मकर (makara)

This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.

Warning!

This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.

शब्दसागरः

English

 मकर m.
  (-रः)
	 1. A marine monster,  confounded usually with the
crocodile and shark,  but properly a fabulous animal: as a fish it
might be conjectured to be the horned-shark,  or the unicorn fish
but it is often drawn,  as it in the pictured sign Capricornus of the
zodiac,  with the head and forelegs of an antelope,  and the body
and tail of a fish: it is the emblem of the god of love.
	 2. One of
the signs of zodiac,  corresponding with the above,  and like
the Greek representation of that sign,  being an animal in
the foreparts,  and ending in the tail of a fish. One of the nine
treasures of KUVERA.
	 3. A particular array of troops,  in the form
of a Makara.
	 4. An ear-ring in that shape.
 E.
  म for मुख the mouth, 
कृ to scatter,  aff.
   अच्
 or माङ् prohibitive aff.
  ,  कृ to do,  अच् aff.
  , 
form irr
 .
 grammarians however,  sometimes consider this word
as a primitive.

Capeller Eng

English

 म॑कर m.
  ई f.
  a kind of sea monster (the emblem of the
god of love)
 array of troops in the form of a M.
 

Yates

English

 मकर (रः) 1.
m.
  A marine monster
sign of the zodiac, 
Capricorn
one of
Kuvera's treasures.

Help us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form

Spoken Sanskrit

English

मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	 alligator
मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	  particular species of insect or other small animal
मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	  porpoise
मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	  hands folded in the form of a makara
मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	  crocodile
मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	  kind of sea-monster
मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	  10th arc of 30 degrees in any circle
मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	  one of the 8 magical treasures called padminI
मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	  army of troops in the form of a makara
मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	  one of the 9 treasures of kubera
मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	  dolphin
मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	  ear-ring shaped like a makara
मकर-गण 	-	 makara-gaNa 	-	 m.
  	-	  group of crocodile
नील मकर 	-	  nIla makara 	-	 m.
  	-	  African crocodile  [ Crocodilus niloticus - Zoo. ]
भारत मकर 	-	  bhArata makara 	-	 m.
  	-	  mugger crocodile of India  [ Crocodilus palustris -  Zoo. ]

मकर 	-	 makara 	-	 m.
  	-	 alligator
मुसली 	-	  musalI 	-	 f.
  	-	 alligator
कुम्भीर 	-	  kumbhIra 	-	 m.
  	-	 alligator
नक 	-	  naka 	-	 m.
  	-	 alligator
घण्टिक 	-	  ghaNTika 	-	 m.
  	-	 alligator
नक्र 	-	  nakra 	-	 m.
  	-	 alligator
ग्राह 	-	  grAha 	-	 m.
  	-	 alligator
असि 	-	  asi 	-	 m.
  	-	 alligator
पुष्करव्याघ्र 	-	  puSkaravyAghra 	-	 m.
  	-	 alligator
मायाद 	-	  mAyAda 	-	 m.
  	-	 alligator
वार्भट 	-	  vArbhaTa 	-	 m.
  	-	 alligator
शङ्खमुख 	-	  zaGkhamukha 	-	 m.
  	-	 alligator
शिशुमार 	-	  zizumAra 	-	 m.
  	-	 alligator
ह्रदग्रह 	-	  hradagraha 	-	 m.
  	-	 alligator
पोटी 	-	  poTI 	-	 f.
  	-	  large alligator
निहाका 	-	  nihAkA 	-	 f.
  	-	  Gangetic alligator
अम्बुकण्टक 	-	  ambukaNTaka 	-	 m.
  	-	  short-nosed alligator
अम्बुकिरात 	-	  ambukirAta 	-	 m.
  	-	  short-nosed alligator
दीर्घवच्छिका 	-	  dIrghavacchikA 	-	 f.
  	-	  crocodile or alligator
दीर्घवर्छिका 	-	  dIrghavarchikA 	-	 f.
  	-	  crocodile or alligator
गोधिका 	-	  godhikA 	-	 f.
  	-	  kind of lizard or alligator
ग्राह 	-	  grAha 	-	 m.
  	-	  rapacious animal living in water  [ crocodile ,  shark ,  serpent ,  alligator ]

 
   मकर  makara m.
   one of the 8 magical treasures called padminI   
   पद्म  padma m.
 n.
   one of the 8 treasures connected with the magical art called padminI      
            

