in poetic compositions,  a woman in the middle of her youth
 cf.
   S. D.*  1.

A central blossom. 

मम् The middle.

The waist
 तदैव यन्न दग्धस्त्वं धर्षयंस्तनुमध्यमाम् Rām.*
  6.111.24.

The defectiveness.

(In astr.
 ) The meridian ecliptic point. Comp.
   -अङ्गुलिः the middle finger. -आगमः one of the four Āgamas
 Buddh. -आहरणम् (in alg.
 ) elimination of the middle term in an equation.  -उत्खातः a particular division of time. -उपलः =
  मध्यमणिः q. v. 
 मध्यमोपलनिभे लसदंशौ Ki.*
  9.2. -कक्षा the middle courtyard. -खण्डम् the middle term of an equation.  -गतिः (in astr.
 ) the mean motion of a planet. -ग्रामः (in music) the middle scale. -जात a.
  middle-born.  -पदम् the middle member (of a compound). ˚लेपिन् m.
  a subdivision of the Tatpuruṣa compound in which the middle word is omitted in composition
 the usual instance given is शाकपार्थिवः which is dissolved as शाकप्रियः पार्थिवः
 here the middle word प्रिय is omitted
 so छायातरु,  गुडधानाः &c.
  -पाण्डवः an epithet of Arjuna.  -पुरुषः the second person (in grammar). -पूरुषः a mediocre person. -भृतकः a husbandman or cultivator (who works both for himself and his master or landlord). -यानम् the middle way to salvation.  -रात्रः midnight. -राष्ट्रकम् a variety of diamonds
 Kau. A.
 2.11.29. -रेखा the central meridian of the earth. -लोकः the middle world,  the earth. ˚पालः a king
 तां ...... अन्वग्ययौ मध्यमलोकपालः R.*
  2.16. -वयस् n.
  middle age. -वयस्क a.
  middle-aged.-संग्रहः intrigue of a middling character,  such as sending presents of flowers &c.
  to another's wife
 it is thus defined by Vyāsa: प्रेषणं गन्धमाल्यानां धूपभूषणवाससाम् । प्रलोभनं चान्नपानैर्मध्यमः संग्रहः स्मृतः ॥ -साहसः the second of the three penalties or modes of punishment
 see Ms.*
  8. 138. (-सः,  -सम्) an outrage or offence of the middle class. -स्थ a.
  being in the middle.

Apte 1890

English

 मध्यम a. [मध्ये मवः म] 1 Being or standing in the middle,  middle,  central
 पितुः पदं मध्यममुत्पतंती V. 1. 19
 मध्यमे पल Ki. 9. 2
 so मध्यमलोकपालः,  मध्यमपदं मध्यमरेखा q. v. 
2 Intermediate,  intervening. 
3 Middling,  of a middling condition or quality,  mediocre
 as in उत्तमाधममध्यम. 
4 Middling,  moderate
 तेन मध्यमशक्तिनिमित्राणि स्थापितान्यतः R. 17. 58. 
5 Middle-sized. 
6 Neither youngest nor oldest,  the middleborn (as a brother)
 प्रणमति पितरौ वां मध्यमः पांडवोऽयं Ve. 5. 26. 
7 Impartial,  neutral. 
8 Mean (in astr.). 
9 Belonging to the meridian. 
मः 1 The fifth note in music. 
2 A particular musical mode. 
3 The mid-land country
 see मध्यदेश. 
4 The second person (in grammar). 
5 A neutral sovereign
 धर्मोत्तरं मध्यममाश्रयंते R. 13. 7. 
6 The governor of a province. 
मा 1 The middle finger. 
2 A marriageable girl,  one arrived at the age of puberty. 
3 The pericarp of a lotus. 
4 One of the classes of heroines (Nāyikās) in poetic compositions,  a woman in the middle of her youth
 cf. S. D. 100. 
5 A central blossom. 
मं 1 The middle. 
2 The waist. 
Comp. 
अंगुलिः the middle finger. 
आहरणं (in alg.) elimination of the middle term in an equation. 
कक्षा the middle court yard. 
खंडं the middle term of an equation. 
जात a. middle-born. 
पदं the middle member (of a compound). °लोपिन् m. a subdivision of the Tatpuruṣa compound in which the middle word is omitted in composition
 the usual instance given is शाकपार्थिवः which is dissolved as शाकप्रियः पार्थिवः
 here the middle word प्रिय is omitted
 so छायातरुः,  गुडधानाः &c. 
पांडवः an epithet of Arjuna. 
पुरुषः the second person (in grammar). 
भृतकः a husbandman or cultivator (who works both for himself and his master or landlord). 
गत्रः midnight. 
रेखा the central meridian of the earth. 
लोकः the middle world,  the earth. °पालः a king
 R. 2. 16. 
वयस् n. middle-aged. 
वयस्क a. middle-aged. 
संग्रहः intrigue of a middling character,  such as sending presents of flowers &c. to another's wife
 it is thus defined by Vyāsa: 
प्रेषणं गंधमाल्यानां धूपभूषणवाससां । प्रलोभतं चान्नपानैर्मध्यमः संग्रहः स्मृतः ॥. 
साहसः the second of the three penalties or modes of punishment
 see Ms. 8. 138. (
सः 
सं) an outrage or offence of the middle class. 
स्थ a. being in the middle. 

