भ्रम (bhrama)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
In this section, you'll find information about the dhatus (verbal roots) related to your search. This includes details like dhatu information, forms, and any available commentaries.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
शब्दसागरः
EnglishCapeller Eng
EnglishHelp us improve! Let us know about any improvements, bugs, or suggestions you have. Thanks.Click here for Feedback Form
Spoken Sanskrit
Englishभ्रम - bhrama - - revolving
भ्रम - bhrama - - error
भ्रम - bhrama - - turning round
भ्रम - bhrama - - mistake
भ्रम - bhrama - - circle
भ्रम - bhrama - - rolling
भ्रम - bhrama - - fountain
भ्रम - bhrama - - wandering or roaming about
भ्रम - bhrama - - moving about
भ्रम - bhrama - - confusion
भ्रम - bhrama - - rotation
भ्रम - bhrama - - giddiness
भ्रम - bhrama - - watercourse
भ्रम - bhrama - - perplexity
भ्रम - bhrama - - dizziness
भ्रम - bhrama - - roving over or through
भ्रम - bhrama - - gimlet or auger
भ्रम - bhrama - - whirling flame
भ्रम - bhrama - - potter's wheel
भ्रम - bhrama - - eddy
भ्रम - bhrama - - spring
भ्रम - bhrama - - grindstone
भ्रम - bhrama - - hallucination
भ्रम - bhrama - - whirlpool
भ्रम bhrama giddiness
भ्रमण bhramaNa giddiness
भ्रामर bhrAmara giddiness
पानविभ्रम pAnavibhrama drink-giddiness
आवेश Aveza apoplectic or epileptic giddiness
Wilson
Englishभ्रम(उ, )भ्रमु r. 1st cl. (भ्रमति भ्रम्यति)
1 To turn round, to move circularly.
2 To be unsteady or unfixed.
3 To roam, to wander
it is also figuratively applicable to mental
unsteadiness, as to err, to wander, to be ignorant or mistaken, &c.
With परि, To wander about.
With वि, To play, to wanton.
With सम्,
1 To hurry.
2 To honour.
Apte
Englishभ्रमः [bhramḥ], [भ्रम्-घञ्]
Moving or roaming about, roving.
Turning round, whirling, revolving.
Circular motion, rotation.
Straying, deviating.
An error, a mistake, misapprehension, delusion
शुक्तौ रजतमिति ज्ञानं भ्रमः
भ्रमं संमोहमावर्तमभ्यासाद्विनिवर्तयेत् * 12.274.7
भ्रमो द्विविधः विपर्यासः संशयश्च T. S.
Confusion, perplexity, embarrassment.
An eddy, a whirlpool.
A potter's wheel.
A grind-stone.
A lathe.
Giddiness.
A fountain, watercourse
भ्रमागतैरम्बु- भिरम्बुराशिः 3.38.
An umbrella.
A circle.Comp. -आकुल confused. -आसक्तः a sword-cleaner, an armourer.
Apte 1890
Englishभ्रमः [भ्रम्-घञ्] 1 Moving or roaming about, roving.
2 Turning round, whirling, revolving.
3 Circular motion, rotation.
4 Straying, deviating.
5 An error, a mistake, misapprehension, delusion
शुक्तौ रंजतमिति ज्ञानं भ्रमः.
6 Confusion, perplexity, embarrassment.
7 An eddy. a whirlpool.
8 A potter's wheel
9 A grind-stone.
10 A lathe.
11 Giddiness.
12 A fountain, watercourse.
Comp.
आकुल a. confused.
आसक्तः a sword-cleaner, an armourer.
Monier Williams Cologne
EnglishMonier Williams 1872
Englishभ्रम, अस्, m. roving or roaming about, wan-
dering about
moving or going round, turning
round, whirling, revolving, moving or going to and
fro
straying, erring
a flickering flame (Ved.)
a circular motion, whirl
a whirlpool, eddy
a
potter's wheel
a lathe
a grindstone
giddiness,
dizziness
wandering of mind
confusion, perplexity,
error, mistake, aberration, misconception, misappre-
hension, delusion [cf. स्थाणु-भ्°]
a spring, foun-
tain, watercourse
(आत्), ind. by an error or mistake.
