| YouTube Channel

मणि (maNi)

 
शब्दसागरः
English
मणि mf. (-णिः-णिः-णी)
1. A gem, a jewel, a precious stone.
2. Orna-
ment in general.
3. A load-stone, a magnet.
4. Any thing excell-
ent of its kind.
5. A pearl.
6. Fleshy processes pending from
the neck of a goat.
7. A small water-pot.
8. The glans penis.
9. The clitoris.
10. The wrist.
11. One of the Nāgas or serpent
chiefs of Pātāla.
E.
 मण् to sound,
aff.
 इन् ।
Capeller Eng
English
मणि॑
m.
 pearl, jewel, gem, ornament
i.g.
 ,
fig.
 a jewel of
(—°)
magnet, water-jar.
Yates
English
मणि (णिः-णी) 2.
m.
 3.
f.
 A gem, a
pearl
fleshy substance
water-
pot
wrist
a
Nāga or serpent.
Spoken Sanskrit
English
मणि - maNi -
m.
 - preciousstone
मणि - maNi -
m.
 - bead
मणि - maNi -
m.
 - clitoris glans
मणि - maNi -
m.
 - pearl
मणि - maNi -
m.
 - large water jar
मणि - maNi -
m.
 - glans penis
मणि - maNi -
m.
 - ornament
मणि - maNi -
m.
 - wrist
मणि - maNi -
m.
 - loadstone
मणि - maNi -
m.
 - amulet
मणि - maNi -
m.
 - dependent fleshy excrescences on a goat's neck
मणि - maNi -
m.
 - magnet
मणि - maNi -
m.
 - gem
मणि - maNi -
m.
 - globule
मणि - maNi -
m.
 - hump of a camel
मणि - maNi -
m.
 - bell
मणि - maNi -
m.
 - crystal
मणि - maNi -
m.
 - jewel
कृष्ण मणि - kRSNa maNi -
f.
 - eyeball [ Iris ]
नीलराग-मणि - nIlarAga-maNi -
m.
 - amethyst [ mineral ]
मणि - maNi -
m.
 - bead
मुक्ता - muktA -
f.
 - bead
गुटिका - guTikA -
f.
 - bead
मणिमय - maNimaya -
adj.
 - beaded [ Bot. ]
मनिरूप - manirUpa -
adj.
 - beaded [ Bot. ]
काच-गुटिका - kAca-guTikA -
f.
 - bead of glass
प्रस्वेदबिन्दु - prasvedabindu -
m.
 - bead of sweat
माला - mAlA -
f.
 - string of beads
स्मरणी - smaraNI -
f.
 - rosary of beads [ held in the hand, not worn as a necklace ]
ग्रन्थयति { ग्रन्थ् } - granthayati { granth } - verb caus. - string together [ flowers, beads, words, etc ]
प्रस्वेदबिन्दु - prasvedabindu -
m.
 - bead of perspiration
मणिसोपान - maNisopAna -
n.
 - chain of golden beads
मणिवाल - maNivAla -
adj.
 - having beads on the tail
अक्षमाला - akSamAlA -
f.
 - string or rosary of beads
हारगुटिका - hAraguTikA -
f.
 - bead or pearl of a necklace
सूत्राली - sUtrAlI -
f.
 - string of beads worn round the neck
मणिधर - maNidhara -
adj.
 - having a string of beads for counting
एकावलि - ekAvali -
f.
 - single string of pearls or beads or flowers
Wilson
English
मणि
mf. (-णिः-णिः or -णी)
1 A gem, a jewel, a precious stone.
2 A pearl.
3 Fleshy processes pending from the neck of a goat.
4 A small water pot.
5 The glans penis.
6 The clitoris.
7 The wrist.
8 One of the Nāgas or serpent chiefs of Pātāla.
E.
 मण to sound,
aff.
 इन्.
Apte
English
मणिः [maṇiḥ], [मण्-इन् स्त्रीत्वपक्षे वा ङीप्] (Said to be
f.
 also, but rarely used)
A jewel, gem, precious stone
मणिर्लुठति पादेषु काचः शिरसि धार्यते । यथैवास्ते तथैवास्तां काचः काचो मणिर्मणिः
H.*
 2.68
अलब्धशाणोत्कषणा नृपाणां न जातु मौलौ मणयो वसन्ति
Bv.*
 1.73
मणौ वज्रसमुत्कीर्णे सूत्रस्येवास्ति मे गतिः
R.*
 1.4
3.18.
An ornament in general.
Anything best of its kind
cf.
 रत्न.
A magnet, loadstone.
The wrist.
A water-pot.
Clitoris.
Glans penis.
A crystal
क्वचिन्मणिनिकाशोदाम् (नदीम्)
Rām.*
 2.95.9.
The fleshy excrescence on the neck of a goat (also written मणी in these senses).
An ingot, a lump (of gold)
यथा सोम्यैकेन लोहमणिना सर्वं लोहमयं विज्ञातं स्यात् Ch.
Up.*
 6.1.5.
Comp.
 -इन्द्रः, -राजः a diamond. -कण्ठः the blue jay. -कण्ठकः a cock.-कर्णिका, -कर्णी
N.
 of a sacred pool in Benares. -काचः the feathered part of an arrow. -काञ्चनयोगः a rare combination of mutually worthy things. -काननम् the neck. -कारः a lapidary, jeweller
मणिकाराश्च ये केचित्
Rām.*
 2.83.12. -गुणः a quality of gems
षडश्रश्चतुरश्रो वृत्तो वा, तीव्ररागसंश्थानवानच्छः स्निग्धो गुरुरर्चिष्मानन्तर्गतप्रभः प्रभानु- लेपी चेति मणिगुणाः Kau.
A.
 2.11.29. -ग्रीवः a son of Kubera. -तारकः the crane or Sārasa bird. -तुण्डः a striped hyena
Nighaṇṭaratnākara. -तुलाकोटिः a foot ornament consisting of jewels. -दण्ड
a.
 having a handle adorned with jewels. -दर्पणः a jewelled mirror.
दीपः a lamp having jewels
मणिदीपप्रकाशितं ...... पश्येदं रङ्गमन्दिरम्
a jewel serving as a lamp. -दोषः a flaw or defect in a jewel.
द्वीपः the hood of the serpent Ananta.
N.
 of a fabulous island in the ocean of nectar
सुधासिन्धोर्मध्ये सुरविटपिवाटीपरिसरे । मणिद्वीपे नीपोपवनवति चिन्तामणिगृहे Saundaryalaharī. -धनुःm. , -धनुस्
n.
 a rainbow. -पाली a female keeper of jewels. -पुष्पकः
N.
 of the conchshell of Sahadeva
नकुलः सहदेवश्च सुघोषमणिपुष्पकौ
Bg.*
 1.16.
पूरः the navel,
a kind of bodice richly adorned with jewels.