Monier Williams Cologne

English

 मध्यम॑ mf(आ)n.  (superl.  of म॑ध्य) middle (used like Lat.
  medius,  e.g. मध्यमे गुल्मे,  ‘in the midst of the troop’),  MBh.
  
 R.
 

 being or placed in the middle,  middlemost,  intermediate,  central,  RV.
   &c.
   &c.
  

 middle-born (neither youngest nor oldest),  Veṇīs.

 of a middle kind or size or quality,  middling,  moderate,  TS.
  &c.
   &c.
  

 standing between two persons or parties,  impartial,  neutral,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 (in astron.
  ) mean (cf.   मध्य),  Sūryas.
 

 relating to the meridian,  ib.

 मध्यम॑ m.
  the middlemost prince (whose territory lies between that of a king seeking conquest and that of his foe),  Mn.
   vii,  155

 the middle character in plays,  IW.
   473

 the midland country (=  मध्य-देश),  L.
 

 (in music) the 4th or 5th note,  Saṃgīt.
 

 the middlemost of the 3 scales,  ib.

 a partic.  Rāga,  ib.

 (in gram.
  ) the 2nd person (=  -पुरुष),  Pāṇ.
 

 the governor of a province,  L.
 

 a kind of antelope,  L.
 

 N.
  of the 18th Kalpa (s.v. ),  Cat.
 

 pl.
  a class of gods,  ŚāṅkhŚr.
  

 (with Buddhists) N.
  of a partic.  Buddh.
  sect,  Sarvad.
 

 मध्यम॑ m.
  n.
  the middle of the body,  waist,  MBh.
  
 R.
  &c.
  

 मध्यम॑ n.
  the middle,  APrāt.
  

 mediocrity,  defectiveness,  Śṛṅgār.

 N.
  of the 12th (14th) Kāṇḍa of the ŚBr.
  

 (in astron.
  ) the meridian ecliptic point,  Sūryas.
 

