मख (makha)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मख r. 1st cl. (मखति) also (इ) मखि (मङ्क्षति) To go,  to move.

 मख m.
  (-खः) Sacrifice,  oblation. 
 E.
  मख् to go,  aff.
   घञ् or घ ।

Capeller Eng

English

 मख॑ a.
  gay,  jocund
 m.
  occasion of joy,  festivity, 
sacrifice
 N.
  of a demon. 

Yates

English

 मख (खः) 1.
m.
  Sacrifice,  oblation. 

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मख 	-	 makha 	-	 adj.
  	-	  jocund
मख 	-	 makha 	-	 adj.
  	-	  vigorous
मख 	-	 makha 	-	 adj.
  	-	  cheerful
मख 	-	 makha 	-	 adj.
  	-	  restless
मख 	-	 makha 	-	 adj.
  	-	  sprightly
मख 	-	 makha 	-	 adj.
  	-	  active
मख 	-	 makha 	-	 m.
  	-	  any occasion of joy or festivity
मख 	-	 makha 	-	 m.
  	-	  feast
मख 	-	 makha 	-	 m.
  	-	  sacrifice
मख 	-	 makha 	-	 m.
  	-	  festival
मख 	-	 makha 	-	 n.
  	-	  city of Mecca

Wilson

English

 मख r. 1st cl. (मखति) also (इ) मखि (मङ्खति) To
go,  to move.

 मख
m.
  (-खः) Sacrifice,  oblation. 
E.
  मख to go,  aff.
   घञ् or घ.

Apte

English

मख [makha],  a.
  [मख् संज्ञायां घ] Ved.
 

Adorable,  fit to be worshipped with oblations.

Lively,  active,  cheerful.

खः A sacrificial rite
 अकिंचनत्वं मखजं व्यनक्ति R.*
  5.16
 Ms.*
  4.24
 R.*
  3.39.

A festival.

Worship
 वैदिक- स्तान्त्रिको मिश्र इति मे त्रिविधो मखः Bhāg.*
  11.27.7. Comp.
   -अंशभाज् m.
  a god. -अग्निः,  -अनलः sacrificial fire.-अन्नम् the seed of Euryale Ferox (कमलबीज). -असुहृद्m.  an epithet of Śiva.  -क्रिया a sacrificial rite. -त्रातृ m.
  an epithet of Rāma
 घ्राणं पातु मखत्राता Rām.  stotra 5.-द्विष् m.
  a demon,  a Rākṣasa
 तत्र यावधिपती मखद्विषां तौ शरव्यमकरोत् स नेतरान् R.*
  11.27
3.45
 U.*
  5.4. -द्वेषिन्m.  an epithet of Śiva.  -प्रभुः m.
  the Soma plant.-मृगव्याधः an epithet of Śiva
 मखमृगव्याधोत्तमाङ्गस्थल- स्थास्नु ...... N.*
  22.14. -हन् n.
  an epithet

of Indra. 

of Śiva. 

Apte 1890

English

 मख a. [मख् संज्ञायां घ] Ved. 1 A dorable,  fit to be worshipped with oblations. 
2 Lively,  active,  cheerful. 
खः A sacrificial rite
 अकिंचनत्वं मखजं व्यनक्ति R. 5. 16
 Ms. 4. 24
 R. 3. 39. 
Comp. 
अशभाज् m. a god. 
अग्निः,  
अनलः sacrificial fire. 
असुहृद् m. an epithet of Śiva. 
क्रिया a sacrificial rite. 
त्रातृ m. an epithet of Rāma. 
द्विष् m. a demon,  a Rākṣasa
 R. 11. 27
 3. 45
 U. 5. 4. 
द्वेषिन् m. an epithet of Śiva. 
हन् n. an epithet {1} of Indra. {2} of Śiva. 

Monier Williams Cologne

English

 1. मख॑ mfn.
   (prob. connected with √ 1. मह् or √ मंह्) jocund,  cheerful,  sprightly,  vigorous,  active,  restless (said of the Maruts and other gods),  RV.
  
 Br.
 

 मख॑ m.
  a feast,  festival,  any occasion of joy or festivity,  RV.
  
 ŚāṅkhGṛ.
 

 a sacrifice,  sacrificial oblation,  ŚBr.
   &c.
   &c.
   (Naigh.  iii,  17)

 (prob.) N.
  of a mythical being (esp.   in मखस्य शिरः,  ‘Makha's head’),  RV.
  
 VS.
 
