| YouTube Channel

मत्स्यगन्धा (matsyagandhA)

 
Yates
English
मत्स्य-गन्धा (न्धा) 1.
f.
 A plant (Nama
zeylanica)
Vyāsa's mother.
Wilson
English
मत्स्यगन्धा
f.
 (-न्धा)
1 A plant, commonly Lāṅgalīya
(the common name is applied to the Nama zeylanica,
and the Commelina salicifolia.)
2 The mother of the sacred poet VYĀSA: see मत्स्योदरी.
E.
 मत्स्य a fish, and गन्ध smell.
Monier Williams Cologne
English
मत्स्य—गन्धा
f.
N.
 of Satya-vatī (mother of Vyāsa, also called Mīna-gandha
See मत्स्य above),
MBh.
Commelina Salicifolia,
L.
Apte Hindi
Hindi
मत्स्यगन्धा
स्त्री*
 मत्स्य-गन्धा -
सरस्वती का नाम
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मत्स्यगन्धा
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಸತ್ಯವತಿ /ದಾಶರಾಜನ ಸಾಕುಮಗಳು /ವ್ಯಾಸಮಹರ್ಷಿಯ ತಾಯಿ
व्युत्पत्तिः - > मत्स्यस्येव गन्धोऽस्याः
L R Vaidya
English
matsya-gaMDA {% f. %} an epithet of Satyavatī.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 सत्यवती, मत्स्यगन्धा, मत्स्योदरी, योजनगन्धा, दाशेयी, मीनगन्धा
noun
एका धीवरकन्या यस्याः विवाहः राज्ञा शन्तनुना सह जातः।
"सत्यवत्याः अपेक्षापूर्त्यर्थे भीष्मः वचनबद्धः आसीत्।"
पुराणम्
English
मत्स्यगन्धी / MATSYAGANDHĪ (matsyagandhā). Another name for satyavatī, mother of vyāsa. (See under satyavatī).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मत्स्यगन्धा,
स्त्री,
 (मत्स्यस्येव गन्धो यस्याः ।छान्दसादित्वाभावः ।) लाङ्गलीवृक्षः । स चजलपिप्पली । इति जटाधरः राजनिर्घण्टश्च ॥
व्यासमाता ॥
(अस्या उत्पत्तिकथा यथा, एकदाचेदीश्वरो वसुराजः पितृगणनियोजितो मृगये-प्सुर्वनं गत्वा स्वपत्नीं गिरिकां ऋतुस्नातां स्मरन्आस्ते । इत्यवसरे कामोद्दीपकवसन्तवायुनाप्रेर्य्यमाणस्य तस्य रेतः प्रचस्कन्द । ततस्त-द्वीर्य्यं सपत्रपुटे स्थापितवान् । एतत्तु मृषा नस्खलितमिति निश्चित्य अभिमन्त्र्य च तत्स्वपालित-श्येनेन प्रियायै प्रेषयामास । तदा-दाय उड्डीयमानस्य अन्येन च श्येनेन सहविहायसि युध्यतस्तस्य पदात् भ्रष्टं कालिन्दीजलेपपात वीर्य्यम् । अथ तद्रेतः ब्रह्मशापान्मत्स्य-रूपिणी अद्रिका नाम्नी काचिदप्सरा भक्षित-वती धीवरास्तु तां पूर्णगर्भां मत्स्यीं बवन्धुःततस्तेतु तस्या उदरात् एकां स्त्रियमेकञ्चपुरुषमुज्जह्रुः । तयोस्तु पुरुषो मत्स्यो नामराजा, सा कन्या च मत्स्यगन्धेति ख्यातासीत् ॥
हवुषा । तत्पर्य्यायो यथा, --“तन्मस्ये प्रथमं फलं मत्स्यसदृशं विस्रगन्धंद्बितीय-मश्वत्थफलसदृशं मत्स्यगन्धं तयोर्नामानि ।“हवुषा पुष्पवस्ता च पराश्वत्थफला मता ।मत्स्यगन्धा प्लीहहन्त्री विषघ्नी ध्वाङ्क्षनाशिनी ॥
”मत्स्याक्षी ॥
तत्पर्य्यायो यथा, --“मत्स्याक्षी वाह्लिका मत्स्यगन्धा मत्स्या-दनीति च ।”जलपिप्यल्यर्थे पर्य्यायो यथा, --“जलपिप्पल्यभिहिता शारदी शकलादनी ।मत्स्यादनी मत्स्यगन्धा लाङ्गलीत्यपिकीर्त्तिता ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मत्स्यगन्धा स्त्री मत्स्यस्येव गन्धोऽस्याः । १ व्यासमातरि सत्य-वत्याम् भा० आ० ६३ अ० । २ जलपिप्पल्याञ्च जटा०