 
   मकर  makara m.
   dolphin   
   शिशुमार  zizumAra m.
   dolphin    
   स्थूलमीन  sthUlamIna m.
   dolphin   
   मत्स्यभेद  matsyabheda m.
   dolphin    
   शिशुमारमुखी  zizumAramukhI f.
   dolphin-faced  
   शिशुमाराकृति  zizumArAkRti adj.
   dolphin-shaped   
   मकरकटी  makarakaTI f.
   dolphin-hipped  
   शिशुमारशिरस्  zizumAraziras n.
   dolphin's head   
   उष्णवीर्य  uSNavIrya adj.
   Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]  
   अम्बुकपि  ambukapi m.
   Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]   
   चपलाङ्ग  capalAGga m.
   Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]  
   जलकपि  jalakapi m.
   Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]   
   पातिक  pAtika m.
   Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]  
   महावस  mahAvasa m.
   Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]   
   वराह  varAha m.
   Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]  
   वसाढ्य  vasADhya m.
   Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]   
   वसाढ्यक  vasADhyaka m.
   Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]  
   शिंशुमार  ziMzumAra m.
   Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]   
   शिशुमार  zizumAra m.
   Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]  
   कूपीनस तिमिक  kUpInasa timika m.
   bottlenose dolphin    
   शिशुमार  zizumAra m.
   Gangetic porpoise or dolphin   
   शिशुमारर्षि  zizumArarSi m.
   RSi having the form of a dolphin    
   शिशुमारवसा  zizumAravasA f.
   marrow or fat of the Gangetic dolphin  [ Delphinus Gangeticus - Zoo. ]  
   शिशुमार  zizumAra m.
   collection of stars supposed to resemble a dolphin      
            

Wilson

English

 मकर
m.
  (-रः)
1 A marine monster,  confounded usually with the crocodile and shark,  but
properly a fabulous animal: as a fish
 it might be conjectured to be the horned
shark,  or the unicorn fish
 but it is often drawn,  as in the pictured signs of
the zodiac,  with the head and forelegs of an antelope,  and the body and tail of
a fish: it is the emblem of the god of love.
2 One of the signs of zodiac,  corresponding with CAPRICORN,  and like the
Greek representation of that sign,  being an animal in the foreparts,  and
ending in the tail of a fish.
3 One of KUVERA'S treasures.
E.
  म for मुख the mouth,  कृ to scatter,  aff.
   अच्
 or माङ्
prohibitive aff.
  ,  कृ to do,  अच् aff.
  ,  form irr
 .
 grammarians however, 
sometimes consider this word as a primitive.

Apte

English

मकरः [makarḥ],  [मं विषं किरति कॄ-अच् Tv.]

A kind of seaanimal,  a crocodile,  shark
 झषाणां मकरश्चास्मि Bg.*
  1.31
 मकरवक्त्र Bh.*
  2.4. (Makara is regarded as an emblem of Cupid
 cf.
   comps. below).

The sign Capricornus of the zodiac.

An array of troops in the form of a Makara
 दण्डव्यूहेन तन्मार्गं यायात्तु शकटेन वा । वराहमकराभ्यां वा ... Ms.*
  7.187
 Śukra. 4.11.

An ear-ring in the shape of a Makara. 

The hands folded in the form of a Makara. 

N.
  of one of the nine treasures of Kubera. 

The tenth arc of thirty degrees in any circle. Comp.
   -अङ्कः an epithet of

the god of love.

the ocean.  -अश्वः an epithet of Varuṇa.  -आकरः,  -आवासः the ocean
 प्रविश्य मकरावासं यादोगणनिषेवितम् Mb.
 *  7.11.19.

आलयः the ocean. 

a symbolical expression for the number 'four'. -आसनम् a kind of Āsana in yoga
 मकरासनमावक्ष्ये वायूनां स्तम्भकारणात् । पृष्ठे पादद्वयं बद्ध्वा हस्ताभ्यां पृष्ठबन्धनम् ॥ Rudrayāmala.  -कुण्डलम् an ear-ring in the shape of a Makara
 हेमाङ्गदलसद्- बाहुः स्फुरन्मकरकुण्डलः (रराज) Bhāg.*
  8.15.9. -केतनः,  -केतुः,  -केतुमत् m.
  epithets of the god of love.