—भ्रम-त्व, अम्, n. whirling found, the being
in error or mistake, erroneousness.
—भ्रमासक्त
(°म-आस्°), अस्, m. ‘occupied in grinding, ’ a knife-
grinder, sword-cleaner, armourer.
Macdonell
Englishभ्रम bhram-á, roaming about, roving
🞄wandering about in (—°)
moving about (the 🞄eyes)
rotation
whirling flame (RV.)
whirlpool
🞄turnerʼs lathe
giddiness
bewilderment, 🞄perplexity
mistake, error, delusion: 🞄—°, erroneous opinion of = that something is or 🞄[Page211-3] 🞄was: e. g. maṇi-bhramāt, under the erroneous 🞄impression that it was a jewel.
Benfey
EnglishApte Hindi
Hindiभ्रमः
- भ्रम्+घञ्
"घूमना, टहलना, चहलकदमी करना"
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
"चक्कर खाना, आवर्तित होना, घूम जाना"
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
"चक्राकार गति, परिक्रमा"
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
"भटकना, विचलित होना"
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
" भूल, गलती, अशुद्धि, गलतफहमी, भ्रान्ति"
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
"गड़बड़ी, व्याकुलता, उलझन"
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
"भंवर, जलावर्त"
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
कुम्हार का चक्र
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
चक्की का पाट
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
खराद
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
घूर्णि
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
"फौवारा, जल प्रवाह"
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
"छाता, छतरी"
भ्रमः
- भ्रम्+घञ्
वृत्त
L R Vaidya
EnglishEdgerton Buddhist Hybrid
Englishbhrama (m.? Skt. Lex. spring), water-course, conduit, in udaka-bhrama, q.v.
and in Divy 〔538.10〕, where text Kubjottarānukrameṇa niṣpalāyitā
mss. are cited as reading -bhrameṇa, which must certainly be kept
it is not clear whether the syllable -nu- is in the mss. or not
if it is, we should have to assume an otherwise unknown stem anubhrama
if not, since Kubjottarā is fem., bhrameṇa gives excellent sense. See Lévi, Karmav 〔p. 269〕.
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
GermanSanskrit Tibetan
Tibetankhrul
१) अविद्या २) भ्रम ३) भ्रान्ति ४) विभ्रम ५) विवर्त ६) संभ्रान्ति
khrul pa
१) भेद २) भ्रम ३) भ्रमि ४) भ्रान्ति ५) विभ्रम ६) व्यभिचरति ७) व्यभिचार ८) व्यभिचारिन् ९) स्खलित १०)
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskritसंदंशः स्यात्कङ्कमुखो भ्रमः कुन्दं च यन्त्रकम् ॥ ९०९ ॥
