| YouTube Channel

मत्स्योदरी (matsyodarI)

 
शब्दसागरः
English
मत्स्योदरी
f.
 (-री)
1. A name of SATYAVATĪ, the mother of VYĀSA.
2.
A place of pilgrimage, a particular pool at Benares held in re-
verence by pilgrims to that sacred city.
E.
 मत्स्य a fish, and उदर
the belly
the mother of VYĀSA was found in the belly of a fish,
and retaining a fishy-odour, was thence also called MATSYAGAN-
DHĀ, till the scent was changed to that of a lotus by her para-
mour the Muni PARĀSARA, the father of VYĀSA.
Yates
English
मत्स्यो_दरी (री) 3.
f.
 The mother of
Vyāsa
a place of pilgrimage
a
particular pool it
Benares.
Wilson
English
मत्स्योदरी
f.
 (-री)
1 A name of SATYAVATĪ, the mother of VYĀSA.
2 A place of pilgrimage, a particular pool at Benares held in reverence by
pilgrims to that sacred city.
E.
 मत्स्य a fish, and उदर the belly
the mother of VYĀSA was found
in the belly of a fish, and retaining a fishy odour, was thence also called
MATSYAGANDHA, till the scent was changed to that of a lotus by her paramour the
Muni PARĀŚARA, the father of VYĀSA.
Monier Williams Cologne
English
मत्स्योदरी
f.
 ‘sprung from a fish-belly’,
N.
 of Satya-vatī,
L.
 (See under मत्स्य above)
N.
 of a sacred bathing-place in Benares,
Cat.
Apte Hindi
Hindi
मत्स्योदरी
स्त्री*
 मत्स्य-उदरी -
सत्यवती का विशेषण
L R Vaidya
English
matsya-udarI {% f. %} an epithet of Satyavatī.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सत्यवती, मत्स्यगन्धा, मत्स्योदरी, योजनगन्धा, दाशेयी, मीनगन्धा
noun
एका धीवरकन्या यस्याः विवाहः राज्ञा शन्तनुना सह जातः।
"सत्यवत्याः अपेक्षापूर्त्यर्थे भीष्मः वचनबद्धः आसीत्।"
अभिधानचिन्तामणिपरिशिष्टम्
Sanskrit
--source--
सत्यवत्यां गन्धवती मत्स्योदर्यथ वक्रये ।
भाटकोऽथ साक्षिणि स्यान्मध्यस्थः प्राश्निकोऽप्यथ ॥ १५१ ॥
-wordlist-
गन्धवती (स्त्री), मत्स्योदरी (स्त्री), भाटक (पुं), मध्यस्थ (पुं), प्राश्निक (पुं)
पुराणम्
English
मत्स्योदरी / MATSYODARĪ. Another name for satyavatī, mother of vyāsa. (See under satyavatī).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मत्स्योदरी,
स्त्री,
 (मत्स्यस्य उदरं उत्पत्तिस्थानंयस्याः । मत्स्यगर्भे जातत्वादस्यास्तथात्वम् ।)सत्यवती सा च व्यासमाता । इति जटाधरः ॥
(यथा देवीभागवते । २ । १ । ३८ ।“कालिका वसुना दत्ता तरसा जालजीविने ।नाम्ना कालीति विख्याता तथा मत्स्यो-दरीति च ॥
”)(मत्स्या उदरे गर्भे यस्याः ।) काशीस्थतीर्थ-विशेषः ॥
यथा, --“कैलासाद्रेः समायाताः सप्तकोटिमिताः प्रभो ! ।दुर्गाणि तैः कृतानीह सप्तस्वर्गसमानि च ॥
