मत्सर (matsara)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मत्सर mfn.
   (-रः-रा-रं)
	 1. Envious.
	 2. Niggardly,  covetous.
	 mf.  (-रः-रा)
1. Envy,  impatience of another's success or prosperity.
	 2. Pas-
sion,  anger.
	 3. A gnat,  a musquito.
	 4. Greediness.
 E.
  मदि to re-
joice,  Unādi aff.
   सर ।

Capeller Eng

English

 मत्सर॑ a.
  exhilarating,  intoxicating,  gay,  merry
selfish,  envious,  jealous.  m.
  the exhilarator (Soma)
 envy,  jealousy of, 
eagerness for (loc.  or —°),  indignation. 

Yates

English

 मत्सर (रः-रा-रं) 1.
m.
  f.
  Envy
 pas-
sion. 
f.
  (रा) A gnat,  a musquito.
a. Envious,  covetous.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	 envious
मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	 jealous
मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	  gay
मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	  wicked
मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	  intoxicating
मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	  cheerful
मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	  greedy
मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	  joyous
मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	  selfish
मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	  hostile
मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	  exhilarating
मत्सर 	-	 matsara 	-	 f.
 
मत्सर 	-	 matsara 	-	 m.
  	-	  selfishness
मत्सर 	-	 matsara 	-	 m.
  	-	  hostility
मत्सर 	-	 matsara 	-	 m.
  	-	  anger
मत्सर 	-	 matsara 	-	 m.
  	-	  mosquito
मत्सर 	-	 matsara 	-	 m.
  	-	  passion for
मत्सर 	-	 matsara 	-	 m.
  	-	  gladdener
मत्सर 	-	 matsara 	-	 m.
  	-	  wrath
मत्सर 	-	 matsara 	-	 m.
  	-	  jealousy
मत्सर 	-	 matsara 	-	 m.
  	-	  envy
मत्सर 	-	 matsara 	-	 m.
  	-	  exhilarater
मत्सर 	-	 matsara 	-	 m.
 f.
  	-	  fly

मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	 jealous
असूया 	-	 asUyA 	-	 f.
  	-	 jealousy
मात्सर्य 	-	 mAtsarya 	-	 n.
  	-	 jealousy
वक्रदृष्टि 	-	  vakradRSTi 	-	 adj 	-	 jealous
मत्सरिन् 	-	  matsarin 	-	 adj.
  	-	 jealous
संस्पर्धिन् 	-	  saMspardhin 	-	 adj.
  	-	 jealous
कृतेर्ष्य 	-	  kRterSya 	-	 adj.
  	-	 jealous
ईर्षु 	-	  IrSu 	-	 adj.
  	-	 jealous
ईर्ष्यक 	-	  IrSyaka 	-	 adj.
  	-	 jealous
ईर्ष्यालु 	-	  IrSyAlu 	-	 adj.
  	-	 jealous
ईर्ष्यु 	-	  IrSyu 	-	 adj.
  	-	 jealous
स्पर्धित 	-	  spardhita 	-	 adj.
  	-	 jealous
असहन 	-	  asahana 	-	 adj.
  	-	 jealous
मात्सरिक 	-	  mAtsarika 	-	 adj.
  	-	 jealous
सङ्घर्षशालिन् 	-	  saGgharSazAlin 	-	 adj.
  	-	 jealous
सङ्घर्षिन् 	-	  saGgharSin 	-	 adj.
  	-	 jealous
संहर्षिन् 	-	  saMharSin 	-	 adj.
  	-	 jealous
स्पृहयालु 	-	  spRhayAlu 	-	 adj.
  	-	 jealous
ईर्ष्य 	-	  IrSya 	-	 adj.
  	-	 jealousy
ईर्ष्या 	-	  IrSyA 	-	 f.
  	-	 jealousy

