| YouTube Channel

मणिपूर (maNipUra)

 
शब्दसागरः
English
मणिपूर
m.
 (-रः)
1. The navel.
2. A sort of bodice worn by women, and
often richly ornamented with.
n.
 (-रं)
1. The pit of the stomach, as
one of the mystical Chakras of the body: see चक्र.
2. Name of a
town in Kalinga.
E.
 मणि a jewel, and पूर filling, full.
Capeller Eng
English
मणिपूर (or °पुर)
n.
N.
 of a town.
Yates
English
मणि-पूर (रः) 1.
m.
 The navel
bodice
of a woman ornamented with
jewels.
n.
 Pit of the stomach.
Spoken Sanskrit
English
मणिपूर - maNipUra -
m.
 - sort of bodice
मणिपूर - maNipUra -
m.
 - navel
Wilson
English
मणिपूर
m.
 (-रः)
1 The navel.
2 A sort of bodice worn by women, and often richly ornamented with jewels.
n.
(-रं) The pit of the stomach, as one of the mystical cakras of the
body: see चक्र.
E.
 मणि a jewel, and पूर filling, full.
Monier Williams Cologne
English
मणि—पूर
m.
 the navel,
L.
a sort of bodice (worn by women and richly adorned with jewels),
L.
मणि—पूर
n.
 a partic. mystical circle on the navel,
Pañcar.
Ānand.
मणि—पूर
n.
N.
 of a town in Kaliṅga situated on the sea-shore (also read -पुर
n.
 ),
MBh.
Rājat.
Apte Hindi
Hindi
मणिपूरः
पुं*
 मणि-पूरः -
नाभि
मणिपूरः
पुं*
 मणि-पूरः -
रत्नजटित चोली
मणिपूरम्
नपुं*
 मणि-पूरम् -
कलिंग देश में विद्यमान एक नगर
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मणिपूर
पदविभागः - > नपुंसकलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ನಾಭಿಯಲ್ಲಿ ಷಟ್ಚಕ್ರಾಂತರ್ಗತವಾದ ಒಂದು ಪದ್ಮ
प्रयोगाः - > "तदूर्ध्वे नाभिदेशे तु मणिपूरं महाप्रभम् । मेघाभं विद्युदाभं च बहुतेजोमयं ततः ॥"
विस्तारः - > ಇದು ಸುಷುಮ್ಣಾನಾಡಿಯೊಳಗೆ ಷಟ್ಚಕ್ರಗಳ ಮಧ್ಯದಲ್ಲಿ ನಾಭಿಯಲ್ಲಿರುವುದು.
L R Vaidya
English
maRi-pUra {% (I) m. %} 1. the navel
2. a kind of bodice.
maRi-pUra {% (II) n. %} name of a town in Kalinga.
Mahabharata
English
Maṇipūra, the capital of Citravāhana (later of Babhruvāhana). § 249 (Arjunavanavāsap.): I, 215, 7824.--§ 250 (do.): I, 217, 7883.--§ 794 (Mahāprasthānikap.): XVII, 1, 28 (Maṇipūrapuraṃ).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मणिपूरं,
क्ली,
 षट्चक्रान्तर्गतनाभिमध्यस्थतृतीय-चक्रम् । यथा, --“तदूर्द्ध्वे नाभिदेशे तु मणिपूरं महाप्रभम् ।मेघाभं विद्युदाभञ्च बहुतेजोमयं ततः ।मणिवद्भिन्नं तत् पद्मं मणिपूरं तथोच्यते ॥
दशभिश्च दलैर्युक्तं डादिफान्ताक्षरान्वितम् ।शिवेनाधिष्ठितं पद्मं विश्वालोकनकारणम् ॥
”इति तन्त्रम् ॥
तत्तु स्वाधिष्ठानपद्मस्योर्द्ध्वदेशे तिष्ठति । यथा, --“एतत्पद्मस्योर्द्ध्वदेशे महापद्मं सुदुर्लभम् ।दशपत्रं नीलवर्णं सजलं घोररूपकम् ।डादिफान्तैः सचन्द्रैश्च पङ्कजञ्चातिशोभनम् ॥
तन्मध्ये बीजकोषे निवसति सततं वह्निवीजंसुसिद्धंवाह्ये तत्त्रेपुराख्यं नवतपननिभं स्वस्तिकंतत्त्रिभागे ॥
स्वर्णकाख्यमिदं देवि ! सर्व्वदेवप्रपूजितम् ।साकारं वह्निबीजञ्च सदैव मेघवाहनम् ॥
रुद्रालयं हि तत्रैव महामोहस्य नाशनम् ।भद्रकाली महाविद्या वामभागे सुशोभिता ॥
”इति निर्व्वाणतन्त्रे ६ पटलः ॥
तत्र देवतीर्थं यथा, रुद्रयामले ।मणिपूरे देवतीर्थं पञ्चकुण्डं सरोवरम् ।तत्र श्रीकामनातीर्थं स्नाति यो मुक्तिमिच्छति ॥
”(मणीनां पूरोऽत्र ।) स्वनामख्यातदेशश्च ॥
(यथा, महाभारते १ । २१८ । २३ ।“चित्राङ्गदां पुनर्द्रष्टुं मणिपूरपुरं ययौ ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मणिपूर
न०
 सुषुम्णान्तर्गते षट्चक्रमध्ये नाभिस्थे पद्मभेदे“तदूर्ध्वे नाभिदेशे तु मणिपूरं महाप्रभम् । मेघाभंविद्युदाभञ्च बहुतेजोमयं ततः । म णवद्भिन्नं तत्पद्मंमणिपूरं तथोच्यते । दशभिश्च दलैर्युक्तं डादिफान्ता-क्षरान्वितम् । शिवेनाधिष्ठितं पद्मं विश्वलोकनकारणम्”