ध्वजः an epithet of the god of love
 संप्राप्तं मकरध्वजेन मथनं त्वत्तो मदर्थे पुरा Ratn.*
  1.3
 तत्प्रेमवारि मकरध्वजतापहारि Ch. P.*
   41.

a particular array of troops.

the sea. 

a particular medical preparation.  -राशिः f.
  the signCapricornus of the zodiac. -वाहनः N.
  of Varuṇa. -संक्रमणम् the passage of the sun into the sign Capricornus. -सप्तमी the seventh day in the bright half of Māgha. 

Apte 1890

English

 मकरः [मं विषं किरति क-अच् Tv.] 1 A kind of sea-animal,  a crocodile,  shark
 झषाणां मकरश्चास्मि Bg. 10. 31
 मकरवक्त्र Bh. 2. 4. (Makara is regarded as an emblem of Cupid
 cf. comps. below). 
2 The sign Capri cornus of the zodiac. 
3 An array of troops in the form of a Makara. 
4 An ear-ring in the shape of a Makara. 
5 The hands folded in the form of a Makara. 
6 N. of one of the nine treasures of Kubera. 
7 The tenth arc of thirty degrees in any circle. 
Comp. 
अंकः an epithet of {1} the god of love. {2} the ocean. 
अश्वः an epithet of Varuṇa. 
आकरः,  
आवासः the ocean. 
आलयः {1} the ocean. {2} a symbolical expression for the number ‘four’. 
कुंडलं an ear-ring in the shape of a Makara. 
केतनः,  
केतुः,  
केतुमत् m. epithets of the god of love. 
ध्वजः {1} an epithet of the god of love
 संप्राप्तं मकरध्वजेन मथनं त्वत्तो मदर्थे पुरा Ratn. 1. 3
 तत्प्रेमवारि मकरध्वजतापहारि Ch. P. 41. {2} a particular array of troops. 
राशिः f. the sign Capricornus of the zodiac. 
संक्रमणं the passage of the sun into the sign Capricornus. 
सप्तमी the seventh day in the bright half of Māgha. 

Monier Williams Cologne

English

 म॑कर m.
  a kind of sea-monster (sometimes confounded with the crocodile,  shark,  dolphin &c.
  
 regarded as the emblem of Kāma-deva [cf.   मकर-केतन &c.
   below] or as a symbol of the 9th Arhat of the present Avasarpiṇī
 represented as an ornament on gates or on head-dresses),  VS.
  &c.
   &c.
  

 a partic.  species of insect or other small animal,  Suśr.
 

 N.
  of the 10th sign of the zodiac (Capricornus),  Sūryas.
 
 Var.
  &c.
  

 the 10th arc of 30 degrees in any circle,  L.
 

 an army of troops in the form of a M°,  Mn.
   vii,  187

 an ear-ring shaped like a M°,  BhP.
   (cf.   मकर-कुण्डल)

 the hands folded in the form of a M°,  Cat.
 

 one of the 9 treasures of Kubera,  L.
 

 one of the 8 magical treasures called Padminī,  MārkP.
  

 a partic.  magical spell recited over weapons,  R.
 

