| YouTube Channel

मथि (mathi)

 
Apte
English
मथिः [mathiḥ], [मथ् इ] A churning-stick.
Apte 1890
English
मथिः [मथ्-इ] A churning-stick.
Monier Williams Cologne
English
मथि (ifc.
cf.
Pāṇ.
 iii, 2, 27) See उरा-, वस्त्र- and हविर्-म॑थि (मथीना॑न्,
RV.
 viii, 53, 8 prob. w.r. for मतीना॑म्
cf.
 मथि॑न्).
Monier Williams 1872
English
मथि, इस्, इस्, इ (at the end of a comp.), Ved.
rubbing, churning, destroying, killing [cf. उरा-म्°]
(इस्), m. a churning-stick, any staff for stirring or
churning
[cf. मथिन्।]
Macdonell
English
मथि math-i,
m.
 (?) churning-stick (middle 🞄base
wk. base math
nm. manthās)
-ita, 🞄pp. churned, etc.
m.
 N. of the composer of 🞄a hymn
n.
 buttermilk without the addition 🞄of water
-i-tṛ,
m.
 crusher, destroyer
-itos, g., inf. of √ math.
Apte Hindi
Hindi
मथिः
पुं*
 - मथ् + इ
रई का डंडा
L R Vaidya
English
maTi {% m. %} A churning-stick.
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 मन्थ्
मूलधातुः:
 मथि
धात्वर्थः:
 हिंसा-संक्लेशनयोः
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 सकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 मन्थति
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मथि हिंसासंक्लेशनयोः”@} 2 ‘मन्थ--’ इति क्षीरस्वामी।
‘हिंसासंक्लेशयोर्मन्थेत् मथेन्मथ्नाति लोडने।’ 3 इति देवः।
मन्थकः-न्थिका, मन्थकः-न्थिका, मिमन्थिषकः-षिका, मामन्थकः-न्थिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककुन्थतिवत् 4 ज्ञेयानि।
सन्नन्तादुप्रत्यये- 5 मिमन्थिषुः, 6 खड्गोपमन्थम्-खड्गेनोपमन्थम् वा शत्रुं मारयति, खड्गेनोपमन्थ्य वा।
7 मन्थी 8।
9
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२१२)
02
=>
 (१-भ्वादिः-४६। सक। सेट्। पर।)
03
=>
 (श्लो। ९८)
04
=>
 (२२०)
05
=>
 [[आ। ‘स भोजराडद्य हरिं मिमन्थिषुः प्रमान्थनं सेधतु को निषेत्स्यति?।।’ धा। का। १। ७।]]
06
=>
 [[५। ‘हिंसार्थानां च समानकर्मकाणाम्’ (३-४-४८) इति णमुल्। अत्रानुप्रयोगधातुना मारयतिना समानकर्मकत्वादस्य धातोर्णमुल् इति ज्ञेयम्। ‘तृतीयाप्रभृतीनि--’ (२-२-२१) इति समासविकल्पः। वासरूपन्यायेन क्त्वाऽप्यत्र ज्ञेयः। तेन ल्य- बन्तस्यापि प्रयोगः प्रदर्शितः।]]
07
=>
 [[६। ग्रह्यादित्वात् (३-१-१३४) कर्तरि णिनिप्रत्यये रूपमेवम्। ग्रह्यादिराकृतिगणः।]]
08
=>
 [[B। ‘परिभावीणि ताराणां पश्य मन्थीनि चेतसाम्।’ भ। का। ६। ७५।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०९९४+ २८]
Grassman
German
mathí, m., Rührstock, Quirl. Es ist in der Declination identisch mit pathi, und zeigt also die Stammformen mathí, math, mánthā, von denen aber im RV. nur die letzte mit Sicherheit nachzuweisen ist.
-ánthām [A.] {28, 4}.
-athīnā́m {1022, 8}, wofür aber wahrscheinlich matīnā́m zu lesen ist (BR.).
(máthi), a., in Zusammensetzungen 1〉 zerreissend in urā-máthi
2〉 durcheinander rührend, zerstörend in havir-máthi
3〉 abreissend, entreissend in vastra-máthi.