(रम्)
N.
 of a town in Kaliṅga.
the pit of the stomach, or a mystical circle on the navel (also मणि- पूरक)
तदूर्ध्वे नाभिदेशे तु मणिपूरं महाप्रभम् । ...... मणिवद् भिन्नं तत्पद्मं मणिपूरं तथोच्यते Yogagrantha. ˚पतिः an epithet of Babhruvāhana. -प्रवेकः a most excellent jewel. -प्रभा
N.
 of a metre.
बन्धः the wrist
रक्षाकरण्डकमस्य मणिबन्धे न दृश्यते
Ś.*
 7.
the fastening of jewels
R.*
 12.12
मणिबन्धैर्निगूढैश्च सुश्लिष्टशुभसन्धिभिः Garuḍa
P.
a kind of metre.
बन्धनम् fastening on of jewels, a string or ornament of pearls.
that part of a ring or bracelet where the jewels are set
collet
Ś.*
 6.
the wrist
...... मणिबन्धनात् कनकवलयं स्रस्तं स्रस्तं मया प्रतिसार्यते
Ś.*
 3.13.-बीजः, -वीजः the pomegranate tree. -भावरः an Indian crane
Nighaṇṭaratnākara. -भित्तिः
f.
N.
 of the palace of Śesa. -भूः
f.
 a floor set with jewels. -भूमिः
f.
a mine of jewels.
a jewelled floor, floor inlaid with jewels.
मण्डपः
N.
 of the residence of Śeṣa.
a crystal hall. -मन्तकम् a variety of diamonds
Kau.
A.
 2.11.29. -मन्थम् rock-salt
क्वणन्मणिमन्थभूधर भवशिला- लेहायेहाचणो लवणस्यति
N.*
 19.18.
माला a string or necklace of jewels.
lustre, splendour, beauty.
a circular impression left by a bite (in amorous sports).
N.
 of Lakṣmī.
N.
 of a metre. -मेखल
a.
 girdled with gems. -यष्टिः
m.
 ,
f.
 a jewelled stick, a string of jewels. -रत्नम् a jewel, gem. -रागः the colour of jewels. (-गम्) vermilion. -विग्रह
a.
 jewelled
काञ्चनीं मणिविग्रहाम्
Rām.*
 6.128.75. -विशेषः an excellent jewel. -शिला a jewelled slab. -सरः a necklace
मणिसरममलं तारकपटलं नखदशशशिभूषिते Gīt. -शृङ्गः the god of the sun. -सूत्रम् a string of pearls. -सोपानम् a jewelled staircase. -स्तम्भः a pillar inlaid with jewels. -हर्म्यम् a jewelled or crystal palace.
Apte 1890
English
मणिः [मण्-इन् स्त्रीत्वपक्षे वा ङीप्] (Said to be f. also, but rarely used) 1 A jewel, gem, precious stone
मणिर्लुठति पदिषु काचः शिरसि धार्यते । यथैवास्ते तथैवास्तां काचः काचो मणिर्मणिः H. 2. 68
अलब्धशाणोत्कषणा नृपाणां न जातु मौलौ मणयो वसंति Bv. 1. 73
मणौ वज्रसमुत्कीर्णे सूत्रस्येवास्ति मे गतिः R. 1. 4
3. 18.
2 An ornament in general.
3 Anything best of its kind
cf. रत्न.
4 A magnet, loadstone.
5 The wrist.
6 A water-pot.
7 Clitoris.
8 Glans penis.
9 A crystal.
10 The fleshy excrescence on the neck of a goat (also written मणी in these senses).
Comp.
इंद्रः,
राजः a diamond.
कंठः the blue jay.
कंठकः a cock.
कर्णिका,
कर्णी N. of a sacred pool in Benares.
काचः the feathered part of an arrow.
काननं the neck.
कारः a lapidary, jeweller.
तारकः the crane or Sārasa bird.
दंड a. having a handle adorned with jewels.
दर्पणः a jewelled mirror.
दीपः {1} a lamp having jewels. {2} a jewel serving as a lamp.
दोषः a flaw or defect in a jewel.
द्वीपः {1} the hood of the serpent Ananta. {2} N. of a fabulous island in the ocean of nectar.
धनुः m.,
धनुस् n. a rainbow.
पाली a female keeper of jewels.
पुष्पकः N. of the ocean shell of Sahadeva
Bg. 1. 16.
पूरः {1} the navel. {2} a kind of bodice richly adorned with jewels. (
रं) {1} N. of a town in Kaliṅga. {2} the pit of the stomach, or a mystical circle on the navel (also मणिपूरक).
°पतिः. an epithet of Babhruvāhana.
प्रवेकः a most excellent jewel.
बंधः {1} the wrist
Ś. 7. {2} the fastening of jewels
R. 12. 102.
बंधनं {1} fastening on of jewels, a string or ornament of pearls. {2} that part of a ring or bracelet where the jewels are set, collet
Ś. 6. {3} the wrist
Ś. 3. 13.
बीजः,
वीजः the pomegranate tree.
भित्तिः f. N. of the palace of Śeṣa.
भूः f. a floor set with jewels.
भूमिः f. {1} a mine of jewels. {2} a jewelled floor, floor inlaid with jewels.
मंडपः N. of the residence of Śeṣa.
मंथं rock-salt.
माला {1} a string or necklace of jewels. {2} lustre, splendour, beauty. {3} a circular impression left by a bite (in amorous sports). {4} N. of Lakshmī. {5} N. of a metre.
मेखल a. girdled with gems.
यष्टिः m. f. a jewelled stick, a string of jewels.
रत्नं a jewel, gem.
रागः the colour of jewels (
गं) vermilion.
विशेषः an excellent jewel.
शिला a jewelled slab.
सरः a necklace.
सूत्रं a string of pearls.
सोपानं a jewelled staircase.
स्तंभः a pillar inlaid with jewels.
हर्म्यं a jewelled or crystal palace.
Monier Williams Cologne
English
मणि॑
m.
 (f(इ) only,
L.
f(ई). , Siṃhās.
मणीव
=
 मणी [du. ] इव, Naiṣ.) a jewel, gem, pearl (also fig.), any ornament or amulet, globule, crystal,
RV.
&c.
&c.
a magnet, loadstone,
Kap.
glans penis,
Suśr.
N.
 of the jewel-lotus prayer,
MWB.
 372
clitoris,
L.
the hump (of a camel),
MBh.
the dependent fleshy excrescences on a goat's neck,
VarBṛS.
thyroid cartilage,
L.
 (cf. कण्ठ-म्°)
the wrist (= मणि॑-बन्ध),
L.
a large water-jar,
L.
N.
 of a Nāga,
MBh.
of a companion of Skanda (associated with Su-maṇi), ib.
of a sage, ib.
of a son of Yuyudhāna, ib. (in
Hariv.
 v.l. तूणि)
of a king of the Kiṃnaras,
Kāraṇḍ.
of various works and a collection of magical formulas (also abridged for Tattva-cintāmaṇi and Siddhānta-śiromaṇi).
मणि [cf. Gk. μάννος, μόννος
Lat.
 monile
Germ.
 mane, Mähne
Eng.
 mane.]
