| YouTube Channel

भौत्य (bhautya)

 
Monier Williams Cologne
English
भौत्य
m.
 (fr. भूति)
N.
 of a Manu,
Hariv.
भौत्य mf(ई)n. relating to him,
MārkP.
Monier Williams 1872
English
भौत्य, अस्, m. (fr. भूति), N. of a Manu
(अस्,
ती, अम्), relating to the preceding Manu.
पुराणम्
English
भौत्य / BHAUTYA. See the word manvantara.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भौत्यः,
पुं,
 (भूतेरपत्यं पुमान् । भूतिः + अप-त्यार्थे ष्यञ् ।) भूतिमुनिपुत्त्रश्चतुर्द्दशो मनुः ।यथा, --मार्कण्डेय उवाच ।“अतः परन्तु भौत्यस्य त्वमुत्पत्तिं निशामय ।देवानृषींस्तथा पुत्त्रांस्तथैव वसुधाधिपान् ॥
बभूवाङ्गिरसः पुत्त्रो भूतिर्नाम्नातिकोपनः ।तस्य भ्राता सुवर्च्चाभूद् यज्ञे तेन निमन्त्रितः ॥
यियासुः शान्तिनामानं शिष्यमाह महामुनिः ।सदोद्युक्तं सदाचारमुदारं मुनिसत्तमम् ॥
भूतिरुवाच ।अहं यज्ञं गमिष्यामि भ्रातुः शान्ते ! सुवर्च्चसः ।तेनाहूतस्त्वया चेह यत् कर्त्तव्यं शृणुष्व तत् ॥
अतिजागरणं वह्नेस्त्वया कार्य्यं ममाश्रमे ।तथा तथाप्रमत्तेन यथाग्निर्न शमं व्रजेत् ।इत्याज्ञप्ते तथेत्युक्तः स तु शिष्येण शान्तिना ।जगाम यज्ञं तं भ्रातुराहूतः सन् यवीयसा ॥
प्रशान्तस्तावदनलो योऽसौ भूतिपरिग्रहः ।तं दृष्ट्वा सोऽनलं शान्तं शान्तिरत्यन्तदुःखितः ।भीतश्च भूतेर्बहुधा चिन्तयन् स महाद्युतिः ॥
मार्कण्डेय उवाच ।बहुधैवं विचिन्त्यासौ भीतस्तस्य तदा गुरोः ।ययौ मतिमतां श्रेष्ठः शरणं जातवेदसम् ॥
स चकार ततः स्तोत्रं सप्तार्च्चेर्यतमानसः ।भूत्वैकचित्तो मेदिन्यां न्यस्तजानुः कृताञ्जलिः ॥
स एवं संस्तुतस्तेन भगवान् हव्यवाहनः ।ज्वालामालावृततनुस्तस्यासीदग्रतो मुने ! ॥
परितुष्टोऽस्मि ते विप्र ! भक्त्या यत्ते स्तुतिः कृता ।वरं ददामि भवतः प्रार्थ्यतां यत्तवेप्सितम् ॥
भगवन् ! कृतकृत्योऽस्मि यत्त्वां पश्यामि रूपिणम् ।तथापि भक्तिनम्रस्य भगवन् ! श्रूयतां मम ॥
ममापराधात् संत्यक्तं यत्तेऽधिष्ट्यं विभावसो ! ।तत्त्वयाधिष्ठितं सोऽद्य पूर्व्ववत् पश्यतां द्बिजः ॥
तथान्यदपि मे देव ! प्रसादं कुरुषे यदि ।पुत्त्रो विशिष्टो भवतु निरपत्यस्य मे गुरोः ॥
यथा च मैत्रीं तनये स करिष्यति मे गुरुः ।तथा समस्तसत्त्वेषु भवत्वस्य मनो मृदु ॥
अग्निरुवाच ।गुरोरर्थं त्वया ब्रह्मन् ! याचितं यद्वरद्वयम् ।नात्मार्थे तेन मे प्रीतिस्त्वय्यतीव महामुने ! ॥
भविष्यत्येतदखिलं गुरोर्यत् प्रार्थितं त्वया ।मैत्री समस्तभूतेषु पुत्त्रस्तस्य भविष्यति ॥
मन्वन्तराधिपः पुत्त्रो भौत्यो नाम भविष्यति ।महाबलो महावीर्य्यो महाप्राज्ञो गुरोस्तव ॥
इत्युक्त्वा भगवानग्निः पश्यतस्तस्य वै मुने ! ।वभूवादर्शनः सद्यः प्रदीपो निर्वृतो यथा ॥
एतस्मिन्नन्तरे सोऽपि गुरुस्तस्य महात्मनः ।भ्रातुर्यवीयसो यज्ञादाजगाम स्वमाश्रमम् ॥
तस्यागतस्य शिष्योऽसौ चक्रे पादाभिबन्दनम् ।गृहीतासनपूजश्च तमाह स तदा गुरुः ॥
वत्सातिहार्द्दं त्वयि मे तथान्येष्वपि जन्तुषु ।न वेद्मि किमिदं त्वञ्चेद्वत्सैतत् कथयाशु मे ॥
ततः स शान्तिस्तत् सर्व्वमाचार्य्याय महात्मने ।अग्निनाशादिकं विप्र ! समाचष्ट यथातथम् ॥
तच्छ्रुत्वा स परिष्वज्य स्नेहार्द्रनयनो गुरुः ।शिष्याय प्रददौ वेदान् साङ्गोपाङ्गान् महात्मने ॥
भौत्थो नाम मनुस्तस्य पुत्त्रो भूतेरजायत ।तस्य मन्वन्तरे देवानृषीन् भूपांश्च मे शृणु ॥
भविष्यस्य भविष्यांस्तु गदतो मम विस्तरात् ।देवेन्द्रो यश्च भविता तस्य विख्यातकर्म्मणः ॥
चाक्षुषाश्च कनिष्ठाश्च पवित्रा भ्राजिरास्तथा ।रजोवृकाश्च इत्येते पञ्च देवगणाः स्मृताः ॥
शुचिरिन्द्रस्तथा तेषां त्रिदशानां भविष्यति ।महाबलो महावीर्य्यः सर्व्वैरिन्द्रगुणैर्युतः ॥
अग्नीधश्चाग्निबाहुश्च शुचिर्युक्तोऽथ माधवः ।शुक्रो जितश्च सप्तैते तदा सप्तर्षयः स्मृताः ॥
गुरुर्गभीरो ब्रध्नश्च भरश्चानुग्र एव च ।स्त्रीमानी च प्रवीरश्च विष्णुः संक्रन्दनस्तथा ॥
तेजस्वी सुवलश्चैव भौत्यस्यैते मनोः सुताः ।चतुर्द्दशं मयैतत्ते मन्वन्तरमुदाहृतम् ॥
”इति मार्कण्डेयपुराणे मन्वन्तरानुवर्णननामा-ध्यायः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
भौत्य
पु०
 भूतेरपत्यं बा० यक् । चतुर्दशमनौ हरिवं ७ अ० ।“बभूवाङ्गिरसःपुत्रो भूतिर्नाम्नातिकोपनः” इत्युपक्रमेमार्कपु० १०० तदुत्पत्त्यादिकमुक्तम् ।