| YouTube Channel

मतङ्गज (mataGgaja)

 
शब्दसागरः
English
मतङ्गज
m.
 (-ङ्गः) An elephant.
E.
 मतङ्ग cloud, (in colour.) and ज born.
Capeller Eng
English
मतङ्ग°ज
m.
 elephant.
Yates
English
मतङ्ग-ज (जः) 1.
m.
 An elephant.
Wilson
English
मतङ्गज
m.
 (-जः) An elephant.
E.
 मतङ्ग the saint MATAṄGA, and ज born.
Apte
English
मतङ्गजः [mataṅgajḥ], An elephant
न हि कमलिनीं दृष्ट्वा ग्राहमवेक्षते मतङ्गजः
M.*
 3
Ki.*
 5.47
R.*
 12.73. -जा A particular मूर्च्छना in music.
Apte 1890
English
मतंगजः An elephant
न हि कमलिनीं दृष्ट्वा ग्राहमवेक्षते मतंगजः M. 3
Ki. 5. 47
R. 12. 73.
Monier Williams Cologne
English
मतंग—ज
m.
 an elephant (-त्व
n.
 ),
Kālid.
Kir.
Benfey
English
मतंगज मतंग-ज,
m.
 An ele-
phant, Mālav. 32, 6
Kir. 5, 47.
Apte Hindi
Hindi
मतङ्गजः
पुं*
 - मतङ्ग + जन् + ड
हाथी
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मतङ्गज
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗಜ /ಆನೆ
निष्पत्तिः - > जनी (प्रादुर्भावे) - "डः" (३-२-९८)
व्युत्पत्तिः - > मतङ्गादृषेर्जायते
प्रयोगाः - > "त्वयात्महस्तेन मही मदच्युता मतङ्गजेन स्रगिवापवर्जिता"
उल्लेखाः - > किरा० १-२१
L R Vaidya
English
mataMga-ja {% m. %} an elephant, क्षणविमत्तमतंगजवर्जितैः Kir.v.47, R.xii.73.
भूतसङ्ख्या
Sanskrit
८, अनीक, अनुष्टुभ्, अहि, इभ, उरग, करटिन्, करिन्, करेणु, कर्मन्, कुज्जर, गज, गहन, गह्वर, तक्ष, तनु, दन्तिन्, दिक्, दिग्गज, दिङ्नाथ, दिश्, दुरित, द्विप, द्विरद, धी, धीगुण, नाग, नागेन्द्र, पद्मी, पन्नग, पवनभुक्, पीलुक, पुष्करिन्, प्रधान, प्रभावक, फणिन्, बुद्धिगुण, भद्र, भुजग, भुजङ्ग, भुजङ्गम, भूति, मङ्गल, मतङ्गज, मति, मद, मातङ्ग, यूथप, वन, वसु, वारण, विषभृद्वपु, व्याल, श्रिय, सर्प, सिद्धगुण, सिद्धि, सिन्धुर, सुण्डिप, स्तम्बेरम, स्तम्भेरम, हस्तिन्
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
हस्ती मतङ्गजगजद्विपकर्यनेकपा मातङ्गवारणमहामृगसामयोनयः ।
स्तम्बेरमद्विरदसिन्धुरनागदन्तिनो दन्तावलः करटिकुञ्जरकुम्भिपीलवः ॥ १२१७ ॥
इभः करेणुर्गर्जोऽस्य स्त्री धेनुका वशापि च ।
-wordlist-
हस्तिन् (पुं), मतङ्गज (पुं), गज (पुं), द्विप (पुं), करिन् (पुं), अनेकपा (पुं), मातङ्ग (पुं), वारण (पुं), महामृग (पुं), सामयोनि (पुं), स्तमेरम (पुं), द्विरद (पुं), सिन्धुर (पुं), नाग (पुं), दन्तिन् (पुं), दन्तावल (पुं), करटिन् (पुं), कुञ्जर (पुंक्ली), कुम्भिन् (पुं), पीलु (पुं), इभ (पुं), करेणु (पुंस्त्री), गर्ज (पुं), धेनुका (स्त्री), वशा (स्त्री)
नाममाला
Sanskrit
गज, मतङ्गज, हस्ति, वारण, अनेकप, करिन्, दन्तिन्, स्तम्बेरम, कुम्भिन्, द्विरद, इभ, मितङ्गम, शुण्डाल, सामज, नाग, मातङ्ग, पुष्करिन्, द्विप, करेणु, सिन्धुर
गजो मतङ्गजो हस्ती वारणोऽनेकपः करी ।
दन्ती स्तम्बेरमः कुम्भी द्विरदेभमितङ्गमाः ॥ ८८ ॥
शुण्डालः सामजो नागो मातङ्गः पुष्करी द्विपः ।
करेणुः सिन्धुरः तेषु यन्ता याता निषाद्यपि ॥ ८९ ॥
verse 0.1.1.88
page 0045
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मतङ्गजः,
पुं,
 (मतङ्गः मेघ इव जायते तद्याख्य-मुनेर्जातो वेति । जन + ड ।) हस्ती । इत्यमरः ।२ । ८ । ३४ ॥
(यथा, कामन्दकीये नीतिसारे । १५ । ७ ।“ग्रीष्मे प्रभूताम्बुवनेन यायात्निर्वासनार्थं करिणां यथा तु ।ऋतेऽम्भसो ग्रीष्मकृतात् प्रतापात्भवन्ति कुष्ठानि मतङ्गजानाम् ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मतङ्गज पुंस्त्री० मतङ्गः मेघ इव जायते जन--ड । १ गजेअमरः तस्य मेघाकृतित्वात् तथात्वम् । स्त्रियां ङीष् ।ग्रीष्मे गजानामूष्मणा कुष्ठादिरोगो भवति यथोक्तं कामन्द०“ऋते त्वम्भो ग्रीष्मकृतात् प्रतापाद्भवन्ति कुष्ठानिमतङ्गजानाम् । स्वस्थक्रियाणामपि कुञ्जरणामूष्माशरीरेष्वभिजाज्वलीति । आयासयोगेन हि सम्प्रवृद्धःप्रसह्य हन्ति द्विरदान् प्रतापः । सर्वाणि गत्त्वानिखलूष्मकाले बिनाम्बुना यान्ति परामवस्थाम् । अन्धत्व-मुष्णप्रवितप्तकायाः प्रयान्ति सद्यः करिणोऽपिबन्तः ।”