Monier Williams 1872

English

 मध्यम,  अस्,  आ,  अम्,  middle,  middlemost,  mid-
most,  central,  in the middle,  in the midst,  (used like
the Latin medius,  e. g. मध्यमे गुल्मे,  in the
midst of the troop),  being in the middle,  placed in
the middle
 intermediate,  intervening
 of a middle
condition or quality,  middling,  of a middle size, 
middle-sized,  moderate
 (in astronomy) mean
 be-
longing to the meridian
 standing between two
persons or parties,  impartial,  neutral
 middle-born, 
neither the oldest nor the youngest
 (अस्,  अम्),  m.
n. the middle of the body,  waist
 (अस्),  m. (=
मध्य-देश),  the midland country
 (in music)
epithet of the fourth or fifth note
 the middlemost of
the three musical scales,  a particular musical mode or
Rāga
 (in grammar) the second person (= मध्य-
म-पुरुष,  q. v.)
 the governor of a province
epithet of a particular sect of Buddhists
 a kind of
antelope
 N. of the eighteenth Kalpa
 (आस्),  m. pl., 
N. of a Buddhist sect
 (आ),  f. the middle finger
 a
girl arrived at puberty,  a marriageable woman
 (=
कर्णिका),  the pericarp of a lotus
 a central blossom
a metre of four times three syllables
 (अम्),  n. the
middle
 N. of the twelfth Kāṇḍa of the Śatapatha-
Brāhmaṇa,  the fourteenth according to the Kāṇva
school
 (in astronomy) the meridian ecliptic point
[cf. Goth. miduma,  midums.]
—मध्यम-
कक्षा,  f. the middle enclosure or court-yard.
—म-
ध्यम-खण्ड,  अम्,  n. (in algebra) the middle
term of an equation
 N. of the second part of the
Śārṅgadhara-saṃhitā.
—मध्यम-गति,  इस्,  f.
(in astronomy) mean motion of a planet.
—म-
ध्यम-ग्राम,  अस्,  m. the middle scale in music.
—मध्यम-जात,  अस्,  आ,  अम्,  middle-born,  born
between (two other children),  middlemost.
—म-
ध्यम-टीका,  f. title of a work by Kumārila.
—म-
ध्यम-पद,  अम्,  n. the middle member (which
is sometimes omitted and requires to be supplied in a
compound consisting of two words).
—मध्यम-
पद-लोप,  अस्,  m. the omission of the middle
member of a compound (as in शाक-पार्थिव,  the
king of the era,  for शाक-प्रिय-पार्थिव,  the
king dear to the era).
—मध्यम-पद-लोपिन्,  ई, 
m.,  scil. समास,  a compound which omits the
middle member.
—मध्यम-पाण्डव,  अस्,  m.
‘the middlemost of the five Pāṇḍavas, ’ Arjuna.
—मध्यम-पुरुष,  अस्,  m. the second person
in verbal conjugation or a termination of the second
person
 [cf. प्रथम-पुरुष,  उत्तम-पुरु-
ष।]
—मध्यम-भृतक,  अस्,  m. a husband-
man,  a farm-labourer who works both for his master
and himself.
—मध्यम-यान,  अम्,  n. (with
Buddhists) ‘the middle passage, ’ the middle way to
salvation.
—मध्यम-रात्र,  अस्,  m. midnight.
—मध्यम-रेखा,  f. the central meridian of the
earth,  a line conceived to be drawn through Laṅkā, 
Ujjayinī,  Kuru-kṣetra,  and Meru
 [cf. मध्य-
रेखा।]
—मध्यम-लोक,  अस्,  m. the middle
world (between heaven and the nether world),  the
earth.
—मध्यमलोक-पाल,  अस्,  m. ‘protector of
the middle world, ’ a king.
—मध्यम-लोकेन्दु
(°क-इन्°),  उस्,  m. ‘moon of the middle world, ’ a
king.
—मध्यम-वयस्,  अस्,  n. middle age.
—मध्यम-वयस्क,  अस्,  आ,  अम्,  middle-aged.
—मध्यम-वाह्,  ट्,  ट्,  ट्,  Ved. (according to Sāy.)
driving at middling or slow speed (= मन्द-ग-
मनेन वाहक)
 driving with a horse in the
middle or with only one horse between the shafts (?).
—मध्यम-शी,  ईस्,  m.,  Ved. lying or being in
the middle,  (perhaps) an intercessor
 (Sāy.) = म-
ध्यम-स्थाने वर्तमान। (In Vājasaneyi-s. XII.
86,  the nom. -शीर् in मध्यम-शीर् is derived by
Mahī-dhara fr. rt. शॄ,  to injure,  and the comp. is
said to = मर्म-घातक।)
—मध्यम-सङ्ग्र-
ह,  अस्,  m. intrigue of a middling character (present-
ing flowers &c. to another's wife).
—मध्यम-
साहस,  अस्,  m. the middlemost penalty or amerce-
ment (Manu VIII. 138,  263),  punishment for
crimes of a middle degree
 (अस्,  अम्),  m. n. vio-
lence or outrage of the middle class (injuring build-
ings,  throwing down walls,  &c.).
—मध्यम-
स्थ,  अस्,  आ,  अम्,  standing or being in the middle
(see Gaṇa Brāhmaṇādi to Pāṇ. V. 1,  124).
—म-
ध्यम-स्था,  आस्,  आस्,  अम्,  Ved. standing in the
middle,  forming the centre (of a community).
—मध्यम-स्थेय,  अम्,  n.,  Ved. the state of
standing in the middle or forming the centre.
—म-
ध्यमागम (°म-आग्°),  अस्,  m. ‘the middle Āgama, ’
N. of one of the four Āgamas of the Buddhists.
—मध्यमाङ्गिरस् (°म-अङ्°),  आस्,  m. the middle
Aṅgiras (law-giver),  the middle-sized Aṅgiras.
—म-
ध्यमाङ्गुलि (°म-अङ्°),  इस्,  f. the middle finger
[cf. मध्याङ्गुलि।]
—मध्यमात्रेय (°म-आत्°), 
अस्,  m. the middle Ātreya (law-giver),  the middle-
sized Ātreya work.
—मध्यमादि (°म-आदि),  इस्,  f. a
particular musical scale.
—मध्यमाधिकार (°म-
अध्°),  अस्,  m.,  N. of the first chapter of the Sūrya-
siddhānta.
—मध्यमाहरण (°म-आह्°),  अम्, 
n. (in algebra) the elimination of the middle term
in an equation.
—मध्यमेश्वर (°म-ईश्°),  अस्, 
m.,  N. of a Liṅga of Śiva held in great esteem at
Benares.
—मध्यमे-ष्ठा,  आस्,  आस्,  अम्,  Ved. =
मध्यम-स्था above.