सन्दंश (पुं), कङ्कमुख (पुं), भ्रम (पुं), कुन्द (क्ली), यन्त्रक (क्ली)
पुटभेदास्तु वक्राणि भ्रमास्तु जलनिर्गमाः ।
पुटभेद (पुं), वक्र (क्ली), भ्रम (पुं), जलनिर्गम (पुं)
अविद्याहंमत्यज्ञाने भ्रान्तिर्मिथ्यामतिर्भ्रमः ॥ १३७४ ॥
अविद्या (स्त्री), अहम्मति (स्त्री), अज्ञान (क्ली), भ्रान्ति (स्त्री), मिथ्यामति (स्त्री), भ्रम (पुं)
चक्रावर्तो भ्रमो भ्रान्तिर्भ्रमिर्घूर्णिश्च घूर्णने ।
चक्रावर्त (पुं), भ्रम (पुं), भ्रान्ति (स्त्री), भ्रमि (स्त्री), घूर्णि (स्त्री), घूर्णन (क्ली)
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskritभ्रम, उ ज ण चाले । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-पर०-अक०-सेट् ।) उ भ्रमित्वा भ्रान्त्वा ।ज भ्रामः भ्रमः । ज्वलादित्वाण्णप्रत्ययेऽपिजनबध इत्यादिना ह्रस्वे भ्रम इत्येव । तेनज्वलादावस्य पाठो निष्फल इति धातुप्रदीपा-दयः । वस्तुतस्तु । ज्वलादिपाठसामर्थ्यान्नह्रस्वः । ण भ्रेमतुः बभ्रमतुः । य भ्रम्यतिभ्रमति । चाल इह पादविहरणम् ।“न जाने को हेतुर्भ्रमति विपिने भिक्षुक इव ।”भ्रेमुः शिलोच्चयान् भीमानित्यत्र गत्यर्थविवक्षयासकर्म्मकत्वम् । इति दुर्गादासः ॥
भ्रमः, (भ्रमु अनवस्थाने इति । भ्रम + भावेघञ् ।) मिथ्याज्ञानम् । (यथा, राजतरङ्गि-ण्याम् । ३ । ४२३ ।“देवो जगाद तं भद्र ! कोऽयं ते मनसि भ्रमः ॥
”)तत्पर्य्यायः । भ्रान्तिः २ मिथ्यामतिः ३ । इत्य-मरः । १ । ५ । ४ । अम्बुनिर्गमः । कुन्दः ।(यथा, रघौ । ६ । ३२ ।“अवन्तिनाथोऽयमुदग्रबाहु-र्विशालवक्षास्तनुवृत्तमध्यः ।आरोप्य चक्रभ्रममुष्णतेजाःत्वष्ट्रेव यत्नोल्लिखितो विभाति ॥
”“चक्रभ्रमं चक्राकारशस्त्रोत्तेजनयन्त्रम् ।भ्रमोऽम्बुनिर्गमे भ्रान्तौ कुन्दाख्ये शिल्पियन्त्रके ॥
”इति तट्टीकायां मल्लिनाथः ॥
)भ्रमणम् । इति मेदिनी । मे, २० ॥
(यथा, कथासरित्सागरे । २७ । ४६ ।“एवं किलोक्त्वा व्यसृजत् तं भ्रमाय बणिक्-सुतम् ।”)न्यायमते भ्रमस्य नामान्तरं अप्रमा । भ्रमो-द्विविधः । विपर्य्यासः संशयश्च । आद्यो यथा ।देहे आत्मबुद्धिः । शङ्खादौ पीततामतिः । सानिश्चयरूपा । द्वितीयो यथा । किंस्विन्नरोवा स्थाणुर्वा इत्यादिबुद्धिः । तस्य कारणम् ।पित्तदूरत्वमोहभयादिनानाविधदोषः । यथा, “अप्रमा च प्रमा चेति ज्ञानं द्विविधमुच्यते ।तच्छून्ये तन्मतिर्या स्यादप्रमा सा निरूपिता ॥
तत्प्रपञ्चो विपर्य्यासः संशयोऽपि प्रकीर्त्तितः ।आद्यो देहे यात्मबुद्धिः शङ्खादौ पीततामतिः ॥
भवेन्निश्चयरूपा सा संशयोऽथ प्रदर्श्यते ।किंस्विन्नरो वा स्थाणुर्व्वेत्यादिबुद्धिस्तु संशयः ॥
तदभावप्रकारा धीस्तत्प्रकारा तु निश्चयः ।स संशयो भवेद् या धीरेकत्राभावभावयोः ॥
साधारण्यादिधर्म्मस्य ज्ञानं संशयकारणम् ।दोषोऽप्रमाया जनकः प्रमायास्तु गुणो भवेत् ॥