 ŚBr.
   (cf.   also comp. )

 2. मख m.
  or n.
  (?) the city of Mecca,  Kālac.
  

Monier Williams 1872

English

 मख,  अस्,  आ,  अम् (in some of its senses probably
fr. a rt. मख् = 1. मह् or मंः,  to worship), 
Ved. active,  lively,  sprightly,  cheerful,  free (said of
the Maruts &c.
 cf. अ-दुर्-म्°)
 adorable,  having
sacrifices,  honoured with oblations (Sāy. = मंह-
नीय,  महनीय,  यज्ञ-वत्)
 (अस्),  m. a sacrifice, 
sacrifical oblation,  feast,  festival [cf. 1. मह],  any
occasion of joy or festivity
 (Ved.) a gift,  wealth
[? cf. मघ]
 N. of a mythical being (supposed to
be alluded to in Ṛg-veda IX. 101,  13,  and in Vāja-
saneyi-saṃhitā XXXVII. 7,  57,  and in Śatapatha-
Brāhmaṇa XIV. 1,  2,  17,  where mention is made
of मखस्य शिरः,  the head of Makha,  but in some
of these passages मख is explained by यज्ञ and
may mean ‘the victim’)
 [cf. Gr. μάχομαι,  μάχαιρα, 
μαῖμαξ (fr. an Intens.),  μαιμάκτης,  μαιμακτήρια
Lat. macellum,  mactare,  mucro,  maceria
 Angl.
Sax. méce
 Old Norse mœkir.]
—मख-क्रिया, 
f. a sacrificial rite.
—मख-त्रातृ,  ता,  m. ‘pro-
tector of [Viśvāmitra's] sacrifice, ’ an epithet of Rāma-
candra (son of Daśa-ratha).
—मख-द्विष्,  ट्,  m.
‘enemy of sacrifices, ’ an evil being,  demon,  Rakṣas, 
(according to Malli-nātha = क्रतु-विघातक।)
—मख-द्वेषिन्,  ई,  m. ‘enemy of [Dakṣa's]
sacrifice, ’ an epithet of Śiva.
—मख-मय,  अस्, 
ई,  अम्,  containing or representing a sacrifice.
—म-
ख-वत्,  आन्,  m. having or performing sacrifices,  a
sacrificer
 ‘companion of Makha, ’ a word used in
Śatapatha-Brāhmaṇa XIV. 1,  1,  13,  to explain
मघ-वत्,  q. v.
—मख-वह्नि,  इस्,  m. sacrificial
fire.
—मख-वेदी,  f. a sacrificial altar.
—मख-
स्वामिन्,  ई,  m. ‘lord of sacrifice, ’ N. of a commen-
tator on the Drāhyāyaṇa-sūtras
 (also read मघ-
स्वामिन्।)
—मख-हन्,  आ,  m.,  Ved. ‘killer of
Makha, ’ an epithet of Agni
 of Indra
 of Rudra.
—मखांश-भाज् (°ख-अं°),  क्,  क्,  क्,  receiving a
share of the sacrifice
 (क्),  m. a god.
—मखाग्नि
(°ख-अग्°),  इस्,  or मखानल (°ख-अन्°),  अस्,  m.
sacrificial fire.
—मखान्न (°ख-अन्°),  अम्,  n.
‘sacrificial food, ’ the seed of Euryola Ferox.
—म-
खापेत (°ख-अप्°),  अस्,  m.,  N. of a Rākṣasa.
—मखालय (°ख-आल्°),  अस्,  m. a house or place
for sacrifice.
—मखासुहृद् (°ख-अस्°),  त्,  m.
‘enemy of [Dakṣa's] sacrifice, ’ an epithet of Śiva.

Macdonell

English

 मख makh-á,  a.
  vigorous,  sprightly (V.)
 🞄m.  feast (V.)
 sacrifice: -dviṣ,  m.
  foe of 🞄the sacrifice,  demon,  Rākṣasa
 -mathana,  🞄n.  performance of the sacrifice
 -maya,  a.
  🞄containing or representing the sacrifice
 🞄-vedī,  f.
  place of sacrifice.

Benfey

English

 मख मख,  m.
 
 1. A warrior,  Chr.
290,  11 = Rigv. i. 64,  11.
 2. Sacrifice, 
oblation,  Draup. 2,  10.
 -- Comp.
 
स-, 
adj.
  probably well fighting,  a powerful
warrior,  Chr. 291,  5 = Rigv. i. 85,  5. --
Cf.  μάχομαι,  μάχαιρα,  μάκελον,  μαῖμαξ
(from a frequent.),  μαιμάκτης,  μαιμακτήρια
Lat. macellum,  mactare,  mucro, 
maceria
 A.S. méce
 O.N. moekir.