Macdonell

English

 मध्यम madhya-má,  spv. middlemost,  situated 🞄between
 being in the middle,  central
 🞄of medium kind or strength,  middle-sized,  🞄middling,  mediocre,  moderate
 neutral
 m.
  🞄= Madhya-deśa
 middle = forth or fifth note 🞄in the scale
 one of the three musical scales
 🞄second person (gr.)
 m.
  n.
  middle of the body,  🞄waist
 n.
  middle
 meridian. 

Benfey

English

 मध्यम मध्य + म, 
 I. adj.
 
 1.
Middle,  Vikr. d. 19.
 2. Of middle
sort,  Hit. ii. d. 69
 of moderate
strength.
 3. Middle born,  neither the
oldest nor youngest,  Chr. 4,  11.
 II.
m.
  and n.
  The waist,  Nal. 1,  10.
 III.
m.
 
 1. The fifth note of the Hindu
gamut.
 2. One of the scales.
 3. The
middle country (= मध्य-देश).
 4.
A sort of deer.
 IV. f.
  मा,  A girl
arrived at puberty.
 2. The middle
finger.
 3. A central blossom. 
 -- Comp.
 
यव-,  a kind of penance,  Man.  11, 
217.
सु-,  adj.
  having a fine waist, 
Rām.  3,  52,  49. -- Cf.  A.S. medeme.

Hindi

मध्यम

Apte Hindi

Hindi

मध्यम
वि* - मध्ये भवः - मध्य + म
"बीच में स्थित या वर्तमान,  बीच का,  केन्द्रीय"

मध्यम
वि* - -
"मध्यवर्ती,  अन्तर्वर्ती"

मध्यम
वि* - -
"बीच का,  बीच की स्थिति या विशेषता का,  बीच के दर्जे का यथा ‘उत्तमाधममध्यम’ में"

मध्यम
वि* - -
"बीच का,  औसत दर्जे का"

मध्यम
वि* - -
बीच के कद का

मध्यम
वि* - -
"न सबसे छोटा न सबसे बड़ा,  (भाई) बीच में उत्पन्न"

मध्यम
वि* - -
"निष्पक्ष,  तटस्थ"

मध्यमः
पुं*
  - -
संगीत में पंचम स्वर

मध्यमः
पुं*
  - -
विशेष संगीत पद्धति

मध्यमः
पुं*
  - -
मध्यवर्ती देश

मध्यमः
पुं*
  - -
(व्या* में) मध्यम पुरुष

मध्यमः
पुं*
  - -
तटस्थ प्रभु

मध्यमः
पुं*
  - -
प्रान्त का राज्यपाल

मध्यमम्
नपुं*
   - -
कमर

मध्यम
वि* - मध्ये भवः म
"बीच का,  केन्द्रिय"

