| YouTube Channel

मकारः (makAraH)

 
Apte
English
मकारः [makārḥ], 1 The syllable म.
Each of the following five मद्य, मत्स्य, मांस, मैथुन and मुद्रा
see पञ्चमकार.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 मकारः, कालः
noun
वर्णमालायाः पञ्चविंशतितमः वर्णः पवर्गस्य अन्तिमं व्यञ्जनञ्च।
"मकारस्य उच्चारणम् ओष्ठाभ्यां नासिकया च भवति।"
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
मकारः पवर्गस्य पञ्चमवर्णः । अस्योच्चारणस्यानमोष्ठौ नासिकाच जिह्वाग्रेण ओष्ठयोः स्यर्शेनोच्चारणम् आभ्यन्तरःप्रयत्नः अतएवास्य स्पर्शवर्णता अशुनासिकता च । बाह्य-प्रयत्नाश्च संवारनादघोषाः अस्त्रप्राणश्च । अस्य ध्येव-स्वरूपसुक्तं कामधेनुत० “मकारं शृणु चार्वङ्गि! स्वयंपरमकुण्डली । तरुणादित्यसङ्काशं चतुर्वर्गप्रदाघकम् ।पञ्चदेवमयं वर्णं पञ्चप्राणमयं सदा” ।वर्णाभिधानेऽस्य पर्य्यावा उक्त्रा यथा “मः कासी क्लेशितःकालो महाकालो महान्तकः । वैकुण्ठो बसुधा चन्द्रो-रविः पुरुषराजकः । कासभद्रो जया मेधा विश्वदादीप्तसंज्ञकः । जठरञ्च भ्रमो मानं सक्ष्मीर्मातोग्रबन्धनी ।विषं शिवो महावीरः शशिप्रभा जनेश्वरः । प्रमतःप्रियसृ रुद्रः सर्वाङ्गो वह्निमण्डलम् । मातङ्गमालिनीविन्दुः श्रवणा भरयो वियत्” । तदधिष्ठानृदेवताध्यानंयथा “कृष्णां दशभुजां भीमां पीतलोहिमसोचनाम् ।कृष्णाम्बरधरां नित्यां धर्मकामार्थमोक्षदाम् । एवंध्यात्वा मकारन्तु तन्मन्त्रं दशधा जपेत्” । मातृका-न्यासेऽस्य जठरे न्यास्यता । काव्यादौ प्रथमं प्रयोगे दुःखंफलं “सुखभयमरणं क्लेशदुःखं पवर्गः” वृ० र० टी० उक्तेः ।