Apte Hindi

Hindi

मखः
पुं*
  - मख् संज्ञायां घ
"यज्ञ,  यज्ञविषयक कृत्य"

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मख
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಯಜ್ಜ /ಯಾಗ /ದೇವತೆಗಳ ಪೂಜೆ
निष्पत्तिः - > मख (गतौ) - "घञ्" (३-३-१२१)
व्युत्पत्तिः - > मखन्ति देवा अत्र
प्रयोगाः - > "मखेष्वखिन्नोऽनुमतः पुरोधसा धिनोति हव्येन हिरण्यरेतसम्"
उल्लेखाः - > किरा० १-२२

L R Vaidya

English

 maKa {% m. %} A sacrifice,  a sacrificial oblation,  ततः परं तेन मखाय यज्वना R.iii.39,  अकिंचनत्वं मखजं व्यनक्ति v.16,  M.ii.143.

भूतसङ्ख्या

Sanskrit

२१,  क्रतु,  प्रकृति,  बृन्द,  मख,  मूर्च्छ,  मूर्च्छना,  यज्ञ,  वृन्द,  समिधः,  समित्,  स्वर्,  स्वः,  स्वर्ग

Bopp

Latin

 मख m. (cf. मह् colere,  venerari) sacrificium. DR. 2. 10.

Lanman

English

 makhá,  a. jocund. [cf. √mah.]

धातुपाठः (Krishnacharya)

Sanskrit

धातुः:
  मख्
मूलधातुः:
   मख
धात्वर्थः:
  गतौ
गणः:
  भ्वादिः
कर्मकत्वं:
  सकर्मकः
इट्त्वं:
  सेट्
उपग्रहः:
  परस्मैपदी
रूपम्:
  मखति

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
यज्ञो यागः सवः सत्त्रं स्तोमो मन्युर्मखः क्रतुः ।
संस्तरः सप्ततन्तुश्च वितानं बर्हिरध्वरः ॥ ८२० ॥
-wordlist-
 
यज्ञ (पुं),  याग (पुं),  सव (पुं),  सत्त्र (क्ली),  स्तोम (पुं),  मन्यु (पुं),  मख (क्ली),  क्रतु (पुं),  संस्तर (पुं),  सप्ततन्तु (पुं),  वितान (पुंक्ली),  बर्हिस् (क्ली),  अध्वर (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

याग
याग,  यज्ञ,  क्रतु,  स्तोम,  सप्ततन्तु,  मख,  अध्वर,  वितान,  संस्तर,  बर्हिस्,  सव,  सत्त्र
यागो यज्ञः क्रतुः स्तोमः सप्ततन्तुर्मखोऽध्वरः ।
वितानं संस्तरो बर्हिः सवः सत्त्रं च कथ्यते ॥ ४१४ ॥
verse 2.1.1.414
page 0048

Vedic Reference

English

 Makha appears to designate a person in two passages of the
Rigveda, ^1 but in neither passage does the context explain who
he was. Probably a demon of some kind is meant. In the
later Saṃhitās^2 mention is also made of the ‘head of Makha, ’
an expression which has become unintelligible to the Brāh-
maṇas.^3
1) ix. 101,  13,  where the Bhṛgus are
mentioned as opposed to Makha (cf.
Macdonell,  Vedic Mythology,  p. 51)
x. 171,  2.
2) Vājasaneyi Saṃhitā,  xi. 57
 xxxvii. 7
Taittirīya Saṃhitā,  i. 1,  8,  1
 iii. 2, 
4,  1.
3) Śatapatha Brāhmaṇa,  xiv. 1,  2,  17.
Cf. St. Petersburg Dictionary,  s.v.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मख,  सर्पणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) मखति ॥

 मख,  इ सर्पणे । इति कविकल्पद्रुमः ॥
 (भ्वा०-पर०-सक०-सेट् ।) इ मङ्ख्यते इति दुर्गादासः ॥

 मखः,  पुं,
   (मखन्ति गच्छन्ति देवा अत्रेति । मखसर्पणे + “हलश्च ।” ३ । ३ । १२७ । इति घञ् ।संज्ञापूर्व्वकत्वान्न वृद्धिः । यद्वा,  पुंसीति घः ।)यज्ञः । इत्यमरः । २ । ७ । १३ ॥
 यथा,  देवी-भागवते । १ । १९ । २३ ।“कृत्वा तस्य मखं पूर्णं करिष्यामि तवापि वै ।”