पित्तदूरत्वादिरूपो दोषो नानाविधः स्मृतः ।”इति भाषापरिच्छेदः । १२७ -- १३२ ॥
(भ्रमणशीले, त्रि ॥
यथा, ऋग्वेदे । ६ । ६ । ४ ।“अधभ्रमस्त उर्व्विया विभातियातयमानो अधिसानुपृश्नेः ॥
”“भ्रमो भ्रमणशीलो ज्वालासमूहः ॥
” इतितद्भाष्ये सायनः ॥
रोगविशेषः । तद्यथा, --“मूर्च्छा पित्ततमःप्राया रजःपित्तानिलाद्भ्रमः ।चक्रवद्भ्रमतो गात्रं भूमौ पतति सर्व्वदा ।भ्रमरोग इति ज्ञेयो रजःपित्तानिलात्मकः ॥
”इति वैद्यकमाधवकृतरुग्विनिश्चये मूर्च्छाधिकारे ॥
तथाचास्य चिकित्सा ॥
“शतावरी बलामूलद्राक्षासिद्धं पयः पिबेत् ।ससितं भ्रमनाशाय बीजं वाट्यालकस्य च ॥
पिबेद्दुरालभाक्वाथं सघृतं भ्रमशान्तये ।त्रिफलायाः प्रयोगो वा प्रयोगः पयसोऽपि वा ॥
इति वैद्यकचक्रपाणिसंग्रहे मूर्च्छाद्यधिकारे ॥
)
वाचस्पत्यम्
Sanskritभ्रम भ्रम--घञ् । १ मिथ्याज्ञाने (अन्यथाभूतस्य वस्तुनो-ऽन्यथारूपेण ज्ञाने) २ जलनिर्गमस्थाने ३ कुन्दे (कुंद)४ भ्रमणे च मेदि० । भ्रमश्च तद्वति तत्प्रकारकज्ञानम् ।व्यधिकरणप्रकाराच्छिन्नविषयताशालिज्ञानम् । यत्प्रका-रिका या विषयता तत्प्रकारव्यधिकरणविषयताकज्ञानम् ।स्वप्रकारव्यधिकरणविषयताकज्ञानम् । स्वव्यधिकरणप्र-कारावच्छिन्नविषयताप्रतियोगिज्ञानम्” (चि०) तदभाव-वन्निरूपिततन्निष्ठविषयताप्रतियोगिताकतदभाववति तत्-सम्बन्धेन तद्धर्मविशिष्टतन्निरूपितवैशिष्ट्यविषयताशासिज्ञानम् । विशेष्यितासम्बन्धेन तत्तद्व्यक्तित्वावच्छिन्नप्रतियो-तिताकतदभाववदवच्छिन्ना या तद्व्यक्तिप्रकारिता त-च्छालिज्ञानम् । (मू० मा०) “मिथ्याज्ञानापरपर्य्यायोऽयंनिश्चयः” (गौ० वृ०) अतस्मिंस्तद्ग्रहः (भा० प०) । तद-भाववति तत्प्रकारकं ज्ञानम् यथा शुक्तौ इदं रजतम्इति ज्ञानम् । (त० प्र०) भ्रमो द्विविधः । विपर्य्यासःसंशयश्च । तद्धेतवश्च दोषा दोषशब्दे ३७६३ पृ० दृश्याः
Capeller
GermanGrassman
GermanBurnouf
Frenchभ्रम भ्रम action d'errer çà et là
divagation,
erreur.
Mouvement en rond
tourbillon
tour de tourneur, roue
de potier
cours d'eau, rigole.
भ्रमण action d'errer çà et là
erreur, divagation.
Mouvement circulaire, tournoiement. -- F. [ई] esp. de jeu de
femmes.
Sangsue.
भ्रमत्कुटि parasol [maison ambulante].
भ्रमयामि (c de भ्रम्) faire tournoyer
brandir,
गदाम् une massue.
Mettre en mouvement, donner le branle:
सर्वभूतानि à tous les êtres vivants.
Qqf. aller çà et
là, errer.
भ्रमर (sfx. र) rôdeur
débauché.
Grosse
abeille noire, bourdon.
भ्रमरक abeille.
Balle à jouer, paume.
Boucle de
cheveux sur le front.
भ्रमरकीट esp. de guêpe [vespa solitaria].
भ्रमरप्रिय esp. de cadamba.
भ्रमरालक (अलक) boucle de cheveux sur le front.
भ्रमाये (dénom. ) devenir errant.
भ्रमासक्त (आ
सञ्ज्) polisseur au tour.
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.