मध्यम
वि* - मध्ये भवः म
अन्तर्वर्ती

मध्यम
वि* - मध्ये भवः म
मध्यवर्ती

मध्यमः
पुं*
  - मध्ये भवः म
नितान्त बीच का पुत्र

मध्यमः
पुं*
  - मध्ये भवः म
राज्यपाल

मध्यमः
पुं*
  - मध्ये भवः म
भीम का विशेषण

मध्यमम्
नपुं*
   - मध्ये भवः म
जो अति प्रशसंनीय न हो

मध्यमम्
नपुं*
   - मध्ये भवः म
ग्रहण का मध्यवर्ती बिन्दु

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मध्यम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸಂಗೀತದಲ್ಲಿ ಐದನೆಯ ಸ್ವರ
विस्तारः - > ಇದು ಕೌಂಚಪಕ್ಷಿಯ ಕಂಠಕ್ಕೆ ಸಮಾನವಾದ ಸ್ವರ. ನಿಷಾದ,  ಋಷಭ,  ಗಾಂಧಾರ,  ಷಡ್ಜ,  ಮಧ್ಯಮ,  ಧೈವತ ಮತ್ತು ಪಂಚಮಗಳೆಂದು ಸ್ವರಗಳು ಏಳು. "स्युः षड्जर्षभगान्धारमध्यमाः पञ्चमस्तथा । धैवतश्च निषादश्च तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः । ते केकिचातकाजकुङ्पिकभेकगजस्वराः ॥" - वैज०
मध्यम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯಪ್ರದೇಶ
मध्यम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > (ವ್ಯಾಕರಣ ಶಾಸ್ತ್ರದಲ್ಲಿ) ಮಧ್ಯಮ ಪುರುಷ
मध्यम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾದ ರಾಜ /ಉದಾಸೀನ /ತಟಸ್ಥ
प्रयोगाः - > १) "नृपा इवोपप्लविनः परेभ्यो धर्मोत्तरं मध्यममाश्रयन्ते" २) "मध्यमस्य प्रचारं च विजिगीषोश्च चेष्टितम्"
उल्लेखाः - > रघु० १३-७,  मनु० ७-१५५
विस्तारः - > ಇವನು ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ದೊರೆ "अरेश्च विजिगीषोश्च मध्यमो भूम्यनन्तरः"
मध्यम
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಡು /ಸೊಂಟ
मध्यम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿರುವ /ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಉಂಟಾದ
निष्पत्तिः - > "मः" (४-३-८)
व्युत्पत्तिः - > मध्ये भवः
प्रयोगाः - > "तां देवतापित्रतिथिक्रियार्थामन्वग्ययौ मध्यमलोकपालः"
उल्लेखाः - > रघु० २-१६
मध्यम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯಮ ದರ್ಜೆಯ /ಉತ್ತಮ ಮತ್ತು ಅಧ್ಮಗಳ ಮಧ್ಯವರ್ತಿಯಾದ /ಮಧ್ಯಮ ತರಗತಿಯ
मध्यम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ಹುಟ್ಟಿದ ಸಹೋದರ
प्रयोगाः - > "प्रणमति पितरौ वां मध्यमः पाण्डवोऽयम्"
उल्लेखाः - > वेणी० ५-२६
मध्यम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ತಟಸ್ಥ /ಯಾವ ಪಕ್ಷವನ್ನೂ ಸೇರದಿರುವ
मध्यम
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಸಾಧಾರಣವಾದ /ಹೆಚ್ಚುಕಡಿಮೆಯಿಲ್ಲದ
प्रयोगाः - > "तेन मध्यमशक्तीनि मित्राणि स्थापितान्यतः"
उल्लेखाः - > रघु० १७-५८

L R Vaidya

English

 maDyama {% (I) a. (f. मा) %} 1. Middle,  central,  placed in the middle
middling,  moderate,  तेन मध्यमशक्तीनि मित्राणि स्थापितान्यतः R.xvii.58
intermediate,  intervening,  ययौ मध्यमलोकपालः R.ii.16,  पितुः पदं मध्यममुत्पतंती Vikr.i.,  क्रांतं येन क्षपिततमसा मध्यमं धाम विष्णोः Sak.iv.
neutral,  impartial
middle-born,  i.e. neither the oldest nor the youngest,  (e.g. मध्यमपांडव).

 maDyama {% (II) m. %} 1. The midland country
the second person (in gram.)
name of the fourth note of the Hindu gamut
the governor of a province
a neutral sovereign,  धर्मोत्तरं मध्यममाश्रयंते R.xiii.7.

 maDyama {% (III) n. %} The middle,  waist.

Bopp

Latin

 मध्यम
1) Adj. medius.
2) Subst. m. n. medium corpus, 
the waist. N. 1. 10. (Goth. MIDUMA,  midums medius.)

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Madhyama (m.?) = Madhyamāgama,  q.v.: Divy 〔333.11〕 °mam,  acc.

Indian Epigraphical Glossary

English

 madhyama (CII 1),  a class between the upper and the lower.