सद्वाराणि सयन्त्राणि कवाटविकटानि च ।कोटिकोटिभटान्यानि सर्व्वर्द्धिसहितान्यपि ॥
ततः शैलं महादुर्गं तैः काशीपरितः कृतम् ।परिखा निकृतालिन्दा मत्स्योदर्य्या जलाविला ॥
मत्स्योदरी द्विधा जाता बहिरन्तश्चरा पुनः ।तस्य तीर्थं महत् ख्यातं मिलितं गाङ्गवारिणि ॥
यदा संहारमार्गेण गङ्गाम्भः प्रसरेदिहतदा मत्स्योदरीतीर्थं लभ्यते पुण्यगौरवात् ॥
सूर्य्याचन्द्रमसोः पर्व्व तदा कोटिगुणं शतम् ।सर्व्वपर्व्वाणि तत्रैव सर्व्वतीर्थानि तत्र वै ।तत्रैव सर्व्वलिङ्गानि गङ्गा मत्स्योदरी यतः ॥
मत्स्योदर्य्याञ्च ये स्नाता यत्र कुत्रापि मानवाः ।कृतपिण्डप्रदानास्ते न मातुरुदरेशयाः ॥
अविमुक्तमिदं क्षेत्रं मत्स्याकारत्वमाप्नुयात् ।परितः स्वर्धुनीवारि संसारे परिवीक्षते ॥
मत्स्योदर्य्यां कृतस्नाना ये नरास्ते नरोत्तमाः ।कृत्वापि बहुपापानि नेक्षन्ते भास्करेः पुरीम् ॥
किं स्नात्वा बहुतीर्थेषु किं तप्त्वा दुष्करं तपः ।यदि मत्स्योदरीं स्नाताः कुतो गर्भभयं ततः ॥
यत्र यत्र हि लिङ्गानि नृदेवर्षिकृतान्यपि ।तत्र मत्स्योदरीं प्राप्य सुस्नातो मोक्षभाजनम् ॥
सन्ति तीर्थान्यनेकानि भूर्भूवःस्वर्गतान्यपि ।न समानि परं तानि कोट्यंशेनापि निश्चितम् ॥
इत्थं तीर्थं कृतं तेन विभो ! कैलासवासिना ।गणाधिपेन सुमहत् सुमहोदरकर्म्मणा ॥
”इति काशीखण्डे ६९ अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मत्स्योदरी स्त्री मत्स्यगन्धयुक्तमुदरमस्याः । १ व्यासमातरिमत्स्यगन्धायां २ काशीस्थे तीर्थभेदे च काशी० ६९ अ०“दुर्गाणि तैः कृतानीह सप्त स्वर्गसमानि च । सद्वाराणिसयन्त्राणि कवाटविकटानि च । कोटिकोटिभटा-द्यानि सर्वर्द्धिसहितान्यपि । ततः शैलमहादुर्गंतैः काशीं परितः कृतम् । परिखा च कृतालिन्दामत्स्योदर्य्या जलाबिला । मत्स्योदरी द्विधा जातावहिरन्तश्चरा पुनः । तस्य तीर्थं महत् ख्यातं मिलितंगाङ्गवारिणि । यदा संहारमार्गेण गङ्गाम्भः प्रसरे-दिह । तदा मत्स्वोदरीतीर्थं लभ्यते पुण्यगौरवात् ।सूर्य्याचन्द्रमसोः पर्व तदा कोटिगुणं शतम् । सर्वपर्वाणितत्रैव सर्वतीर्थानि तत्र वै । तत्रैव सर्वलिङ्गानि गङ्गा-मत्स्योदरी यतः । मत्स्योदर्य्याञ्च ये स्नाता यत्र कुत्रापिमानवाः । कृतपिण्डप्रदानास्ते न मातुरुदरेशयाः ।अविमुक्तमिदं क्षेत्रं मत्स्याकारत्वमाप्नुयात् । परितःस्वर्धुनीवारिसंहारे परितोवृते । मत्स्योदर्य्यां कृत-स्नाना ये नरास्ते नरोत्तमाः । कृत्वापि बहुपापानिनेक्षन्ते भास्करेः पुरीम् । किं स्नात्वा बहुतीर्थेषु किंतखा दुष्करं तपः । यदि मत्स्योदरीस्नाताः कुतोगर्भभयं ततः । यत्र यत्र हि लिङ्गानि नृदेवर्षि-कृतान्यपि । तत्र मत्स्योदरीं प्राप्य सुस्नातो मोक्ष-भाजनम् । सन्ति तीर्थान्यनेकानि भूर्भुवःस्वर्गतान्यपि ।न समानि परं तानि कोट्यंशेनापि निश्चितम् । इत्थंतीर्थं कृतं तेन विभो! कैलासवासिना । सणाधिपेनसुमहत् सुमहोदारकर्मणा ।”