 N.
  of a mountain,  BhP.
  

Monier Williams 1872

English

 मकर मकर,  अस्,  m. a kind of sea monster
sometimes confounded with the crocodile,  shark, 
dolphin,  &c.,  (properly a fabulous animal regarded as
the emblem of Kāma-deva,  the god of love,  cf.
मकर-केतन below
 also a symbol of the ninth
Arhat of the present Ava-sarpiṇī)
 N. of the tenth
sign of the zodiac (Capricornus)
 the tenth arc of
thirty degrees in any circle
 a particular species of
insect or other small animal
 an array of troops in
the form of a Makara (Manu VII. 187)
 an ear-ring
in the shape of a Makara [cf. मकर-कुण्डल
below]
 the hands folded in the form of a Makara
one of the nine treasures of Kuvera
 one of the
eight treasures of the magic art called Padminī
 a
particular magical spell recited over weapons
 N. of
a mountain
 (ई),  f. the female of the sea monster
Makara
 N. of a river.
—मकर-कटी,  f.,  N. of a
woman.
—मकर-कुण्डल,  अम्,  n. an ear-ring
shaped like a Makara.
—मकर-केतन,  अस्,  or म-
कर-केतु,  उस्,  or मकर-केतु-मत्,  आन्,  m. ‘hav-
ing the Makara for an emblem, ’ or ‘having a fish
on his banner, ’ epithet of Kāma-deva,  the god of
love.
—मकर-दंष्ट्रा,  f. ‘Makara-toothed, ’ N.
of a woman.
—मकर-ध्वज,  अस्,  m. ‘Makara-
bannered, ’ epithet of Kāma-deva,  the god of love
a particular array of troops
 a particular medical
preparation (= रससिन्दूर-विशेष).
—मकर-
पाटक,  अस्,  m.,  N. of a village.
—मकर-राशि,  इस्, 
m. the sign of the Hindū zodiac corresponding with
Capricornus.
—मकर-विभूषण-केतन,  अस्, 
m. ‘having the Makara for a characteristic ornament, ’
epithet of the god of love.
—मकर-सङ्क्रमण, 
अम्,  n. the passage of the sun from Sagittarius into
Capricoruns.
—मकर-सप्तमी,  f.,  N. of the
seventh day in the light half of the month Māgha
(see माकरी सप्तमी under माकर).
—मकरा-
कर (°र-आक्°),  अस्,  m. ‘receptacle of Makaras, ’ the
ocean.
—मकराकार (°र-आक्°),  अस्,  m. a variety of
Cæsalpina Banducella (= षड्-ग्रन्थ).
—मक-
राक्ष (°र-अक्°),  अस्,  m. ‘Makara-eyed, ’ N. of a
Rākṣasa (son of Khara).
—मकराङ्क (°र-अङ्°), 
अस्,  m. ‘having the Makara for a symbol or mark, ’
epithet of the ocean
 of the god of love.
—मक-
रानन (°र-आन्°),  अस्,  m.,  N. of one of Śiva's
attendants.
—मकरालय (°र-आल्°),  अस्,  m. ‘Ma-
kara-abode, ’ epithet of the ocean
 a symbolical ex-
pression for the number four.
—मकरावास (°र-
आव्°),  अस्,  m. ‘Makara-abode, ’ the ocean.
—मक-
राश्व (°र-अश्°),  अस्,  m. ‘whose horse is the Makara, ’
epithet of Varuṇa.
—मकरी-पत्त्र,  अम्,  n. or
मकरी-लेखा,  f. the mark of a Makarī (on the
face of Lakṣmī
 cf. पत्त्र-भङ्ग,  पत्त्र-लेखा).
—मकरी-प्रस्थ,  अस्,  m.,  N. of a town.

Macdonell

English

 मकर má-kara,  m.
  kind of marine monster 🞄(perhaps crocodile or shark): regarded as an 🞄emblem of Kāma and used as an ornament 🞄on gates and on head-dresses
 Capricorn (sign 🞄of the zodiac)
 kind of military array shaped 🞄like a makara (two triangles joined at the apex).

Benfey

English

 मकर मकर, 
 I. m.
 
 1. A marine
monster confounded usually with the
crocodile and shark,  but properly a
fabulous animal,  Johns. Sel. 28,  27
Pañc. 51,  9
 iv. d. 1.
 2. One of the
signs of the zodiac.
 3. A form of
marching an army,  Man.  7,  187.
 4.
One of Kuvera's treasures.
 II. f.
  री, 
The wife of the marine monster called
मकर,  Pañc. 206,  14.

Hindi

घड़ियाल

Apte Hindi

Hindi

मकरः
पुं*
  - मं + विषं किरति - कॄ + अच् @ तारा*
"एक प्रकार का समुद्री-जन्तु, घडियाल,  मगरमच्छ"

मकरः
पुं*
  - -
मकरराशि

मकरः
पुं*
  - -
"मकरव्यूह,  सेना को मकराकार स्थिति में क्रमबद्ध करना"