मत्सर 	-	 matsara 	-	 adj.
  	-	 envious
वक्रदृष्टि 	-	  vakradRSTi 	-	 adj 	-	 envious
अभ्यसूयक 	-	  abhyasUyaka 	-	 adj.
  	-	 envious
मत्सरिन् 	-	  matsarin 	-	 adj.
  	-	 envious
स्पर्ध 	-	  spardha 	-	 adj.
  	-	 envious
कृतेर्ष्य 	-	  kRterSya 	-	 adj.
  	-	 envious
स्पर्धित 	-	  spardhita 	-	 adj.
  	-	 envious
अक्षम 	-	  akSama 	-	 adj.
  	-	 envious
अररिवस् 	-	  ararivas 	-	 adj.
  	-	 envious
अरावन् 	-	  arAvan 	-	 adj.
  	-	 envious
अरि 	-	  ari 	-	 adj.
  	-	 envious
अशिव 	-	  aziva 	-	 adj.
  	-	 envious
असहन 	-	  asahana 	-	 adj.
  	-	 envious
असहिष्णु 	-	  asahiSNu 	-	 adj.
  	-	 envious
असूयक 	-	  asUyaka 	-	 adj.
  	-	 envious
असूयितृ 	-	  asUyitR 	-	 adj.
  	-	 envious
ईर्षु 	-	  IrSu 	-	 adj.
  	-	 envious
ईर्ष्य 	-	  IrSya 	-	 adj.
  	-	 envious
ईर्ष्यक 	-	  IrSyaka 	-	 adj.
  	-	 envious
ईर्ष्यमाण 	-	  IrSyamANa 	-	 adj.
  	-	 envious

Wilson

English

 मत्सर
mfn.
   (-रः-रा-रं)
1 Envious.
2 Niggardly,  covetous.
mf.  (-रः-रा)
1 Envy,  impatience of another's success or prosperity.
2 Passion,  anger.
f.
  (-रा) A gnat,  a musquito.
E.
  मदि to rejoice,  Uṇādi aff.
   सर.

Apte

English

मत्सर [matsara],  a.
  [मद्-सरन्
 Uṇ.*
  3.73]

Jealous,  envious.

Insatiate,  greedy,  covetous.

Niggardly.

Wicked.

Selfish,  self-interested.

Ved.
  Satisfying.

Intoxicating (Ved. ).

रः Envy,  jealousy
 अदत्ताव- काशो मत्सरस्य K.*
  45
 परवृद्धिषु बद्धमत्सराणाम् Ki.*
  13.7
 Śi.*
  9. 63
 Ku.*
  5.17
 निन्दन्ति मां सदा लोका धिगस्तु मम जीवनम् । इत्यात्मनि भवेद्यस्तु धिक्कारः स च मत्सरः Kriyāyogasāra. 

Hostility,  enmity
 स चापमुत्सृज्य विवृद्धमत्सरः R.*
  3.6.

Pride
 इति धौतपुरंध्रिमत्सरान् सरसि मज्जनेन Śi.*
  8.71.

Covetousness,  greediness.

Anger,  passion. 

The Soma.  -रः,  -रा A gnat. -री (In music) a particular मूर्च्छना.

Apte 1890

English

 मत्सर a. [मद्-सरन्
 Uṇ. 3. 73] 1 Jealous,  envious. 
2 Insatiate,  greedy,  covetous. 
3 Niggardly. 
4 Wicked. 
5 Selfish,  self-interested. 
6 Ved. Satisfying. 
7 Intoxicating (Ved.). 
रः 1 Envy,  jealousy
 अदत्तावकाशो मत्सरस्य K. 45
 परवृद्धि षु बद्धमत्सराणां Ki. 13. 7
 Śi. 9. 63
 Ku. 5. 17. 
2 Hostility,  enmity
 R. 3. 60. 
3 Pride
 Śi. 8. 71. 
4 Covetousness,  greediness. 
5 Anger,  passion. 
6 The Soma. 
रः 
रा A gnat. 

