| YouTube Channel

मण्डः (maNDaH)

 
Apte
English
मण्डः [maṇḍḥ] ण्डम् [ṇḍam], ण्डम् [मन्-ड तस्य नेत्वं, मण़्ड्-अच् वा]
The thick oily matter or scum forming on the surface of any liquid.
The scum of boiled rice
नीवारौदनमण्डमुष्णमधुरम्
U.*
 4.1
तण्डुलानां सुसिद्धानां चतुर्दशगुणे जले । रसः सिक्थैर्विरहितो मण्ड इत्यभिधीयते Bhāva.
P.
Cream (of milk).
Foam, froth or scum in general
घृतात्परं मण्डमिवातिसूक्ष्मं ज्ञात्वा शिवं सर्वभूतेषु गूढम् Śvet.
Up.*
 4.16
श्रोतुमिच्छामि तज्ज्ञानं घृतं मण्डमयं यथा
Mb.
 * 12.318.68.
Ferment.
Gruel.
Pith, essence.
The head.
The spirituous part of wine
राज्यं गतधनं साधो पीतमण्डां सुरामिव
Rām.*
 2.36.12.
ण्डः An ornament, decoration.
A frog.
The castor-oil tree.
ण्डा Spirituous liquor.
The emblic myrobalan tree.
Comp.
 उदकम् barm, yeast.
decorating walls, floors
&c.
 on festive occasions.
mental agitation or excitement.
variegated colour.-जातम् the second change which takes place in sour milk. -प
a.
 drinking scum or cream. -पीठिका two quarters of the compass. -हारकः a distiller of spirits
&c.
Apte Hindi
Hindi
मण्डः
पुं*
 - "मण्ड + अच्, मन्+ड तस्य नेत्वम् वा"
गाढ़ा चिकना पदार्थ जो किसी तरल पदार्थ के उपर जम जाता हैं
मण्डः
पुं*
 - -
उबाले हुए चावलों का माँड
मण्डः
पुं*
 - -
दूध की मलाई
मण्डः
पुं*
 - -
"झाग, फेनक, फफूंदन"
मण्डः
पुं*
 - -
उफान
मण्डः
पुं*
 - -
भात का मांड़
मण्डः
पुं*
 - -
"रस, सत्"
मण्डः
पुं*
 - -
सिर
मण्डः
पुं*
 - -
"आभूषण, श्रृंगार"
मण्डः
पुं*
 - -
मेंढ़क
मण्डः
पुं*
 - -
एरंड का वृक्ष
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मण्डूकः, प्लवः, प्लवगः, प्लवंगमः, प्लवकः, अजम्भः, अजिह्मः, अजिह्वः, अलिमकः, कटुरवः, कोकः, जिह्ममोहनः, तरन्तः, तोयसर्पिका, दर्दरिकः, दर्दुरः, नन्दकः, नन्दनः, निर्जिह्वः, भेकः, मण्डः, मरूकः, महारवः, मुदिरः, मेघनादः, रेकः, लूलुकः, वर्षाभूः, वर्षाहूः, वृष्टिभूः, व्यङ्गः, शल्लः, शालुः, शालूकः, शालूरः, हरिः
noun
सः चतुष्पादः यः कार्दमे वसति तथा च यः जले भूमौ च दृश्यते।
"बालकः मण्डूकः मण्डूकी च एतयोः मध्ये भेदं कर्तुम् असमर्थः।"
Synonyms:
 सारः, निष्कर्षः, निर्यासः, कषायः, निर्गलितार्थः, मण्डः, रसः
noun
विचारे स्थिरांशः।
"होरां यावद् प्रयत्नात् अनन्तरं एव वयम् अस्य लेखस्य सारं लेखितुम् अशक्नुम।"
Synonyms:
 फेनः, मण्डः, हिणडिरः, अब्धिकफः, जलहासः, फेनकः, मण्डम्, कारोत्तरः, कारूजः, परञ्जः
noun
तरलद्रव्यस्य उपरिसमुत्थितः वुद्वुदाकाराः।
"बालकः फेनैः खेलति।"
Tamil
Tamil
மண்ட3: : மண்ட3ம் = காஞ்சி, பாலின் ஆடை, நுரை.
