| YouTube Channel

मठि (maThi)

 
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 मण्ठ्
मूलधातुः:
 मठि
धात्वर्थः:
 शोके (आध्यानम्)
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 मण्ठते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
मठिँ मठि
मानकरूपान्तरम् - कठिँ
कठि शोके
- मण्ठते । मण्ठ्यते । कण्ठते । कण्ठः । उत्कण्ठते । उत्कण्ठ्यते । उत्कण्ठा ।। 260, 261 ।।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
मठिँ मठि
मानकरूपान्तरम् - कठिँ
कठि शोके
- (अर्थविवरणम्) शोकोऽत्राध्यानम्
[मण्ठते] उत्कण्ठते उत्कण्ठा चुरादौ (10236) उत्कण्ठयति 256257
धातुवृत्तिः
Sanskrit
मठिँ मठि
मानकरूपान्तरम् - कठिँ
कठि (अर्थः) शोके
(अर्थविवरणम्) इह शोक आध्यानम्
कर्तुर्मण्ठते उत्कण्ठत इत्यर्थः "अधीगर्थ'' इति कर्मणि शेषे षष्ठी मदनिवासयोः, कठ कृच्छ्रजीवनइत्यग्रे परस्मैपदिष्वनिदितौ कठि शोकहतीदित् चुरादौ 259
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“मठि शोके”@} 2 ‘मण्ठते शपि शोकार्थे, मठेन्मदनिवासयोः।।’ 3 इति देवः।
शोकः = आध्यानम् = उत्कण्ठापूर्वकस्मरणम्।
उत्कण्ठामात्रे तु अकर्मकः।
उन्मण्ठकः-ण्ठिका, मण्ठकः-ण्ठिका, मिमण्ठिषकः-षिका, मामण्ठकः-ण्ठिका
मण्ठिता-त्री, मण्ठयिता-त्री, मिमण्ठिषिता-त्री, मामण्ठिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिककण्ठतिवत् 4 ज्ञेयानि।
क्विपि- 5 प्रमन्- प्रमण्ठौ-प्रमण्ठः इति।
6
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (१२०६)
02
=>
 (१-भ्वादिः-२६३। अक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (श्लो। ८२)
04
=>
 (१४९)
05
=>
 [[B। ‘अनन् कुमार्गेषु शुभाध्वनैब वन् प्रमन् भृशोत्कण्ठितगोपिके हरौ।’ धा। का। १। ३५।]]
06
=>
 [पृष्ठम्०९९१+ २८]