मकरः
पुं*
  - -
मकर के आकार का कुंडल

मकरः
पुं*
  - -
मकर के रूप में हाथों को बाँधना

मकरः
पुं*
  - -
कुबेर की नौ निधियों में से एक

मकरः
पुं*
  - मं विषं किरति+कृ+अच्
मगरमच्छ

मकरः
पुं*
  - मं विषं किरति+कृ+अच्
मकरराशि

मकरः
पुं*
  - मं विषं किरति+कृ+अच्
मकर की आकृति का कुण्डल

Shabdartha Kaustubha

Kannada

मकर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮತ್ಸ್ಯದ ಒಂದು ಭೇದ
निष्पत्तिः - > मकि (भूषायाम्) - "अच्" (३-१-१३४),  रा (दाने) - "कः" (३-२-२)
व्युत्पत्तिः - > मङ्कते इति,  मकं राति इति वा
प्रयोगाः - > "झषाणां मकरश्चास्मि"
उल्लेखाः - > गीता० १०-३१
मकर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಮೇಷ ಮೊದಲಾದ ರಾಶಿಗಳಲ್ಲಿ ಹತ್ತನೆಯ ರಾಶಿ
मकर
पदविभागः - > पुल्लिङ्गः
कन्नडार्थः - > ಕುಬೇರನ ಒಂಭತ್ತು ನಿಧಿಗಳಲ್ಲೊಂದು
निष्पत्तिः - > कॄ (विक्षेपे) - "अप्" (३-३-५७)
व्युत्पत्तिः - > मं विषं किरति

L R Vaidya

English

 makara {% m. %} 1. A kind of sea-animal resembling the crocodile
 (it is regarded as an emblem of the god of love),  छंदोज्ञाननिधिं जघान मकरो वेलातटे पिङ्गलम् Panch.ii.,  Bhartr.ii.4
 2. the sign Capricornus of the zodiac
 3. an array of troops in the form of a Makara
 4. one of the nine treasures of Kubera
 5. an ear-ring in the shape of a Makara.

Bopp

Latin

 मकर m. nomen piscis immani magnitudine (Wils.:
1) A
marine monster,  confounded usually with the crocodile
and shark,  but properly a fabulous animal
 as a fish it
might be conjectured to be the horned shark or the uni-
corn fish,  but it is often drawn,  as in the pictured signs
of the zodiac,  with the head and fore legs of an antelope, 
and the body and tail of a fish
 it is the emblem of the
god of love.
2) One of the signs of zodiac corresponding
with capricorne and like the Greek representation of
that sign being an animal in the fore parts,  and ending
in the tail of a fish.). DR. 7. 19. A. 6. 4. BH. 10. 31.

Edgerton Buddhist Hybrid

English

 Makara,  n. of a nāga king: Mvy 〔3236〕
 Māy 〔247.5〕.

Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch

German

 मकर 2. f. ई a) auch Śrīk. 8. 47 u. ö.

अभिधानचिन्तामणिः

Sanskrit

--source--
 
वृषो गजोऽश्वः प्लवगः क्रौञ्चोऽब्जं स्वस्तिकः शशी ।
मकरः श्रीवत्सः खड्गी महिषः सूकरस्तथा ॥ ४७ ॥
श्येनो वज्रं मृगश्छागो नन्द्यावर्तो घटोऽपि च ।
कूर्मो नीलोत्पलं शङ्खः फणी सिंहोऽर्हतां ध्वजाः ॥ ४८ ॥
-wordlist-
 
तीर्थङ्करचिह्न (पुं),  वृष (पुं),  गज (पुं),  अश्व (पुं),  प्लवग (पुं),  क्रौञ्च (पुं),  अब्ज (क्ली),  स्वस्तिक (पुं),  शशिन् (पुं),  मकर (पुं),  श्रीवत्स (पुं),  खड्गिन् (पुं),  महिष (पुं),  शूकर (पुं),  श्येन (पुं),  वज्र (क्ली),  मृग (पुं),  छाग (पुं),  नन्द्यावर्त (पुं),  घट (पुं),  कूर्म (पुं),  नीलोत्पल (क्ली),  शङ्ख (पुं),  फणिन् (पुं),  सिंह (पुं)

--source--
 
राशीनामुदयो लग्नं मेषप्रभृतयस्तु ते ।
-wordlist-
 
लग्न (पुंक्ली),  राश्युदय (पुं),  राशि (पुं),  मेष (पुं),  वृष (पुं),  मिथुन (पुं),  कर्कट (पुं),  सिंह (पुं),  कन्या (स्त्री),  तुला (स्त्री),  वृश्चिक (पुं),  धनुस् (क्ली),  मकर (पुं),  कुम्भ (पुं),  मीन (पुं)

--source--
 
महापद्मश्च पद्मश्च शङ्खो मकरकच्छपौ ।
मुकुन्दकुन्दनीलाश्च खर्वश्च निधयो नव ॥ १९३ ॥
-wordlist-
 
महापद्म (पुं),  पद्म (पुं),  शङ्ख (पुं),  मकर (पुं),  कच्छप (पुं),  मुकुन्द (पुं),  कुन्द (पुं),  नील (पुं),  चर्चस् (पुं)