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मख सर्पणे भ्वा०
  पर०
  सक०
  सेट् । मखति अमाखीत् अमखीत्ममाख मेखतुः ।

 मख सर्पणे भ्वा०
  पर०
  सक०
  सेट् इदित् । मङ्खति अमङ्खीत् मङ्ख्यते ।

 मख पु०
  मख--संज्ञायां घ । यज्ञे अमरः ।

कृदन्तरूपमाला

Sanskrit

1 {@“मख गत्यर्थः”@} 2 माखकः-खिका,  माखकः-खिका,  मिमखिषकः-षिका,  मामखकः-खिका
   इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि भौवादिककखतिवत् 3 ज्ञेयानि। 
 शतरि- मखन्-न्ती इति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
 
 01 =>
  (११९८)
 02 =>
  (१-भ्वादिः-१३२। अक। सेट्। पर।)
 03 =>
  (१४१)

Capeller

German

 मख॑ munter,  lustig. m.
  Freundenfest,  Opfer
ein best. Unhold.

Grassman

German

 makhá,  a.,  m.,  von einer Wurzel *makh (gr. μάχομαι),  welche mit mah,  maṃh nichts gemein hat,  und deren Grundbegriff „mit dem Schwerte oder Schlachtmesser schlagen oder schlachten“ und weiter „kämpfen“ ist (vgl. μάχαιρα,  got. meki,  altsl. mecĭ Schwert
 lat. macellum Fleischmarkt,  mac-to schlachte,  und in Betreff der Laute Ku. 〔12, 106〕). Der Begriff von makhá schwankt oft,  wie im griechischen πρό-μαχο-ς,  σύμ-μαχο-ς zwischen adjektivischer und substantivischer Begriffsform,  doch tritt der substantivische Begriff an der Mehrzahl der Stellen klar hervor. 1〉 Kämpfer,  Streiter von den Maruts
 2〉 Kämpfer,  Held von der Sonne ({6, 8}),  dem Puschan ({138, 1}),  dem Savitar ({512, 1}),  Agni ({837, 6}),  Indra ({268, 2}),  von Menschen ({732, 7}
 {666, 25})
 3〉 auch in den Stellen {134, 1}
 {627, 27} reicht diese Bedeutung aus,  indem makhásya dāváne „den Helden (nämlich Soma) zu empfangen“ bedeuten wird,  wie ja häufig Soma als Held und Kämpfer aufgefasst wird
 4〉 Bekämpfer der Götter,  feindlicher Dämon. — Vgl. á-durmakha,  sú-makha,  jārayán-makha.
-ás 2〉 {6, 8}
 {138, 1}
 {512, 1}
 {732, 7} (krīḍús 〰 ná vom Soma)
 {837, 6} suapasyáte 〰.
-ám 4〉 {813, 13} (hatā́ 〰 ná bhṛ́gavas).
-ásya 2〉 jūtím {268, 2} (taviṣásya). — 3〉 {134, 1}
 {627, 27}. — 4〉 〰 dódhatas śíras áva tvacás bharas {997, 2}.
-ā́ya 2〉 {666, 25} ā́ yāhi 〰 pā́jase dem Kämpfer zu kräftigem Andrang.
-ā́s 1〉 {64, 11} (ayā́sas). — 2〉 {119, 3} (ámitās jāyávas ráne).
-ébhyas [Ab.] 1〉 {507, 9} (yé sáhāṃsi sáhasā sáhante).

Burnouf

French

 मख मख m.
  Vd. sacrifice
 l'enceinte sacrée.
मखत्रातृ m.
  Rāma,  fils de Daśaratha.
मखवह्नि m.
  le feu sacré.
मखानल m.
  (अनल) mms.
मखासुहृद् m.
  (अ priv.
 सुहृद्) Śiva,  qui a troublé
le sacrifice de Dakṣa.

Stchoupak

French

 मख-
 m.
  sacrifice,  oblation rituelle 
 -मय- -ई- a. qui comporte
un sacrifice.
°द्विष्- m.
  ép. d'un Rakṣas 
 Rakṣas en général.
°मथन- nt. bouleversement du sacrifice.
°मुख- a. qui inaugure un sacrifice.
°विघ्न- m.
  obstacle du sacrifice.
°वेदी- f.
  autel sacrificiel.
मखांश-भाज्- ag. qui participe au sacrifice,  ép. d'un dieu.
मखापेत- m.
  n.
  d'un Rākṣasa.

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.