मण्डकः-ण्डिका (maNDakaH-NDikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit1 {@“मडि विभाजने”@} 2 3 धातुपाठे ‘वडि विभाजने
मडि च’ इति पाठ्यते।
तत्र ‘वडि मडि विभा- जने’ इत्येकदैव पठितव्ये पृथक् सूत्रकरणात् अर्थान्तरेऽपि मडिधातुर्वर्तते इति क्षीरस्वाम्यादयः प्रतिपादयन्ति।
तद् यथा मण्डः = रसाग्रम्।
अत्र तण्डुला- दीनां पचनावसरे क्वथनानन्तरं य ऊर्ध्वं रसस्यावरणरूपेणाविर्भावः स रसाग्रमि- त्युच्यते
अत्रापि धातोरस्य वृत्तिरित्यर्थः।
एवम्, मण्डूरम् 4 मण्डलम्, मण्डपः इत्यादिष्वप्यस्य धातोरर्थान्तरवृत्तिर्ज्ञेया।
काशकृत्स्न- धातुपाठीयव्याख्यायां 5 ‘वडि मडि वेष्टने’ इति पट्यते इति क्षी टीका 6।
“नन्दी तु ‘मडि वेष्टने’ इति पठति।” इति धातुवृत्तिः।
परं तु क्षीरतरङ्गिण्यां-- “नन्दी तु ‘वटि विभाजने, वडि वेष्टने’ इति भङ्ग्या पठति।” इत्येव दृश्यते।
ईदृशस्थलेषु शुद्धपाठः कीदृश इति ग्रन्थैर्निर्धारयितुं न शक्यते।
सर्वथा मडिधातुरनेकार्थक इति सारः।]] ‘भूषार्थे मण्डतीति स्यात् तत्र मण्डयतीति णौ।
मण्डते वेष्टने…।।’ 7 इति देवः।
मण्डकः-ण्डिका, मण्डकः-ण्डिका, मिमण्डिषकः-षिका, मामण्डकः-ण्डिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककण्ठतिवत् 8 ज्ञेयानि।
9 मण्डिता, 10 इत्यूकण्प्रत्ययः।
मण्डते क्षितिमिति मण्डूकः = भेकः।]] मण्डूकः, 11 कलप्रत्यये रूपमेवम्।
मण्ड्यते = वेष्ट्यते इति मण्डलम् = परिवारः।]] मण्डलम्, इत्यादीन्यस्माद् भवन्तीति विशेषः।
12 मण्डितः।
01 (१२०७)
02 (१-भ्वादिः-२७२। सक। सेट्। आत्म।)
03 [[[अ]
04 (= लोहमलम्)
05 (कन्नडभाषामय्यां)
06 (पृ। ४१)
07 (श्लो। ८४)
08 (१४९)
09 [[१। ताच्छीलिके तृनि रूपमेवम्। ‘क्रुधमण्डार्थेभ्यश्च’ (३-२-१५१) इत्यत्र युज्विधौ भूषर्णार्थकस्यैव मण्डधातोर्ग्रहणमिति वृत्त्यादिषु प्रतिपादितत्वादत्र न युजिति ज्ञेयम्। स्पष्टमिदं मा। धा। वृत्तौ।]]
10 [[२। ‘शलिमण्डिभ्यामूकण्’ [द। उ। ३-४७]
11 [[३। औणादिके [द। उ। ८-१०७]
12 [[आ। ‘प्रहुण्डितानैक्षत चारुकुण्डलान् प्रवण्डितार्थान् अविमण्डिताशयान्।’ धा। का। १। ३६।]]
1 {@“मडि भूषायाम्”@} 2 ‘भूषार्थे मण्डतीति स्यात्, तत्र मण्डयतीति णौ।
3 इति देवः।
मण्डकः-ण्डिका, मण्डकः-ण्डिका, मिमण्डिषकः-षिका, मामण्डकः-ण्डिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककण्टतिवत् 4 ज्ञेयानि।
अस्य 5 ताच्छीलिके युचि-- 6 मण्डनः 7 इति रूपमिति विशेषः।
8 इत्नुच्प्रत्यये, ‘अयामन्ताल्वाय्येत्न्विष्णुषु’ 9 इति णेरयादेशे च रूपमेवम्।]] मण्डयित्नुः।
01 (१२०८)
02 (१-भ्वादिः-३२१। अक। सेट्। पर।)
03 (श्लो। ८४)
04 (१४६)
05 [पृष्ठम्०९९२+ ३०]
06 [[१। तच्छीलादिषु कर्तृषु ‘क्रुधमण्डार्थेभ्यश्च’ (३-२-१५१) इति युच्प्रत्ययः। मण्डार्थाः = भूषणार्थका धातवः।]]
07 [[आ। ‘कुर्वन्ति कोपनं तारा मण्डना गगनस्य माम्।।’ भ। का। ७। १६।]]
08 [[२। ण्यन्तात् औणादिके [द। उ। १-१४०]
09 (६-४-५५)
1 {@“मडि भूषायाम्, हर्षे च”@} 2 3 “-- ‘मडि भूषायाम्’ इति भूवादौ पाठादेव मण्डति इति सिद्धेः, अस्येदित्त्वं नुम्मात्रार्थम्, न तु णिज्विकल्पार्थम्
तेन हर्षे मण्डति इति न भवति।” इति मा।
धा।
वृत्तिः।
क्वचित् कोशे अत्र ‘हर्षे च’ इति न पठ्यते।
पाठ- शुद्धिरत्र कीदृशीति न विद्मः।]] ‘भूषार्थे मण्डतीति स्यात्, तत्र मण्डयतीति णौ।
4 इति देवः।
मण्डकः-ण्डिका, मिमण्डयिषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि चौरादि- ककुण्ठयतिवत् 5 ज्ञेयानि।
01 (१२०९)
02 (१०-चुरादिः-१५८७। सक। सेट्। उभ।)
03 [[[अ]
04 (श्लो। ८४)
05 (२१०)
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.