மண்ட3: : நகை, அலங்காரம், தவளை, ஆமணக்குக் செடி.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मण्डः,
पुं,
 (मण्डयति क्षेत्रं भूषयतीति मडि +अच् ।) एरण्डवृक्षः । शाकभेदः । इति मेदिनी ।ते, २१ ॥
मस्तु । भूषा । सारः । पिच्छम् ।हेमचन्द्रः ॥
(मण्डति वर्षागमे हृष्यतीतिमडि + अच् ।) दर्दूरः । भक्तादिभवरसः ।तस्य लक्षणम् ।“भक्तैर्विना द्रवो मण्डः पेयं भक्तसमन्वितम् ।”इति राजनिर्घण्टः ॥
(“तक्राल्लघुतरो मण्डः ।” इति च, सुश्रुते सूत्र-स्थाने ४५ अध्यायः ।) अथ मण्डस्य लक्षणंविधिर्गुणाश्च ।“तण्डुलानां सुसिद्धानां चतुर्द्दशगुणे जले ।रसः सिक्थैर्व्विरहितो मण्ड इत्यभिधीयते ॥
“शुण्ठी सैन्धवसंयुक्तो दीपनः पाचनश्च सः ।अन्नस्य सम्यक् सिद्ध्यात्र ज्ञेया मण्डस्य सिद्धता ॥
पेया यूषयवागूनां विलेपीभक्तयोरपि ॥
”तस्य गुणाः ।“मण्डो ग्राही लघुः शीतो दीपनो धातुसाम्य-कृत् ।ज्वरघ्नस्तर्पणो बल्यः पित्तश्लेष्मश्रमापहः ॥
”इति भावप्रकाशः ॥
अपि च ।“क्षुद्बोधनो वस्तिविशोधनश्चप्राणप्रदः शोणितवर्द्धनश्च ।ज्वरापहारी कफपित्तहन्तावायुं जयेदष्टगुणो हि मण्डः ॥
”लाजमण्डोऽग्निजननो दाहतृष्णानिवारणः ।ज्वरातीसारशमनोऽशेषदोषामपाचनः ॥
वाट्यमण्डोऽग्निजननः शूलानाहविनाशनः ।पाचनो दीपनो हृद्यः पित्तश्लेष्मानिलापहः ॥
”वाट्यमण्डो भृष्टयवमण्डः । इति राजवल्लभः ॥
(धान्यादिकृतमण्डगुणाः । क्लीवत्वं विवक्षितम् ।“धान्यमण्डं पित्तहरं श्रमघ्नञ्चाश्मरीहरम् ।वातलं रक्तशमनं ग्राहि सन्दीपनं परम् ॥
”इति धान्यमण्डगुणाः ॥
“युगन्धराणां मण्डन्तु श्लेष्मकृद्वातलं मतम् ।पित्तसंशमनीयञ्च मूत्रलं ग्राहणञ्च तत् ॥
”इति युगन्धरमण्डगुणाः ॥
“रक्तशाल्युद्भवं मण्डं मधुरं ग्राहि शीतलम् ।प्रमेहानश्मरीं हन्ति वातलं पित्तकृत्तथा ॥
”इति रक्तशालिमण्डगुणाः ॥
“मधुरं शीतलं किञ्चित् श्लेष्मलं शोषनाशनम् ।अश्मरीमेहसंछेदी वातलं श्वेतताण्डुलम् ॥
”इति श्वेततण्डुलमण्डगुणाः ॥
“यवमण्ड कषायं स्याद् ग्राहि चोष्णं विपाकिच ।”इति यवमण्डगुणाः ॥
“तद्वत् गोधूमसंभूतं मधुरं पित्तवारणम् ।”इति गोधूममण्डगुणाः ॥
“ग्लानिमूर्च्छाकरं सद्यः कोद्रवाद्यकृतं लघु ।”इति कोद्रवमण्डगुणाः ॥
“तद्वच्च क्षुद्रधान्यानां वातलं पित्तकारकम् ।करोति श्लीपदं गुल्मं प्रतिश्यायादिकोपनम् ॥
”इति क्षुद्रधान्यमण्डगुणा ॥
इति मण्डवर्गाः ॥
इति हारीते प्रथमे स्थाने नवमेऽध्याये ॥
“मण्डस्तु दीपयत्यग्निं वातञ्चाप्यनुलोमयेत् ।मृदूकरोति स्रोतांसि स्वेदं सञ्जनयत्यपि ॥
लङ्घितानां विरिक्तानां जीर्णे स्नेहे च तृष्य-ताम् ।दीपनत्वाल्लघुत्वाञ्च मण्डः स्यात् प्राणधारणः ॥
तृष्णातीसारशमनो धातुसाम्यकरः शिवः ।लाजमण्डोऽग्निजननो दाहमूर्च्छानिवारणः ॥
मन्दाग्निविषमाग्नीनां बालस्थविरयोषिताम् ।देयश्च सुकुमाराणां लाजमण्डः सुसंस्कृतः ।क्षुत्पिपासासहः पथ्यः शुद्धानान्तु मलापहा ॥
”इति चरके सूत्रस्थाने सप्तविंशेऽध्याये ॥
“लाजमण्डो विशुद्धानां पथ्यः पाचनदीपनः ।वातानुलोमनो हृद्यः पिप्पलीनागरायुतः ॥
”इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ४६ अथ्यायः ॥
)