Monier Williams 1872
English
मणि, इस्, m. f. (usually m., said to be fr. rt. मण्,
Uṇādi-s. IV. 117
a form मणी, f., is also given),
a jewel, gem, precious stone (especially a pearl, bead,
or other globular ornament)
an ornament or amulet
in general
anything excellent of its kind (e. g.
खग-मणि, a jewel of a bird)
a crystal [cf. काच-
म्°]
a magnet, loadstone
glans penis
clitoris
the fleshy excrescences or processes on the neck of a
goat
= मणि-भन्ध, the wrist
a water-pot (=
अलिञ्जर)
N. of a Nāga
N. of a companion of
Skanda (associated with Su-maṇi in Mahā-bh. Śalya-
p. 2534)
N. of a sage (in Mahā-bh. Sabhā-p. 442)
of a son of Yuyudhāna (in Hari-vaṃśa 9207
also
read तूणि)
of a work (abridged from the full title
of Tattva-cintāmaṇi, q. v.)
of a collection of magical
formulas
[cf. Gr. μάννος, μόννος
Lat. monile.]
—मणि-कण्ठ, अस्, m. the blue jay or roller bird
N. of a Nāga.
—मणिकण्ठक, अस्, m. a cock.
—मणि-कर्ण, अस्, आ or ई, अम्, ‘jewel-eared, ’
having an ornament of any kind (as a mark) on the
ear
(अस्), m., N. of a Śiva-liṅga in Kāma-rūpa
(ई), f. = मणि-करणिका below.
—मणि-करणिका, f.,
N. of a sacred pool or tank in Benares much fre-
quented by pilgrims, (also written मणि-कर्णिकी)
of a daughter of Caṇḍa-ghoṣa.
—मणिकर्णिका-
महिमन्, आ, m. and मणिकर्णिका-स्तोत्र, अम्, n.,
N. of two works by Gaṅgā-dhara.
—मणिकर्णिका-
माहात्म्य, अम्, n., N. of the twenty-second chapter
of the Uttara-khaṇḍa of the Śiva-Purāṇa.
—मणि-
कर्णीश्वर (°णी-ईश्°), अस्, m., N. of a Śiva-liṅga at
Benares.
—मणिकर्णेश्वर (°ण-ईश्°), अस्, m., N.
of a Śiva-liṅga in Kāma-rūpa.
—मणि-काच, अस्, m.
the feathered part of an arrow.
—मणि-काञ्चन,
अस्, m., N. of a mountain (mentioned in Mahā-bhā-
rata Bhīṣma-p. 426).
—मणि-कानन, अम्, n. a
wood or grove containing jewels
the neck, throat
(as covered with jewels).
—मणि-कार, अस्, m. a
worker in precious stones, lapidary, jeweller
N. of
the author of the work called Maṇi
of the author
of the Nyāya-cintāmaṇi.
—मणि-कुट्टिका, f. [cf.
कुट्टक], N. of one of the Mātṛs attending on
Skanda.
—मणि-कुसुम, अस्, m., N. of a Jina.
—मणि-कूट, अस्, m., N. of a mountain in Kāma-
rūpa.
—मणि-कृत्, त्, m. = मणि-कार.
—मणि-
केतु, उस्, m., N. of a particular comet or meteor.
—मणि-गण, अस्, m. a multitude of pearls.
—मणि-
गुण-निकर, अस्, m. ‘a multitude of strings of pearls, ’
a species of the Ati-śakkarī metre, four times
˘ ˘ ˘ ˘ ˘ ˘ ˘ ˘, ˘ ˘ ˘ ˘ ˘ ˘ ¯.
—मणि-ग्रीव, अस्, आ,
अम्, ‘jewel-necked, ’ wearing a necklace
(अस्), m.,
N. of a son of Kuvera.
—मणि-चूड, अस्, m., N. of
a Vidyā-dhara
of a king of Sāketa-nagara (= रत्न-
चूड)
of a Nāga.
—मणि-च्छिद्रा, f. ‘jewel-
holed, ’ N. of two medicinal herbs
= मेदा.
—मणि-
जला, ‘having jewel-like water, ’ N. of a river.
—मणि-तारक, अस्, m. ‘jewel-eyed’ [cf. तारक]
the Indian crane.
—मणि-दण्ड, अस्, आ, अम्, ‘jewel-
handled, ’ having a handle adorned with jewels.
—म-
णि-दत्त, अस्, m., N. of a man.
—मणि-दर, अस्,
m., N. of a chief of the Yakṣas.
—मणि-दर्पण,
अस्, m. a mirror adorned with jewels or consisting of
jewels
N. of a work on music.
—मणि-दीधिति,
इस्, f., N. of a work (abridged from the full title
of Anumāna-maṇidīdhiti).
—मणिदीधिति-गूढार्-
थ-प्रकाशिका, f., N. of a commentary by Bhavā-
nanda Siddhānta-vāg-īśa on the Maṇi-dīdhiti (said
to be an epitome of the Dīdhiti).
—मणि-दीप or
मणि-दीपिक, अस्, m. ‘jewel-lamp, ’ a lamp having
jewels.
—मणि-दोष, अस्, m. a flaw or defect in a
jewel.
—मणि-द्वीप, अस्, m. ‘jewel-island, ’ N. of a
mythical island in the ocean of nectar
the hood of
the serpent Ananta.
—मणि-धनु, उस्, m. ‘jewel-
bow, ’ a rain-bow
N. of a king, (also read मणि-
धान or मणि-धाण्य।)
—मणि-धनुस्, उस्,
n. ‘jewel-bow, ’ a rain-bow.
—मणि-धर, अस्, आ,
अम्, having or wearing jewels or beads.
—मणि-
धान, see मणि-धनु above.
—मणि-नाग, अस्,
m., N. of a snake-demon
N. of a sacred bathing-
place.
—मणि-निर्यातन, अम्, n. the restitution of
a jewel.
—मणि-पद्म, अस्, m., N. of a Bodhi-
sattva.
—मणि-पर्वत, अस्, m. ‘jewel-mountain, ’
N. of a mythical mountain.
—मणि-पाली, f. ‘jewel-
keeper, ’ a woman who has charge of pearls &c., a
female keeper of jewels.
—मणि-पुच्छी, f. ‘jewel-
tailed, ’ having jewels &c. on the tail
[cf. मणि-
बाल।]
—मणि-पुर, अम्, n. = मणि-पूर.
—मणि-
पुष्पक, अस्, m., N. of the conch-shell of Saha-
deva (Bhagavad-gītā 1. 16).
—मणि-पुष्पेश्वर
(°प-ईश्°), अस्, m., N. of one of Śiva's attendants.
—मणि-पूर, अम्, n., N. of a town in Kaliṅga
(situated on the sea-shore and the residence of
Babhru-vāhana)
the pit of the stomach or a mysti-
cal circle on the navel
(अस्), m. the navel
a sort
of bodice (worn by women and richly adorned with
jewels).