--source--
 
मदनो जराभीररुनङ्गमन्मथौ कमनः कलाकेलिरनन्यजोऽङ्गजः ।
मधुदीपमारौ मधुसारथिः स्मरो विषमायुधो दर्पककामहृच्छयाः ॥ २२७ ॥
प्रद्युम्नः श्रीनन्दनश्च कंदर्पः पुष्पकेतनः ।
पुष्पाण्यस्येषुचापास्त्राण्यरी शंवरशूर्पको ॥ २२८ ॥
केतनं मीनमकरौ बाणाः पञ्च रतिः प्रिया ।
मनःशृङ्गारसंकल्पात्मानो योनिः सुहृन्मधुः ॥ २२९ ॥
-wordlist-
 
मदन (पुं),  जराभीरु (पुं),  अनङ्ग (पुं),  मन्मथ (पुं),  कमन (पुं),  कलाकेलि (पुं),  अनन्यज (पुं),  अङ्गज (पुं),  मधुदीप (पुं),  मार (पुं),  मधुसारथि (पुं),  स्मर (पुं),  विषमायुध (पुं),  दर्पक (पुं),  काम (पुं),  हृच्छय (पुं),  प्रद्युम्न (पुं),  श्रीनन्दन (पुं),  कन्दर्प (पुं),  पुष्पकेतन (पुं),  पुष्पेषु (पुं),  कुसुमबाण (पुं),  पुष्पचाप (पुं),  कुसुमधन्वन् (पुं),  पुष्पास्त्र (पुं),  कुसुमायुध (पुं),  मीनकेतन (पुं),  मकरकेतन (पुं),  मीनध्वज (पुं),  मकरध्वज (पुं),  झषकेतन (पुं),  झषध्वज (पुं),  पञ्चबाण (पुं),  विषमेषु (पुं),  मनोयोनि (पुं),  चेतोभव (पुं),  शृङ्गारयोनि (पुं),  शृङ्गारजन्मन् (पुं),  सङ्कल्पयोनि (पुं),  स्मृतिभू (पुं),  आत्मयोनि (पुं),  आत्मभू (पुं),  मधुसुहृद् (पुं),  चैत्रसख (पुं),  कामारि (पुं),  शंवर (पुं),  शूर्पक (पुं),  कामकेतन (क्ली),  मीन (पुं),  मकर (पुं),  कामप्रिया (स्त्री),  रति (स्त्री),  मधु (पुं),  कामसुहृद् (पुं)

--source--
 
ग्राहे तन्तुस्तन्तुनागोऽवहारो नागतन्तुणौ ।
अन्येऽपि यादोभेदाः स्युर्बहवो मकरादयः ॥ १३५१ ॥
-wordlist-
 
ग्राह (पुं),  तन्तु (पुं),  तन्तुनाग (पुं),  अवहार (पुं),  नाग (पुं),  तन्तुण (पुं),  मकर (पुं)

अभिधानरत्नमाला

Sanskrit

मकर
मकर
मत्स्यविशेषो मकरः करिमकरो भवति तद्विशेषस्तु ।
verse 3.1.1.660
page 0075

वैजयन्तीकोषः

Sanskrit

Word: मकरः
Root: मकर
Gender: पुं
Number: all
अर्थः ⇒ कुबेरस्य विशेषनिधिः
Meaning(s):
⇒ One of the nine treasures of Kubéra
Shloka(s):
1|2|60|2 ► भेदाः पद्मो महापद्मः शङ्खो मकरकच्छपौ॥ (स्वर्गकाण्डः/लोकपालाध्यायः)
Synonym(s):
➠ 1|2|60|2 ⇢ मकरः (मकर) (पुं) ⇒ One of the nine treasures of Kubéra ⇒ कुबेरस्य विशेषनिधिः
Related word(s):
isa_k ➡ कुबेरस्य नव विशेषनिधयः
परा_अपरासंबन्धः ➡ निधिः
अन्यसंबन्धाः ➡ कुबेरः
उपाधि ➡ धनम्
    

Mahabharata

English

Makara^1 = Śiva (1000 names^2).

Makara^2,  a vyūha: VI,  3059 (vyūhaṃ),  3068,  3280 (vyūhaṃ),  3288,  †3516 (vyūhaṃ)
 VIII,  413 (vyūhaṃ).

makara^3 (the device of Pradyumna): III,  693.