Monier Williams Cologne

English

 मत्सर॑ a mfn.
   (prob. fr.
  √ 2. मद्
 cf.
   Uṇ.
  iii,  73),  exhilarating,  intoxicating,  RV.
  

 cheerful,  joyous,  gay,  ib.

 selfish,  greedy,  envious,  jealous,  hostile,  wicked,  Kāv.
 

 मत्सर॑ m.
  the exhilarater,  gladdener (Soma),  RV.
  

 selfishness,  envy,  jealousy,  hostility,  MBh.
  
 Kāv.
  &c.
  

 wrath,  anger,  ib.

 passion for (loc.   or comp. ),  MBh.
  
 Hariv.

 N.
  of a Sādhya,  Hariv.
 

 मत्सर॑ b mf.  a fly,  mosquito,  L.
 

 मत्सर c °रिन् See p.
  776,  col. 2.

Monier Williams 1872

English

 मत्सर,  अस्,  आ,  अम् (according to Uṇādi-s. III.
73. fr. rt. 2. मद्
 according to others fr. मत् +
सृ),  exhilarating,  intoxicating (Ved.
 according to
Sāy. = तृप्ति-कर,  तृप्ति-हेतु,  satisfying)
 envious, 
grudging,  jealous,  hostile
 selfish,  self-interested
 in-
satiate,  greedy,  covetous
 niggardly
 wicked
 (अस्), 
m. the exhilarater,  i. e. Soma
 envy,  jealousy,  en-
mity,  hostility
 greediness after,  selfish eagerness for
or addiction to (with loc.)
 anger,  passion
 (अस्,  आ), 
m. f. a gnat,  musquito (usually fem.).
—मत्सर-
वत्,  आन्,  अती,  अत्,  Ved. = मत्सर,  exhilarating,  in-
toxicating,  (according to Sāy. on Ṛg-veda IX. 97, 
32 = मदकर-रस-युक्त,  having intoxicating
juice.)

 मत्सर मत्सर। See p. 732,  col. 3.

Macdonell

English

 मत्सर mat-sará,  a.
  [√ mad] gladdening,  🞄intoxicating (V.)
 selfish
 jealous,  🞄envious
 m.
  gladdener = Soma (V.)
 jealousy,  🞄envy,  of (lc.,  —°)
 enmity,  hostility
 wrath,  🞄anger
 passion for (lc.,  —°).

Benfey

English

 मत्सर मत्सर,  probably 2. मअ-सृ
+ अ, 
 I. adj.
 
 1. Envious,  hostile, 
Utt. Rāmac. 133,  13.
 2. Niggardly.
 3.
Wicked.
 II. m.
 
 1. Envy,  Śiś. 9,  63
Man.  3,  231.
 2. Jealousy,  Mālav. 55, 
8.
 3. Anger,  passion. 
 III. f.
  रा,  A
gnat.
 -- Comp.
  निर्म्°,  i. e. निस्- and वि-।
adj.
  free from envy,  passion,  Lass. 85, 
9 (
निस्-)
 49,  10 (वि-)। वीत-,  i. e. वि-इत-
(vb. इ),  adj.
  free from envy,  Indr. 4,  8.
स-,  adj.
  envious.

Hindi

क्रोध,  ईर्ष्या,  ईर्ष्या,  दुश्मनी

Apte Hindi

Hindi

मत्सरः
पुं*
  - मद् + सरन्
"ईर्ष्यालु,  डाह करनेवाला"

मत्सरः
पुं*
  - -
"अतृप्त लालची,  लोभी"

मत्सरः
पुं*
  - -
दरिद्र

मत्सरः
पुं*
  - -
दुष्ट

मत्सरः
पुं*
  - -
"ईर्ष्या,  डाह"

मत्सरः
पुं*
  - -
"विरोधिता,  शत्रुता"

मत्सरः
पुं*
  - -
घमंड

मत्सरः
पुं*
  - -
"लोभ,  लालच"