—मणिपूरक, अम्, n., N. of a mystical
circle on the navel.
—मणिपूर-पति, इस्, m., N.
of king Babhru-vāhana.
—मणिपूर-विभेदन,
अम्, n., N. of a jewel.
—मणिपूरेश्वर (°र-ईश्°),
अस्, m. = मणिपूर-पति
(also written मणिपु-
रेश्वर।)
—मणि-प्रदान, अम्, n., N. of the
thirty-fourth chapter of the Sundara-kāṇḍa of the
Rāmāyaṇa.
—मणि-प्रदीप, अस्, m. = मणि-दीप।
—मणि-प्रभा, f. ‘jewel-splendor, ’ N. of a par-
ticular metre, the first line of which is ¯¯˘¯¯˘˘
¯˘¯¯ and the second, third, and fourth ˘¯˘¯¯
˘˘¯˘¯¯
of a lake.
—मणि-प्रवेक, a most
excellent jewel
[cf. प्रवेक।]
—मणि-बन्ध,
अस्, m. the fastening or putting on of jewels
the
wrist (as the place on which jewels are fastened)
a
kind of metre, four times ¯˘˘¯˘¯˘˘ [cf.
मणि-मध्य]
N. of a mixed race.
—मणि-
बन्धन, अम्, n. the fastening on of jewels, a
string of pearls, an ornament of pearls
the part of
a ring or bracelet where the jewels are set
the wrist
or fore-arm from the wrist to the elbow.
—मणि-
बाल, अस्, आ, अम्, ‘jewel-tailed’ or having jewel-like
lumps on the tail, (according to Mahī-dhara on Vāja-
saneyi-saṃhitā XXIV. 3 = मणि-शुद्ध-बाल or
मणि-वर्ण-केश।)
—मणि-बीज, अस्, m. ‘having
jewel-like or pearl-like seeds, ’ the pomegranate tree.
—मणि-भद्र, अस्, m., N. of a king of the
Yakṣas (the tutelary deity of travellers and mer-
chants, probably another name for Kuvera)
of a
Jina or Jaina teacher (= पूर्व-यक्ष)
of a
brother of Kuvera
of a Śreṣṭhin
[cf. माणि-
भद्र।]
—मणिभद्रक, आस्, m. pl., N. of a
race (in Mahā-bh. Bhīṣma-p. 2099
also read पारि-
भद्रक)
of a serpent-demon.
—मणि-भव,
अस्, m., N. of one of the five Dhyāni-Buddhas.
—मणि-भित्ति, इस्, f. ‘jewel-walled, ’ N. of the palace
of the serpent-demon Śeṣa.
—मणि-भू, ऊस्, f. a
floor inlaid with jewels.
—मणि-भूमि, इस्, f. a floor
inlaid with precious stones
a mine of jewels
[cf.
कुट्टिम।]
—मणि-भूमिका, f. a floor inlaid with
jewels
(according to a Scholiast मणिभूमिका-
कर्मन् = कृत्रिम-पुत्रिका-निर्माण।)
—मणि-
मञ्जरी, f. rows of jewels or pearls
a species of
the Ati-dhṛti metre, four times ˘¯¯¯˘˘˘˘˘˘
¯¯˘¯˘˘¯˘¯.
—मणि-मण्डप, अस्, m. ‘jewel-
palace, crystal-palace, ’ N. of the residence of Śeṣa
and of Nairṛta, the ruler of the south-west quarter.
—मणि-मण्डित, अस्, आ, अम्, set or studded with
jewels or pearls.
—मणि-मत्, आन्, अती, अत्, possessing
or adorned with jewels, jewelled
(आन्), m. the sun
N. of a Yakṣa
of a servant of Śiva
of a Rakṣas
of a Nāga
of a king (who was Vṛtra in a former
birth)
of a mountain
of a place of pilgrimage
(अती), f., N. of a town of the Daityas
of a river.
—मणि-मध्य, अम्, n., N. of a metre, four
times ¯˘˘¯¯, ¯˘˘¯.
—मणि-मन्थ, अस्, m.,
N. of a mountain
(अम्), n. = माणिमन्थ, rock-
salt.
—मणि-मय, अस्, ई, अम्, formed or consisting
of jewels, set or studded with gems, jewelled.
—म-
णिमय-भू, ऊस्, f. a floor made of gems, a jewelled
floor
(उवस्), f. pl. jewelled floors.
—मणि-महेश,
अस्, m., N. of a place of pilgrimage mentioned in
Raghu-nātha's Rasika-ramaṇa.
—मणि-माला, f. a
string of jewels or pearls, necklace of precious stones
a circular impression left by a bite (especially in
amorous dalliance)
lustre, splendor, beauty
epithet
of Lakṣmī
a kind of metre, four times ¯¯˘˘¯¯
¯¯˘˘¯¯.
—मणि-मिश्र, अस्, m., N. of the author
of the Nyāya-ratna.
—मणि-मुक्ता, f., N. of a
river.
—मणि-मेखल, अस्, आ, अम्, girdled with
gems, surrounded by jewels.
—मणि-मेघ, अस्, m.,
N. of a mountain.
—मणि-यष्टि, इस्, m. f. a jewelled
staff or stick.
—मणि-रत, अस्, m., N. of a Bud-
dhist teacher
(perhaps for मणि-रथ or मनो-
रथ।)
—मणि-रत्न, अम्, n. a jewel, gem,
precious stone.
—मणिरत्न-मय, अस्, ई, अम्,
formed or consisting of jewels, jewelled.
—मणि-
रत्न-माला, f. ‘garland of jewels, ’ N. of a philo-
sophical treatise ascribed to Śaṅkarācārya.
—मणि-
रत्न-वत्, आन्, अती, अत्, containing jewels, jewelled.
—मणि-रथ, see मणि-रत.
—मणि-राग, अस्,
आ, अम्, ‘jewel-coloured, ’ having the colour of a
jewel
(अस्), m. ‘jewel-colour, ’ the colour of jewels
a kind of metre, four times ¯˘¯˘˘¯˘˘¯¯
(अम्), n. vermilion (= हिङ्गुल).
—मणि-राज, अस्,
m. ‘jewel-king, jewel-chief, ’ (probably) a diamond
[cf. मणीन्द्र].
—मणि-राम, अस्, m., N. of an
author
of a commentator who lived in the begin-
ning of this century.
—मणि-लिङ्गेश्वर (°ग-ईश्°),
अस्, m., N. of one of the eight Vīta-rāgas.
—मणि-
वर्मन्, आ, m., N. of a merchant.
—मणि-वाल,
see मणि-बाल.
—मणि-वाहन, अस्, m. ‘jewel-
bearer, ’ an epithet of Kuśāmba (in Mahā-bh. Ādi-p.
2363).
—मणि-विशेष, अस्, m. a kind of jewel
an
excellent jewel.
—मणि-वीज, अम्, n. a pomegranate.
—मणि-शङ्ख-शर्कर, अस्, आ, अम्, having jewel-
like shells and gravel.