Vedic Reference

English

 Makara is the name of an animal,  probably the ‘crocodile, ’^1
which is included in the list of victims at the Aśvamedha
(‘horse sacrifice’) in the Yajurveda Saṃhitās.^2
1) The Makara,  as a Hindu sculptural
ornament,  originally represented a
crocodile. Cf. Cousen's article in the
Annual Report of the Archaological Survey
of India for 1903-4,  pp. 227-231 (where
the Makara appears as the vehicle of
Varuṇa and of Gaṅgā). Cf. also op. cit., 
1904-5,  pp. 80,  83,  84.
2) Taittirīya Saṃhitā,  v. 5,  13,  1
Maitrāyaṇī Saṃhitā,  iii. 14,  16
 Vāja
saneyi Saṃhitā,  xxiv. 35. Cf. Zimmer, 
Altindisches Leben,  97.

शब्दकल्पद्रुमः

Sanskrit

 मकरः,  पुं,
   (कृणातीति । क हिसांयाम् । क +अच् । ततः मनुष्याणां करः हिंसकः । यद्वा, मुखं किरतीति । मुख + कॄ + कः । उभयत्रापिपृषोदरादित्वात् साधुः । इति अमरटीकायांरघुनाथचक्रवर्त्ती ।) जलजन्तुविशेषः इत्यमरः ।१ । १० । २० ॥
 (पादिनां गणान्तर्गतो जल-जन्तुविशेषः ।“कुम्भीरकूर्म्मनक्राश्च गोधामकरशङ्कवः ।घण्टिकः शिशुमारश्चेत्यादयः पादिनः स्मृताः ॥
”इति भावप्रकाशस्य पूर्व्वखण्डे द्वितीये भागे ।यथास्य गुणाः ।“मत्स्यानां मकरः श्रेष्ठो दीपनो वातनाशनः ।रुचिप्रदः शुक्रकरो ग्राही चोष्णविकारहा ।मूत्राश्मरीणां शमनो गुल्मातीसारनाशनः ॥
”इति हारीते प्रथमस्थान एकादशेऽध्याये ॥
)मकर इति गङ्गाया वाहनत्वेन ख्यातः । इतिसारसुन्दरी । यथा । सितमकरनिषण्णां शुभ्र-वर्णां त्रिनेत्रामित्यादि स्मृत्युक्तगङ्गाध्यानम् ॥
स च कामदेवस्य ध्वजचिह्नम् । मकरध्वजइत्यमरकोषदर्शनात् । मेषादिद्वादशराश्यन्त-र्गतो दशमराशिः । तत्पर्य्यायः । आकोकेरः २ ।अस्य अधिष्ठातृदेवता मृगास्यमकरः । उत्त-राषाढायाः शेषपादत्रयं श्रवणासमुदायःधनिष्ठायाः पूर्व्वार्द्धं एतन्नवपादेन भवति । स चपृष्ठोदयः भूमिराशिः अर्द्धशब्दकरः दक्षिण-दिक्स्वामी पिङ्गलवर्णः रूक्षः भूमिचारीशीतलस्वभावः अल्पसन्तानः अल्पस्त्रीसङ्गःवातप्रकृतिः वैश्यवर्णः श्लथाङ्गश्च । अत्र जातस्यफलम् । सदानन्दः । पितृमातृभक्तः श्रवणा-मकरजातश्चेत् बहुविवाहः । इति जातका-दयः ॥
 अथ,  रवियुक्तमकरजातफलम् ।“सदाटनो मित्रगणो विपक्षतांप्रयाति नूनं धनवर्ज्जितः स्यात् ।यद्युष्णरश्मिर्मकरोपगः स्यात्प्रसूतिकाले स तु भाग्यहीनः ॥
”अथ चन्द्रयुक्तमकरजातफलम् ।“कलितशीतभयः किल गीतवित्-तमरुषा सहितो मदनातुरः ।निजकुलोत्तमवृत्तिकरः परंहिमकरे मकरे पुरुषो भवेत् ॥
”अथ मङ्गलयुक्तमकरजातफलम् ।“पराक्रमप्राप्तवरः प्रतिष्ठःसदङ्गनाप्राप्तिवराङ्गनः स्यात् ।श्रिया समेतो मकरे महीजेप्रसूतिकाले कुलपालकश्च ॥
”अथ बुधग्रहस्थितमकरजातफलम् ।“रिपुभयेन युतः कुमतिर्नरःस्मरविहीननरः परकर्म्मठः ।मकरगे सति शीतकरात्मजेव्यसनतः स नतः पुरुषो भवेत् ॥
”अथ गुर्व्वाश्रितमकरजातफलम् ।“न मनोरथसिद्धिमुपैति नरोवचसामधिपे मकरोपगते ।भवयुक् कुमतिः परकर्म्मरतोबहुतोषयुतो मदनापहतः ॥
”अथ शुक्राश्रितमकरजातफलम् ।“अतिरतिर्जनने त्वजनने नृणांव्ययभयं कृशता बहुचिन्तया ।भृगुसुते मृगराशिगते सदाकविजने विजनेऽपि मतिर्भवेत् ॥
”अथ शनिग्रहस्थितमकरजातफलम् ।“मकरोपगतः खलु भानुमुतःकृपया सहितो नृपमानयुतः ।वरगन्धविभूषणभूषितगात्र-स्तरुणीरमणः पङ्कजनेत्रः ॥
”इति कोष्ठीप्रदीपः ॥
(व्यूहभेदः । यथा,  कामन्दकीये नीतिसा रे ।१८ । ४८ ।“यायाद्व्यूहेन महता मकरेण पुरो भये ॥
”)