Lanman

English

 madhyamá, 
	—1. midmost,  situated between
	—2. of middling quality,  size,  etc.
	—3. as m. n. the middle (of the body), 
waist
	—4. as n. the middle (of anything).
[mádhya,  474: cf. 525^3.]

Abhyankara Grammar

English

मध्यम  (1) the middle person ( मध्यमपुरुष ),  cf. युष्मद्युपपदे...मध्यम: P. I. 4.105
 cf. also Nir. VII. 7
 (2) middling tone or effort cf. मध्यमेन स वाक्ययोग: T. Pr. XVIII. 4,  where the commentator explains the word as उच्चनीचसमाहारविलक्षण: वाक्प्रयोगः | the word मध्यमा is used in this sense as qualifying a mode of utterance. वृत्ति
 cf. अभ्यासार्थे द्रुतां वृत्तिं प्रयोगार्थे तु मध्यमाम् ! Ṟ. Pr. XIII. 19
 cf also चतुष्कला मध्यमायार्म् R. T. 32
 (3) one of the seven modes of speech or tones.  cf सप्त वाचः स्थानानि भवन्ति | उपांशुध्वान- निमदेापव्दिमन्मन्द्रमध्यमताराणि T. Pr. XXIII.4 and 5 and also कण्ठे मध्यमम् XVIII.11 where the commentatator explains मध्यम as यत्र कण्ठे स्थाने प्रयोग उपलभ्यते तन्मध्यमं नाम षष्ठं वाचस्स्थानम् | (4) one of the seven musical notes originating or proceeding from the Svarita accent cf.,  स्वारतप्रभवा ह्येते षड्जमध्यमपञ्चमाः Pāṇ Śikṣā.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 मध्यम ,  f. आ auch *Mitternacht,  Zach. Beitr. — n. Mittelmäßigkeit,  Defekt,  Rudraṭa,  Śṛṅgārat. 3,  65.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  मध्यम
adjective
 
यत् महत् नास्ति लघु अपि नास्ति।
 "अस्मिन् वने आकारेण मध्यमाः वनस्पतयः सन्ति।"

Synonyms:
  मध्यम
adjective
 
यः आकारेण बृहत् लघुः वा नास्ति।
 "अस्य वृक्षस्य फलानि आकृत्या मध्यमानि सन्ति।"

Sanskrit Tibetan

Tibetan

gung pa
मध्यम

bring po
मध्यम

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
मध्योऽवलग्नं विलग्नं मध्यमोऽथ कटः कटिः ।
श्रोणिः कलत्रं कटीरं काञ्चीपदं ककुद्मती ॥ ६०७ ॥
-wordlist-
 
मध्य (पुंक्ली),  अवलग्न (पुंक्ली),  विलग्न (पुंक्ली),  मध्यम (पुंक्ली),  कट (पुंक्ली),  कटि (स्त्री),  श्रोणि (पुंस्त्री),  कलत्र (क्ली),  कटीर (क्ली),  काञ्चीपद (क्ली),  ककुद्मती (स्त्री)

--source--
 
मध्यमो मण्डलाधीशः स सम्राट् शास्ति यो नृपान् ॥ ६९० ॥
-wordlist-
 
मध्यम (पुं),  मण्डलाधीश (पुं),  सम्राज् (पुं)

--source--
 
हिमवद्विन्ध्ययोर्मध्यं यत्प्राग्विनशनादपि ।
प्रत्यगेव प्रयागाच्च मध्यदेशः स मध्यमः ॥ ९५१ ॥
-wordlist-
 
मध्यदेश (पुं),  मध्यम (पुं)

--source--
 
षड्ज ऋषभगान्धारा मध्यमः पञ्चमस्तथा ।
धैवतो निषधः सप्त तन्त्रीकण्ठोद्भवाः स्वराः ॥ १४०१ ॥
ते मन्द्रमध्यताराः स्युरुरःकण्ठशिरोद्भवाः ।
-wordlist-
 
षड्ज (पुं),  ऋषभ (पुं),  गान्धार (पुं),  मध्यम (पुं),  पञ्चम (पुं),  धैवत (पुं),  निषध (पुं),  स्वर (पुं),  मन्द्र (पुं),  मध्य (पुं),  तार (पुं)