—मणि-शर = मणि-सर।
—मणि-शिला, f. a jewelled slab.
—मणि-शृङ्ग,
अस्, m. (probably) N. of the sun.
—मणि-शैल, अस्,
m. ‘jewel-mountain, ’ N. of a mountain.
—मणि-
श्याम, अस्, आ, अम्, dark-blue like a jewel, i. e. like
a sapphire
(according to a Scholiast मणि = इन्द्र-
नील।)
—मणि-सर, अस्, m. a string of pearls, an
ornament of pearls, a necklace, (wrongly written
मणि-शर।)
—मणि-सार, N. of a work.
—मणि-
सूत्र, अम्, n. a string of pearls.
—मणि-सोपान,
अम्, n. steps or stairs set with jewels, a jewelled
staircase
a staff or stick set with jewels (?).
—मणि-
स्कन्ध, अस्, m., N. of a snake-demon.
—मणि-
स्तम्भ, अस्, m. a post or column set with jewels,
a jewelled post or pillar.
—मणि-स्रज्, क्, f. a garland
of jewels.
—मणि-हर्म्य, अम्, n. a jewelled palace,
crystal-palace
N. of a particular palace.
—मणीन्द्र
(°णि-इन्°), अस्, m. ‘jewel-chief, ’ (probably) a diamond
[cf. मणि-राज].
—मणीश्वर-तीर्थ (°णि-ईश्°),
अम्, n., N. of a sacred bathing-place.
—मण्य्-आलोक,
N. of a commentary by Jaya-deva Tarkālaṅkāra on
part of the Tattva-cintāmaṇī, (also called आलोक।)
—मण्यालोक-कण्टकोद्धार (°क-उद्°), अस्, m.
‘removing thorns from the Maṇy-āloka, ’ N. of a
commentary on the Maṇy-āloka.
मणि मणि। See p. 730, col. 2.
Macdonell
English
मणि maṇí,
m.
 pearl
gem, jewel
globule
🞄magnet
hump of a camel.
Benfey
English
मणि मणि,
m.
 and
f.
 , and मणी
मणी,
f.
1. A precious stone, a jewel,
Vikr. d. 40.
2. A pearl, Vikr. d. 51.
3. Fleshy processes hanging from the
neck of a goat.
4. A waterpot.
--
Comp.
इन्दु- and चन्द्र-,
m.
 a fa-
bulous stone, moon-stone, Śiś. 9, 35
Rājat. 6, 296
Utt. Rāmac. 23, 2.
काच-,
m.
 crystal, Hit. pr. d. 44,
M.M.
चिन्ता-,
m.
 a fabulous gem, the
possessor of which may get all he
wishes for, Hariv. 8702.
चूडा-,
m.
a jewel worn in a crest or diadem,
Hit. i. d. 211, M.M. (
चन्द्र-अर्ध-,
adj.
 having the crescent for his crest-
jewel).
जतु-,
m.
 a mole, Suśr. 1, 92,
3.
मसि-,
m.
 an inkstand.
लता-,
m.
coral.
वि-मल-,
m.
 crystal.
शिखा-,
m.
 a jewel worn on the head, Vikr. d.
129.
शुचि-,
m.
 the same.
सर्प-,
m.
the snake-stone, or carbuncle, a jewel
said to be found in the head of a snake.
सित-,
m.
 crystal, Megh. 67.
सूर्य-,
m.
1. the sun-stone. 2. a tree, Hibiscus
phœniceus.
स्पर्श-,
m.
 the philoso-
pher's stone, converting everything it
touches to gold.
Hindi
Hindi
मणि
Apte Hindi
Hindi
मणिः
पुं*
 - "मण् + इन्, स्त्रीत्वपक्षे वा ङीप्"
"रत्नजडित आभूषण, रत्न, मूल्यवान् जवाहर"
मणिः
पुं*
 - -
आभूषण
मणिः
पुं*
 -
कोई भी उत्तम वस्तु
मणिः
पुं*
 - -
"चुम्बक, लोहमणि"
मणिः
पुं*
 - -
कलाई
मणिः
पुं*
 - -
जलकलश
मणिः
पुं*
 - -
"चिङ्कु, भगांकुर"
मणिः
पुं*
 - -
लिंग का अगला भाग (इन अर्थों में ‘मणी’ भी लिखा जाता हैं’)
मणिः
पुं*
 - मण्+इन्
"रत्न, जवाहर"
मणिः
पुं*
 - मण्+इन्
आभूषण
मणिः
पुं*
 - मण्+इन्
सर्वोत्तम पदार्थ
मणिः
पुं*
 - मण्+इन्
चुम्बक
मणिः
पुं*
 - मण्+इन्
कलाई
मणिः
पुं*
 - मण्+इन्
अयस्कान्त मणि
मणिः
पुं*
 - मण्+इन्
स्फटिक
Shabdartha Kaustubha
Kannada
मणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ರತ್ನ ವಜ್ರ ಮುತ್ತು ಮುಂತಾದುವು
निष्पत्तिः - > मण (शब्दे) - "इन्" (उ० ४-११७) । ಸ್ತ್ರೀಲಿಂಗದಲ್ಲಿ ವಿಕಲ್ಪವಾಗಿ "ङीष्" (ग० ४-१-४५) - मणी
व्युत्पत्तिः - > मण्यते इति
प्रयोगाः - > "मणौ वज्रसमुत्कीर्णे सूत्रस्येवास्ति मे गतिः"
उल्लेखाः - > रघु० १-४
मणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮಣಿಬಂಧ /ಮಣಿಕಟ್ಟು
विस्तारः - > "मणिबन्धो मणिः पाणिमूले" - वैज०
मणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಆಡಿನ ಕತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಜೋಲಾಡುವ ಮಾಂಸದ ಬುಗುಟಿ(ಗಂಟು) /ಅಜಾಗಲ ಸ್ತನ
मणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಗುಡಾಣ /ದೊಡ್ಡ ಮಣ್ಣಿನ ಪಾತ್ರೆ /ನೀರು ತುಂಬಿಡುವ ಮಡಕೆ
विस्तारः - > "अक्ली मणिरजाकण्ठस्तने रत्नेऽप्यलिञ्जरे" - वैज०
मणि
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः / स्त्रीलिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಲಿಂಗದ ಅಗ್ರಭಾಗ
विस्तारः - > "मणिस्त्रीपुंसयोरश्मजातौ मुक्तादिकेऽपि च । कण्ठदेशस्तनेऽजाया लिङ्गाग्रेऽलिञ्जरेऽपि च ॥" - मेदि०
L R Vaidya
English
maRi {% m.f. %} 1. A jewel, a gem, यदि मणिस्त्रपुणि प्रणिधीयते Panch.i., R.i.4, iii.18, Megh.ii.1, Bg.vii.7
2. ornament in general
3. a loadstone, a magnet
4. the wrist
5. a water-pot
6. penis
7. clitoris
8. anything excellent of its kind. (The word is also written मणी in the feminine.)
