मणिकर्णिका (maNikarNikA)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Wilson
EnglishMonier Williams Cologne
EnglishApte Hindi
Hindiमणिकर्णिका
मणि-कर्णिका -
वाराणसी में विद्यमान एक पवित्र कुण्ड
Shabdartha Kaustubha
Kannadaमणिकर्णिका
पदविभागः - > स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕಾಶೀಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಪುಣ್ಯಕ್ಷೇತ್ರ
Wordnet
Sanskrit मणिकर्णिका
रत्नजडितः अलङ्कारः।
" मणिकर्णिका कर्णे धार्यते।"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritमणिकर्णिका, (कर्णे भवा इति । कर्ण + “कर्ण-ललाटात् कनलङ्कारे ।” ४ । ३ । ६५ । इति कन् ।टाप् । अकारस्य इत्वम् । मणिमयी कर्णिकाशाकपार्थिवादिवत् समासः । सा विद्यते यत्रेतिवा । विष्णोस्तपस्याप्रचयदर्शनात् विस्मिततयाशिवस्य मणिमयकुण्डलपतनादस्यास्तथात्वम् ।)काशीस्थतीर्थविशेषः । तदुत्पत्तिर्यथा । विष्णुंप्रति शिववाक्यम् ।“त्वदीयस्यास्य तपसो महोपचयदर्शनात् ।यन्मयान्दीलितो मौलिरहिश्रवणभूषणः ॥
तदान्दोलनतः कर्णात् पपात मणिकर्णिका ।मणिभिः स्वचिता रम्या ततोऽस्तु मणि-कर्णिका ॥
चक्रपुष्करिणीतीर्थं पुरा ख्यातमिदं शुभम् ।त्वया चक्रेण खननाच्छङ्खचक्रगदाधर ॥
मम कर्णात् पपतेयं यदा च मणिकर्णिका ।तदा प्रभृति लोकेऽत्र ख्यातास्तु मणिकर्णिका ॥
श्रीविष्णुरुवाच ।मुक्ताकुण्डलपातेन तवाद्रितनयाप्रियम् ।तीर्थानां परमं तीर्थं मुक्तिक्षेत्रमिहास्तु वै ॥
काशतेऽत्र यतो ज्योतिस्तदनाख्येयमीश्वर ! ।अतो नामापरञ्चास्तु काशीति प्रथितं विभो ! ॥
अन्यं वरं वरे देव ! देयः सोऽप्यविचारितम् ।स ते परोपकारार्थ जगद्रक्षामेणे शिव ! ॥
आब्रह्मस्तम्बपर्य्यन्तं यत्किञ्चिज्जन्तुसंज्ञितम् ।चतुर्षु भूतग्रामेषु काश्यां तन्मुक्तिमाप्स्यति ॥
तस्मिंस्तीर्थवरे शम्भो ! मणिश्रवणभूषण ।सन्ध्यां स्नानं जपं होमं वेदाध्ययनमुत्तमम् ॥
तर्पणं पिण्डदानञ्च देवतानाञ्च पूजनम् ।गोभूतिलहिरण्याश्वदीपान्नाम्बरभूषणम् ॥
कन्याद्यनं प्रयत्नेन सप्ततन्तूननेकशः ।व्रतोत्सर्गं वृषोत्सर्गं लिङ्गादिस्थापनं तथा ॥
करोति यो महाप्राज्ञो ज्ञात्वायुः क्षणगत्वरम् ।विपत्तिं विपुलाञ्चापि सम्पत्तिमतिभङ्गुराम् ॥
अक्षया मुक्तिरेकास्तु विपाकस्तस्य कर्म्मणः ।अन्यच्चापि शुभं कर्म्म यद्दत्तं श्रद्धया हुतम् ॥
विनात्मधातमीशान त्यक्त्वा प्रायोपवेशनम् ।नैःश्रेयस्याः श्रियो हेतुस्तदस्तु जगदीश्वर ! ॥
नानुशोचति नाख्याति कृत्वा कालान्तरेऽपियत् ।तदिहाक्षयतामेतु तस्येश ! त्वदनुग्रहात् ॥
तव प्रसादात्तस्येह सर्व्वमक्षयमस्तु तत् ।यदस्ति यद्भविष्यच्च यद्भूतञ्च सदाशिव ! ॥
तस्मादेतच्च सर्व्वस्मात् क्षेत्रमस्तु शुभोदयम् ।”इति काशीखण्डे मणिकर्णिकाख्यानं नाम २६अध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskritमणिकर्णिका स्त्री मणिकर्णः मणिमयकर्णभूषणमस्त्यस्यांठन् । विष्णुतपस्यादर्शनात् विस्मयेन शिवस्य मणिमय-कुण्डलपतनस्थाने काशीस्थे १ तीर्थभेदे ।तन्नामनिरुक्तिः काशी० २६ अ० यथाविष्णुं प्रति शिववाक्यम् “त्वदीयस्वास्य तपसो महो-चयदर्शनात् । यन्मयान्दोलितो मौलिरहिश्रवण-भूषणः । तदान्दोलनतः कर्णात् पपात मणिकर्णिका ।मणिभिः खचिता रम्या ततोऽस्तु मणिकर्णिका । चक्र-पुष्करिणीतीर्थं पुराख्यातमिदं शुभम् । त्वया चक्रेणस्वननाच्छङ्खचक्रगदाधर! । मम कर्णात् पपातेयं यदाच मणिकर्णिका । तदा प्रभृति लीकेऽत्र ख्यातास्तु मणि-कर्णिका” मणिकर्णीत्यप्यत्र । २ मणिमयकर्णभूषणे च ।
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.