वाचस्पत्यम्

Sanskrit

 मकर पुंस्त्री० मं विषं किरति कॄ--अच् । १ जलजन्तुभेदेअमरः स्त्रियां जातित्वात् ङीष् । स च गङ्गावाहनंकामस्य ध्वजश्च । मकराकरत्वात् २ मेषादितो दशमेराशौ । तद्राशिश्च उत्तराषाढाशेषपादययसहितं श्रवणंधनिष्ठार्द्धञ्चेति नवपादात्मकः । तद्राशिस्वरूपादिकंनी० ता० उक्तं यथा “मृगश्चरः क्ष्माऽर्द्धरवो यमाशास्त्री पिङ्गरूक्षः शुभभूमिशीतः । स्वल्पप्रजासङ्गसमीर-रात्रिरादौ चतुष्पात् विषमोदयो विट् । मकि--घञ्पृषो० मकं भूषणं राति ददाति रा--क । ३ निधिभेदेनिधिशब्दे ४६८ पृ० दृश्यम् ।

Capeller

German

 म॑कर m.
 ,  ई f.
  Seeungeheuer,  Delphin. 

Burnouf

French

 मकर मकर m.
  monstre marin d'une taille énorme,  ayant les
jambes antérieures de l'antilope avec le corps et la queue d'un
poisson. 
		 Le Capricorne,  signe du zodiaque.
		 Un des trésors de
Kuvera.
मकरकेतन et मकरकेतु m.
  Anaṅga,  qui a pour
emblême le makara.
मकरध्वज m.
  mms.
मकरन्द m.
  (? दो) nectar des fleurs.
		 Abeille
coucou kokila.
		 Jasmin velu
 esp. de manguier
		 filaments de
lotus.
मकरन्दवती f.
  (sfx. वत्) bignonia suaveolens,  bot.
मकराकर m.
  (आकर) mer.
मकराकार m.
  esp. de plante.
मकराङ्क m.
  (अङ्क) la mer.
		 Kāma.
मकरालय m.
  (आलय) la mer.
मकराश्व m.
  (अश्व) Varuṇa,  qui a pour cheval le Makara.
मकरिन् m.
  (sfx. इन्) la mer.

Stchoupak

French

 मकर-
 m.
  grand animal marin,  sans doute le crocodile (poèt. dauphin), 
not. comme emblème de Kāma 
 Capricorne (constell. ) 
 boucle d'oreilles en
forme de makara 
 disposition de troupes en forme de makara 
 n.
 
d'une montagne 
 d'une formule magique 
 -ई- f.
  femelle du makara.
°कटी- f.
  n.
  d'une femme.
°कुण्डल- nt. boucle d'oreilles en forme de makara.
°केतन- °केतु- °केतुमन्त्- °ध्वज- °लाञ्छन- (à l'emblème de
makara) m.
  ép. de Kāma.
°दंष्ट्रा- f.
  n.
  d'une femme.
मकराकर- मकरालय- मकरावास- m.
  mer,  océan. 
मकराक्ष- m.
  n.
  d'un Rakṣas.
मकरी-पत्त्र- nt. signe d'une makarī (sur le visage de Lakṣmī).

No entries for this word is found.

What is this? (Hidden Dictionary)

To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.

How to hide/unhide dictionary?

Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.