Bopp
Latin
मणि m. f.
1) gemma.
2) margarita. (Cf. gr.
μάννος, μόννος, lat. monile.
Anekartha-Dvani-Manjari
Sanskrit
मणि
पु
मणि, लिङ्ग्राग्रिम-भाग, भगध्वज, कूपमुख, पद्मरागादि
मणिर्लिङ्गाग्रिमो भागो मणिः प्रोक्तो भगध्वजः ।
मणिः कूपमुखे ज्ञेयः पद्मरागादिको मणिः ॥ ३९ ॥
verse 1.1.1.39
page 0003
मणि
पु
मणि, सूर्य, चन्द्र, हेमाचल, रत्नानुराग, राजन्, द्विज
मणिः सूर्यो मणिश्चन्द्रो मणिर्हेमाचलो गिरिः ।
मणी रत्नानुरागश्च मणी राजा मणिर्द्विजः ॥ ४५ ॥
verse 1.1.1.45
page 0004
मणि
पु
मणि, कलिञ्जर, मणिक
मणिः कलिञ्जरो ज्ञेयो मणिको मणिरेव च ।
verse 2.1.1.49
page 0011
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
तत्त्वचिन्तामणि or fully न्यायतत्त्वचिन्तामणि, often called
चिन्तामणि or merely मणि by Gaṅgeśa or Gaṅge-
śvara. Divided into four books: Pratyakṣa, Anu-
māna, Upamāṇa, Śabda. He quotes Vācaspati as
the Ṭīkākāra, Pratyakṣakhaṇḍa p. 537, Śivāditya-
miśra, ibid. p. 830
.--IO. 424. W. p. 198 (fr.). Paris
(B 26. Tel. 31). K. 146. Kh. 88. B. 4, 16.
Ben. 148. 169. 172. 179. 180. Bik. 32. Tüb. 9
(fr.). Kāṭm. 4. Pheh 14. Rādh 12. Burnell 113^b.
Mysore 4. Taylor 1, 247. Oppert 553. 644. 1442.
2332. 4693. 5372--74. 7707. 7708. 7960--63. II,
1073. 1752. 2180. 2478. 2823. 2929. 4290. 4613.
5196. 5242. 5842. 6663. 6981. 7048. 8672. 8845.
8848. 9581. 9925. Rice 24. Pratyakṣa. Oxf.
240^b. Paris (B 28). L. 1193. Khn. 64. Ben. 148.
208. Bhr. 731. Proceed. ASB. 1869, 135. Oppert
1917. II, 3710. C. Paris (B 27--29). Oppert 1916.
C. by Gadādhara. Paris (B 37). C. Raśmicakra by
Gokulanātha. L. 1869. C. by Jagadīśa. Oppert
II, 8896. C. by Mathurānātha. Paris (B 32. 33).
L. 1194. Ben. 174. Rādh 12. SB. 164. 165.
C. by Śaśadhara Oppert 1915. II, 4732
.--Anu-
māna. Mack. 118. Oxf. 240^b. Paris (B 235).
L. 2129 (Īśvarānumāna). B. 4, 12. Ben. 148. 149.
175. 179. 206. 218. Pheh 12. Oppert 1751. 5372.
7517. 7960. II, 8525. 8714. 9542. Bühler 555.
C. L. 1601. C. by Gadādhara. Oppert II, 9541.
C. by Mathurānātha. Oxf. 241. L. 495. 1153. NP.
X, 26. Oppert 8166. II, 3569. 4337. SB. 165.
166. C. by Śitikaṇṭha Oppert II, 7217. See Anu-
mānakhaṇḍatarka. C. by Haridāsa. Ben. 173
.--
Upamāna. L. 601. 1652. Oppert II, 8825. C. by
Pragalbha. Rādh 11
.--Śabda. L. 1186. Ben.
148. 172. 179. Oudh V, 20. Oppert 1594. II, 9633.
Bühler 555. C. by Gadādhara. W. 1621. Oppert
II, 3837. 9667. C. by Mathurānātha IO. 417. L.
367. Khn. 66. Ben. 177. Oudh V, 20. Oppert
II, 3838. 8779. 9668. SB. 166. 167. C. by Viśva-
nātha. Oppert II, 9670. C. by Viṣṇupati. L. 2006.
C. by Śitikaṇṭha. Oppert II, 6711.
{% Commentaries. %}
C. Paris (B 27. 29). Ben. 165. 181. 184. 192.
NP. VII, 26 (fr.).
C. Pramāṇagrantha. K. 144.
C. by Gadādhara (?). NP. I, 116. 120. 122. Oppert
II, 187. 1467.
C. by Candranārāyaṇa (?). NW. 360.
C. by Pakṣeśvara (?). Oppert II, 9632.
C. by Prakāśadhara. NW. 340.
C. by Pragalbha. Hall p. 29. Ben. 209. Rādh
12. NW. 336. Lahore 16.
C. by Bhavānanda. Ben. 185. NW. 356. Oppert
944. 1301.
C. by Mathurānātha. IO. 451. 1813 (fr.). Hall
p. 29. Ben. 174. 187. Tüb. 9. Rādh 12.
NW. 380. Oudh X, 16. NP. I, 116. 120.
122. Burnell 114^b. Mysore 2. Bhr. 280.
758. Oppert 1607. 7964. II, 4814. Rice 106.
See Māthurī.
C. by Maheśvara. Ben. 183.
C. by Raghudeva. Mack. 18. Hall p. 30. Ben.
175. 184. Pheh 14. Oudh X, 14.
C. by Rucidatta. See Tattvacintāmaṇiprakāśa.
C. by Vāsudeva. Hall p. 30. Ben. 188. NP.
I, 116. 120. 122.
C. Tattvacintāmaṇivākyārthadīpikā by Hanumat.
Hall p. 38. K. 144. 146. Ben. 154. Rādh
7 (and C.). Rice 122.
Compare besides the original Commentaries by
Raghunātha and Jayadeva.
मणि An abbreviation for Tattvacintāmanṇi and Siddhānta-
śiromaṇi.
Edgerton Buddhist Hybrid
English
Maṇi (in Pali n. of a yakkha),
(1) n. of a kiṃnara-king: Kv 〔3.3〕
(2) n. of a yakṣa: Māy 〔236.28〕.
Indian Epigraphical Glossary
English
maṇi (IA 20), a burning glass.
Lanman
English
maṇí, m.
—1. pearl
jewel
—2. waterjar.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
°मणि *f. Perle, Juwel, Yudh. 8, 90. — m. *Handgelenk? E 576 (A). — ° = कौस्तुभ, H XXX, 68. — *Wassertopf, Hertel, ZDMG 67, 123 ff. [Z.]