मत्सरः
पुं*
  - -
"क्रोध,  कोपावेश"

मत्सरः
पुं*
  - -
डांस या मच्छर

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मत्सर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಾತ್ಸರ್ಯ /ಹೊಟ್ಟೆಕಿಚ್ಚು /ಇತರರ ಉತ್ತಮ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಕಂಡು ದ್ವೇಷಿಸುವುದು
निष्पत्तिः - > मदी (हर्षे) - "सरः" (उ० ३-७३)
प्रयोगाः - > "त्वयि मत्सरादिव निरस्तदयः सुतरां क्षिणोति खलु तां मदनः"
उल्लेखाः - > माघ० ९-६३
मत्सर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕ್ರೋಧ /ಕೋಪ
मत्सर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ವೈರ /ದ್ವೇಷ /ಹಗೆತನ /ಶತ್ರುತ್ವ
प्रयोगाः - > "विरोधिसत्त्वोज्झितपूर्वमत्सरम्"
उल्लेखाः - > कुमा० ५-१७
मत्सर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗರ್ವ /ಅಹಂಕಾರ /ಅಭಿಮಾನ
प्रयोगाः - > "इति धौतपुरन्ध्रिमत्सरान्"
उल्लेखाः - > माघ० ८-७१
मत्सर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲೋಭ /ಅತಿಯಾದ ಆಸೆ /ಕಾರ್ಪಣ್ಯ
मत्सर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಕೃಪಣ /ಲೋಭಿ /ಅತಿಯಾದ ಆಸೆಯುಳ್ಳವನು
मत्सर
पदविभागः - > विशेष्यनिघ्नम्
कन्नडार्थः - > ಅಸೂಯೆಯುಳ್ಳವನು /ಇತರರ ಭಾಗ್ಯವನ್ನು ನೋಡಿ ಸಹಿಸದವನು
विस्तारः - > "धनवन्तमदातारं पुरुषं मत्सरं विदुः" - शाश्व० "मत्सरः परसम्पत्त्यक्षमायां तद्वति क्रुधि । कृपणे" - हेम०
मत्सर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः /स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನೊಣ
विस्तारः - > स्त्रियां मत्सरा । "मक्षिकायां च मत्सरः" - त्रिकाण्ड० "मत्सरा मक्षिकायां स्यात्" - मेदि०

L R Vaidya

English

 matsara {% (I) a. (f. रा) %} 1. Envious,  jealous
 2. greedy,  covetous
 3. wicked.

 matsara {% (II) m. %} 1. Envy,  jealousy,  hostility,  त्वयि मत्सरादिव निरस्तदयः सुतरां क्षिणोति खलु तां मदनः Sis.ix.63,  K.S.v.17,  Yaj.i.268
greediness
anger,  passion
a musquito.

Bopp

Latin

 मत्सर m. invidia (ut mihi videtur,  e pronomine 1. pers.
मत् q. v. et सर iens a rad. सृ s. अ). BH. 4. 22. in fine
compos. BAH.

Wordnet

Sanskrit

Synonyms:
  लुब्ध,  लुब्धक,  अतिलुब्ध,  लोलुभ,  लोभात्मन्,  लोभान्वित,  लम्पट,  मामक,  अतिलोभ,  आदित्सु,  आद्यून,  औदरिक,  गर्धन,  गर्धित,  गर्धिन्,  गार्ध्र,  निकाम,  भरिष,  मत्सर,  लाषुक,  लोल,  वायु
adjective
 
यस्मिन् लोभः अस्ति।
 "सः लुब्धः अस्ति।"

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मत्सरः,  पुं,
   (मद्यते इति मद् + “कृधूमदिभ्यःकित् ।” उणा० । ३ । ७३ । इति सरन् ।स च कित् । यद्बा । मदा सरतीति अमर-टीका ।) अन्यशुभद्वेषः । इत्यमरः । ३ । ३ ।१७२ ॥
 (यथा,  कथासरित्सागरे । ४२ । ६५ ।“शीर्षान्ताद्भक्षयामास द्बितीयमपि तत्फलम् ।निसर्गसिद्धो नारीणां सपत्नीषु हि मत्सरः ॥
”)क्रोधः । इति मेदिनी । रे,  १९३ ॥