--source--
 
मध्यमं माध्यमं मध्यमीयं माध्यंदिनं च तत् ।
-wordlist-
 
मध्यम (क्ली),  माध्यम (क्ली),  मध्यमीय (क्ली),  माध्यन्दिन (क्ली)

--source--
 
अभ्यन्तरमन्तरालं विचाले मध्यमन्तरे ॥ १४६० ॥
-wordlist-
 
अभ्यन्तर (क्ली),  अन्तराल (क्ली),  विचाल (क्ली),  मध्यम (क्ली),  अन्तर (पुंक्ली)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

मध्यम
मध्यम,  मण्डलेश्वर
चक्रवर्ती सार्वभौमो मध्यमो मण्डलेश्वरः ॥ ४२२ ॥
verse 2.1.1.422
page 0049

अवलग्न
अवलग्न,  विलग्न,  मध्यम,  मध्य
अवलग्नं विलग्नं च मध्यमं मध्यमुच्यते ॥ ५१७ ॥
verse 2.1.1.517
page 0059

मध्यम
मध्यम,  मध्यमीय,  मध्यन्दिन
मध्यमं मध्यमीयं च मध्यन्दिनमुदाहृतम् ॥ ७७५ ॥
verse 4.1.1.775
page 0089

Mahabharata

English

Madhyama = Śiva: XIII,  1166 (1000 names^2)
 XIV,  199.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मध्यमं,  पुं,
   क्ली,
   (मध्ये भवः । मध्य + “मध्यान्मः ।”४ । ३ । ८ । इति मः ।) देहमध्यभागः । इत्य-मरः । २ । ६ । ७९ ॥

 मध्यमः,  पुं,
   (मध्ये भवः । मध्य + मः ।) सप्त-स्वराणां मध्ये पञ्चमस्वरः । इत्यमरः । १ । ७ । १ ॥
गानशास्त्रमते चतुर्थस्वरः । स तु क्रौञ्चस्वर-तुल्यः । अस्योच्चारणस्थानं वक्षः । व्याकरणमतेअधरः । अयं विप्रवर्णः । अस्य संज्ञाअन्तरः । अर्थात्चतुःस्वरमिलितः । तस्य ताना-श्चतुर्विंशतिः तेषां प्रत्येकं द्वात्रिंशद्भेदेन ७६८ताना भवन्ति । इति संगीतशास्त्रम् ॥
 उपपति-भेदः । तस्य लक्षणम् । प्रियायाः प्रकोपे यःप्रकोपमनुरागं वा न प्रकटयति चेष्टया मनो-भावं गृह्णाति स मध्यमः । यथा,  --“आस्यं यद्यपि हास्यवर्जितमिदं लास्येन हीनंवचोनेत्रे शोणसरोजकान्तिरुचिरे क्वापि क्षणंस्थीयते ।मालायाः करणोद्यमे मकरिकारम्भः कुचा-म्भोजयो-र्धूपः कुन्तलधोरणीषु सुतनोः सायन्तनोदृश्यते ॥
”इति रसमञ्जरी ॥
मध्यदेशः । इत्यमरः ॥
 ग्रहाणां सामयिक-संज्ञाविशेषः । यथा,  --“द्युचरचक्रहतो दिनसञ्चयःक्व ह हतो भगणादिफलं ग्रहः ।दशशिरःपुरमध्यमभास्करेक्षितिजसन्निधिगे सति मध्यमः ॥
”इति सिद्धान्तशिरोमणिः ॥
मृगभेदः । रागभेदः । इति धरणिः ॥

 मध्यमः,  त्रि,  (मध्ये भवः । मध्य + “मध्यान्मः । ४ ।३ । ८ । इति मः ।) मध्यभवः । इति मेदिनी ।मे,  ४९ ॥
 (यथा,  मनौ । ९ । ११२ ।“ततोऽर्द्धं मध्यमस्य स्यात् तुरीयन्तु यवीयसः ॥
”)तत्पर्य्यायः । माध्यमम् २ मध्यमीयम् ३माध्यन्दिनम् ४ । इति हेमचन्द्रः ॥
 (वयोमध्य-समयः ।“वयश्चतुर्व्विधं प्रोक्तं मध्यमाधममुत्तमम् ।हीनञ्च हारीत ह्यत्र तानि वक्ष्यामि साम्प्रतम् ॥
पथिश्रान्तः श्रमक्षीणः बालश्रीः सुकुमारकः ।एतेषां मध्यमा संज्ञा प्रोच्यते वैद्यकागमे ।मध्यमः सप्ततिं यावत् परतो वृद्ध उच्यते ॥
”इति हारीते प्रथमे स्थाने पञ्चमेऽध्याये ॥
“बाले विवर्द्धते श्लेष्मा मध्यमे पित्तमेव तु ।भूयिष्ठं वर्द्धते वायुर्वृद्ध्वे तद्बीक्ष्य योजयेत् ॥
”इति च सुश्रुते सूत्रस्थाने ३५ अध्याये ॥
)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मध्यम त्रि०
  मध्ये भवः म । १ मध्यभवे । २ सप्तस्वरमध्येक्रौञ्चस्वरतुल्ये ३ पच्चमे खरे पु०
  अमरः ।