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
प्रगण्डः कूर्परांसान्तः पञ्चशाखः शयः शमः ।
हस्तः पाणिः करस्यादौ मणिबन्धो मणिश्च सः ॥ ५९१ ॥
-wordlist-
प्रगण्ड (पुं), पञ्चशाख (पुं), शय (पुं), शम (पुं), हस्त (पुं), पाणि (पुं), कर (पुं), मणिबन्ध (पुं), मणि (पुंस्त्री)
--source--
पूतौ स्फिजौ कटिप्रोथौ वराङ्गं तु च्युतिर्बुलिः ।
भगोऽपत्यपथो योनिः स्मरान्मन्दिरकूपिके ॥ ६०९ ॥
स्त्रीचिह्नमथ पुंश्चिह्नं मेहनं शेपशेपसी ।
शिश्नं मेढ्रः कामलता लिङ्गं च द्वयमप्यदः ॥ ६१० ॥
गुह्यप्रजननोपस्था गुह्यमध्यं गुलो मणिः ।
-wordlist-
पुतौ (पुंक्लीद्वि), स्फिज् (स्त्रीद्वि), कटिप्रोथौ (पुंद्वि), वराङ्ग (क्ली), च्युति (स्त्री), बुलि (स्त्री), भग (पुंक्ली), अपत्यपथ (पुं), योनि (पुंस्त्री), स्मरमन्दिर (क्ली), स्मरकूपिका (स्त्री), स्त्रीचिह्न (क्ली), पुंश्चिह्न (क्ली), मेहन (क्ली), शेप (क्ली), शेपस् (क्ली), शिश्न (क्ली), मेढ्र (पुं), कामलता (स्त्री), लिङ्ग (क्ली), गुह्य (क्ली), प्रजनन (क्ली), उपस्थ (पुं), गुल (पुं), मणि (पुंस्त्री)
--source--
रत्नं वसु मणिस्तत्र वैदूर्यं वालवायजम् ॥ १०६३ ॥
-wordlist-
रत्न (क्ली), वसु (क्ली), मणि (पुंस्त्री), वैदूर्य (क्ली), वालवायज (क्ली)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
रत्न
रत्न, वसु, मणि
रत्नं वसु मणिः सर्वं सर्वं लोहं च तैजसम् ॥ १७६ ॥
verse 2.1.1.176
page 0022
Mahabharata
English
Maṇi^1, a ṛshi(?). § 270 (Brahmasabhāv.): II, 11, 442 (in the palace of Brahmán).
Maṇi^2, a serpent. § 67 (Sarpasattra): I, 57, 2160 (only B., C. has Maṇiskandhaḥ instead of Maṇiḥ Skandhaḥ).--§ 564 (Mātalīyop.): V, 103, 3626 (ṇāgaḥ, enumeration).
Maṇi^3, a companion of Skanda. § 615u (Skanda): IX, 45, 2534 (together with Sumaṇi M. is given to Skanda by Soma).
पुराणम्
English
मणि १ / MAṆI I. A serpent born of the family of dhṛtarāṣṭra. This serpent was burnt to death in the sarpasatra of janamejaya. (Śloka 19, Chapter 57, Ādi Parva).
मणि २ / MAṆI II. A sage. This sage was a member of the Brahmasabhā. (Śloka 24, Chapter 11, Sabhā Parva).
मणि ३ / MAṆI III. One of the two Pārṣadas given to subrahmaṇya by candra. The other one was named Sumaṇi. (Śloka 32, Chapter 45, śalya Parva).
मणि ४ / MAṆI IV. A son born to Kaśyapaprajāpati of his wife kadrū. maṇi lived near the city of girivraja. This serpent did penance to please śiva and obtained a boon that garuḍa should give refuge to him. (31: 6, Ādi Parva and brahmāṇḍa purāṇa).
Vedic Reference
English
Maṇi is the name in the Rigveda^1 and later^2 of a ‘jewel’ used
as an amulet against all kinds of evil. That either ‘pearl’^3 or
‘diamond’^4 is denoted is not clear.^5 It is evident that the
Maṇi could be strung on a thread (sūtra), which is referred to
in the Pañcaviṃśa Brāhmaṇa^6 and elsewhere
^7 the Maṇi was
certainly also worn round the neck, for in the Rigveda^8 occurs
the epithet maṇi-grīva, ‘having a jewel on the neck.’ An
amulet of Bilva is celebrated in the Śāṅkhāyana Āraṇyaka, ^9
and many varieties of amulet are there enumerated.^10 The
‘jeweller’ (maṇi-kāra) is mentioned in the list of victims at the
Puruṣamedha (‘human sacrifice’) in the Yajurveda.^11
1) i. 33, 8.
2) Av. i. 29, 1
ii. 4, 1, 2
viii. 5,
1 et seq.
x. 6, 24
xii. 1, 44
Taittirīya
Saṃhitā, vii. 3, 4, 1
Kāṭhaka Saṃhitā,
xxxv. 15
Aitareya Brāhmaṇa, iv. 6
Nirukta, vii. 23, where Durga, in his
commentary, takes Maṇi as āditya-maṇi,
or ‘sun-stone, ’ while the St. Petersburg
Dictionary, s.v., suggests that a crystal
used as a burning glass may be meant.
3) St. Petersburg Dictionary, s.v.
4) Cf. Zimmer, Altindisches Leben
53.
5) The expression hiraṇya maṇi in Rv
i. 33, 8, might possibly mean ‘gold a
an ornament, ’ but ‘gold (and) jewels
is more probable. Cf. Av. xii. 1, 44,
where maṇiṃ hiraṇyam must mean a
jewel (and) gold.’
6) xx. 16, 6.
7) Jaiminīya Upaniṣad Brāhmaṇa,
i. 18, 8. Cf. iii. 4, 13
Jaiminīya
Brāhmaṇa, ii. 248
Śatapatha Brāh-
maṇa, xii. 3, 4, 2.
8) i. 122, 14.
9) xii. 18 et seq.
10) xii. 8.
11) Vājasaneyi Saṃhitā, xxx. 7
Tait-
tirīya Brāhmaṇa, iii. 4, 3, 1.