 मत्सरः,  त्रि,  (माद्यतीति । मद् हर्षे + “कृधू-मदिभ्यः कित् ।” उणा० । ३ । ७३ । इतिसरन् । स च कित् ।) असह्यपरसम्पत्तिः ।मात्सर्य्ययुक्तः । (यथा,  महानिर्व्वाणतन्त्रे । १ । २६ ।“न मत्सरा नातिरुष्टा नातिलुब्धा न कामुकाः ।”)कृपणः । इत्यमरमेदिनीकरौ ॥
 आत्मधिक्कार-व्रिशेषः । यथा,  --“निन्दन्ति मां सदा लोका धिगस्तु मम जीव-नम् ।इत्यात्मनि भवेद्यस्तु धिक्कारः स च मत्सरः ॥
”इति पाद्मे क्रियायोगसागरे १६ अध्यायः ॥

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मत्सर पु०
  मद--सरन् । १ अन्यशुभद्वेषे परसम्पत्त्यसहने२ क्रोधे च ३ तद्वति ४ कृपणे च त्रि०
  अमरः । ५ कीटभेदेमक्षिकायां स्त्री विश्वः । मत्सरश्च“निन्दन्ति मां सदा लोका धिनस्तु मम जीवनम् ।इत्यात्मनि भवेद्यस्त धिक्कारः स श्च मत्सरः” किया-योगसारोक्तः । “स्वप्रयोजनप्रतिसन्धानं विना पराभिगत-निवारणेच्छा ।” गौ० वृ० उक्तश्च बोध्यः ।

Capeller

German

 मत्सर॑ berauschend,  ergötzend,  lustig
selbstsüchtig,  neidisch. m.
  Neid,  Eifersucht
auf (Loc. o. —°),  Unwille.

Grassman

German

 matsará,  a. [von mad],  berauschend,  überall vom Soma. [Page976]
-ás mádas {175, 1}. _{175, 2}
 {729, 3}
 {739, 5}
 sómas {784, 7}
 {798, 21}
 {232, 14}
 {725, 8}
 {775, 24}
 {777, 10}
 {778, 7}
 {808, 8}. _{808, 13}
 {819, 23}
 rásas {798, 10}
 devás (sómas) {809, 11}.
-ám sómam {742, 6}
 {738, 6}
 {758, 4}
 mádam {758, 6}
 índum índrāya 〰 {765, 4}
 {775, 17}
 sutám {775, 10}
 ūrmím {856, 9}.
-ásya aṃśós {125, 3}.
-ā́s índavas {14, 4}
 sómāsas {137, 1}
 (sómās) {819, 25}.
-ā́sas índavas {15, 1}
 mádās {458, 4}
 sómās {733, 1}
 {781, 6}
 sómāsas {819, 14} (SV. madacyútaḥ).
-ā́ni-ā́ṇi ándhāṃsi {589, 4}.

 976, 10.b: -ā́ṇi st. -ā́ni

 matsará:
-ás {746, 4}.

Burnouf

French

 मत्सर मत्सर a. envieux,  jaloux,  égoïste. -- S. m.
  envie, 
jalousie
		 colère,  passion.  -- S. f.
  mms.
		 Moustique.
मत्सरिन् a. envieux,  jaloux,  égoïste.

Stchoupak

French

 मत्सर-
 a. égoïste 
 envieux,  malveillant 
 m.
  égoïsme,  envie, 
hostilité 
 colère 
 engouement,  passion pour (loc. ifc.) 
 -आ- f.
 
mouche 
 -इन्- a. envieux 
 en proie à (loc.).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.