Capeller

German

 मध्यम॑ = (eig. Superl. zu) मध्य Adj.
 m.
  n.
 
Leibesmitte,  Taille.

Grassman

German

 madhyamá,  a.,  pr.,  alter Superlativ von mádhya,  der mittelste,  mittlere,  und zwar 1〉 in einer aufsteigenden Reihe mit den Gegensätzen des höchsten und untersten uttamá und adhamá ({24, 15}
 {25, 21}) oder utt. und avamá ({414, 6}),  paramá und avamá ({108, 9}. _{108, 10}
 {503, 11}
 {907, 5}
 {548, 16}),  wobei in der Regel Himmel,  Luft (Wolken) und Erde als die drei Gebiete erscheinen
 2〉 bei der Somabereitung wird die Seihe als das mittlere (den Wolken entsprechende) Gebiet aufgefasst
 3〉 in einer Entfernungsreihe mit dem Gegensatze des nächsten und entferntesten ántama und paramá ({27, 5})
 4〉 in fortschreitender Reihe mit dem Gegensatze des ersten und letzten (caramá {670, 15}),  oder des (dem Range nach) vorangehenden und folgenden (pára,  ávara {321, 8})
 5〉 so auch der mittelste einer Geschwisterreihe
 6〉 in zeitlicher Reihe mit den Gegensatzen paramá,  avamá ({466, 1}),  oder pára,  ávara ({841, 1}),  oder pūrviá,  nū́tana ({266, 13}),  oder pratná,  nū́tana,  avamá ({462, 5})
 vgl. ámadhyama.
-ás 5〉 bhrā́tā {164, 1}
 saptásvasā {661, 2}.
-ám [m.] 1〉 pā́śam {24, 15}
 {25, 21}. — 2〉 kóśam {820, 9}. — 4〉 {670, 15} sá nas rakṣiṣat caramám sá 〰.
-ám [n.] 1〉 vásu {548, 16}.
-é [L.] 1〉 diví {414, 6}.
-ā́sas 4〉 {321, 8} índram páre ávare 〰 ‥ havante. — 6〉 sákhāyas {462, 5}.
-ā́s 6〉 pitáras {841, 4}{841, 1}.
-ā́ [n. p.] 1〉 dhā́māni {907, 5}.
-ébhis 6〉 stómebhis {266, 13}.
-éṣu 3〉 vā́jeṣu {27, 5}.
-ā́ [N. s. f.] 6〉 ūtís {466, 1}.
-ásyām 1〉 pṛthivyā́m {108, 9}. _{108, 10}.
-ā́bhis 1〉 niyúdbhis {503, 11}.
-ā́su 2〉 mātṛ́ṣu {782, 4}.

 989, 18.b v. u.: {841, 1} st. {841, 4}

Stchoupak

French

 मध्यम-
 a. qui est au milieu,  central,  intermédiaire 
 d'âge moyen 
neutre,  ne participant pas aux hostilités 
 m.
  souverain d'un état neutre 
2{^me^} personne (gramm. ) 
 m.
  nt. taille,  ceinture.
°कक्षा- f.
  cour centrale.
°जात- a. né entre d'autres,  intermédiaire (quant à la naissance).
°पद- nt. membre central (d'un composé,  gramm. ) 
 °पद-लोप- m.
 
ellipse de ce membre.
°पूरुष- m.
  individu médiocre.
°लोक- m.
  monde intermédiaire,  terre 
 °लोक-पाल- roi.
°साहस- m.
  châtiment pour méfaits moyens.
°स्वर- m.
  tonalité moyenne 
 a. prononcé dans un ton moyen. 

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.