Cf. Schrader, Prehistoric Antiquities,
337
Zimmer, op. cit., 253
Weber,
Omina und Portenta, 317, 374
Indische
Studien, 2, 2, n. 4
5, 386
18, 37
Proceedings of the Berlin Academy, 1891,
796. Weber is inclined to detect a
Babylonian origin of Maṇi (cf. Manā),
but the evidence is not convincing.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
मणिः,
पुं,
स्त्री,
 (मण + “सर्व्वधातुभ्य इन् ।”उणा० ४ । ११७ । इतीन् ।) अश्मजातिः ।(यथा, रघौ । १ । ४ ।“मणौ वज्रसमुत्कीर्णे सूत्रस्येवास्ति मे गतिः ।”)मुक्तादिकम् । तत्पर्य्यायः । रत्नम् २ मणी ३ ।इत्यमरः । २ । ९ । ९३ । (तथाचास्य पर्य्यायः ।“रत्नं क्लीवे मणिः पुंसि स्त्रियामपि निगद्यते ।तत्तु पाषाणभेदोऽस्ति मुक्तादि च तदुच्यते ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे प्रथमे भागे ।)अस्य गुणाः ।“मणिरत्नं परं शीतं कषायं स्वादु लेखनम् ।चक्षुष्यं धारणात्तच्च पापालक्ष्मीविनाशनम् ॥
”इति राजबल्लभः ॥
(तथाचास्य गुणाः ।“मुक्ताविद्रुमवज्रेन्द्रवैदूर्य्यस्फटिकादयः ।चक्षुष्या मणयः शीता लेखना विषसूदनाः ।पवित्रा धारणायाश्च पाप्मालक्ष्मीमलापहाः ॥
”इति सुश्रुते सूत्रस्थाने ४६ अध्याये ।)अजायाः कण्ठस्थितस्तनः । लिङ्गाग्रम् । अलि-ञ्जरः । इति मेदिनी । २४ ॥
योन्यग्रभागः । इतिशब्दरत्नावली ॥
नागविशेषः । इति जटाधरः ॥
मणिबन्धः । इति हेमचन्द्रः ॥
(मुनिभेदः । यथा, महाभारते । २ । ११ । २२ ।“असितो देवलश्चैव जैगिषव्यश्च तत्त्ववित् ।ऋषभो जितशत्रुश्च महावीर्य्यस्तथा मणिः ॥
”)
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मणि(णी) पुंस्त्री० मण--इन् स्त्रीत्वपक्षे वा ङीप् । सु-क्तादौ रत्ने “मणिरत्नं सरं शीतं कषायं स्वादु लेखनम् ।चक्षुष्यं धारणात्तच्च पापालक्ष्मीविनाशनम्” राजवल्लभः ।“मणिहारावसिरामणीयकमिति” “नृपनीलमणी-गृहत्विषेति च” नैषधम् । २ मृण्मयपात्रभेदे अलिञ्जरे(जाला) ३ लिङ्गाग्रे ४ नागभेदे जटा० ५ मणिवन्धे हेमच०स्वार्थे संज्ञायां कन् वा । मणिक व्यलिष्मरे
न०
 प्रमरः ।अजागलस्तने मेदि० योन्यग्रे शब्दरत्ना०
Capeller
German
मणि॑
m.
 Perle, Edelstein, Juweil, Magnet
Höcker (des Kamels), Wamme (der
Ziege).
Grassman
German
maṇí, m., ein am Halse getragener Schmuck von Perlen oder Edelstein [althochd. menni, lat. mon-īle u. s. w. Fick 〔147〕].
-ínā {33, 8} híraṇyena 〰 śúmbhamānās.
Burnouf
French
मणि मणि
m.
f.
 et मणी
f.
 pierre précieuse, bijou,
perle.
Masse charnue qui pend sous le cou du bouc.
Gland du
pénis
clitoris.
Poignet.
Petite cruche.
Np. d'un nāga.
Gr.
μάννος
lat. monile.
मणिक
n.
 petit pot-à-l'eau.
मणिकण्थ
m.
 geai bleu.
मणिकर्णिका
f.
 np. d'un étang sacré à Bénarès.
मणिकाच
m.
 la partie empennée d'une flèche.
मणिकानन
n.
 (कानन) le cou.
मणिकार
m.
 (कृ) bijoutier.
मणिगण
m.
 rangée de perles.
मणिग्रीव
m.
 np. d'un fils de Kuvera.
मणिछिद्रा
f.
 moelle.
Sorte de drogue.
मणितारक
m.
 (तॄ au c.) grue indienne.
मणिद्वीप
m.
 l'aigrette ou capuchon du serpent Ananta.
मणिधनुस्
m.
 arc-en-ciel.
मणिपुष्पक a. orné de pierreries et de fleurs.
मणिपूर
m.
 (पॄ) esp. de corset de femme, richement
orné.
Nombril.
मणिबन्ध
m.
 poignet.
मणिभद्र
m.
 Kuvera.
मणिभित्ति
f.
 le palais du serpent Śeṣa.
मणिमण्डप
m.
 mms.
Le palais de Nairṛita, régent du
sud-ouest.
मणिमत् a. paré de bijoux
qui en possède. -- S.
m.
 le
Soleil.
मणिमाला
f.
 collier, rangée de joyaux
au fig. marque
des dents après une morsure.
Eclat
Lakṣmī.
मणिव
m.
 np. d'un nāga.
मणिवीज
m.
 grenade.
मणीचक
n.
 la pierre nommée चन्द्रकान्त। -- M.
martin-pêcheur (alcedo).
मणीवक
n.
 (इव
sfx. क) fleur.
Stchoupak
French
मणि-
m.
 perle, gemme, joyau, bijou (aussi fig.)
tout ornement.
comportant, des perles ou des gemmes
bosse (du chameau)
n.
 d'un Nāga
-मन्त्- a. orné de joyaux
m.
n.
 d'un Yakṣa
d'autres personnages
d'une
montagne
d'un Tīrtha
-मती-
f.
 d'une ville des Daitya.
°कर्णिका-
f.
n.
 d'un étang sacré
boucle d'oreille en perles ou en
pierres.
°काञ्चन-
m.
n.
 d'une montagne.
°कार-
m.
 joaillier.
°कूट-
m.
n.
 d'une montagne.
°ग्रीव-
m.
 Guhyaka.
°चीर- nt. costume serti de pierreries (?).
°तुला-कोटि-
f.
 parure pour les pieds ou les chevilles.
°दण्ड- a. au manche serti de joyaux.
°दत्त-
m.
n.
 d'un homme.
°दर-
m.
n.
 d'un Yakṣa.
°धनुस्- nt. arc-en-ciel.
°नाग-
m.
n.
 d'un Nāga.
°पुर- °पूर-
m.
n.
 d'une ville du Kaliṅga.
°पुष्पक-
m.
n.
 de la conque de Sahadeva.
°पुष्पेश्वर-
m.
n.
 d'un servant de Śiva.
°प्रदान- nt.
n.
 d'un chapitre du Rām.
°प्रदीप-
m.
 lampe de pierreries.
°प्रवेक-
m.
 joyau de grande valeur.
°बन्ध-
m.
 fait de mettre des joyaux
-न- nt. collier (de perles)
poignet.
°भद्र-
m.
 frère de Kubera, roi des Yakṣa
n.
 d'un chef de guilde.
°मञ्जरी-
f.
 collier de perles, rivière de diamants.
°मुकुट- a. qui porte un diadème en pierreries.
°मेखल- a. ceinturé de gemmes.
°यष्टि-
f.
 collier de perles.
°रत्न- nt. joyau
-मय- -ई- a. fait de pierreries
-वन्त्-
a. contenant des pierres précieuses.
°रदन- a. dont les dents sont des perles.
°वर्मन्-
m.
n.
 d'un marchand.
°श्याम- a. bleu sombre comme un saphir.
°सर-
m.
 collier de perles.
°स्तम्भ-
m.
 pilier de diamants.
°हर्म्य- nt.
n.
 d'un palais.