| YouTube Channel

भैरवी (bhairavI)

 
Monier Williams Cologne
English
भैरवी a
f.
 See below
भैरवी b
f.
 of °व
N.
 of a partic. form of Durgā,
RTL.
 188
a girl of 12 years (representing Durgā at the D° festival),
L.
(in music)
N.
 of a Rāgiṇī.
Apte Hindi
Hindi
भैरवी
स्त्री*
 - -
दुर्गादेवी का एक रूप
भैरवी
स्त्री*
 - -
हिन्दू-संगीत पद्धति में एक विशेष रागिनी का नाम
भैरवी
स्त्री*
 - -
बारह वर्ष की कन्या या किशोरी जो दुर्गा पूजा के उत्सव पर दुर्गा का प्रतिनिधित्व करे
L R Vaidya
English
BErava {% (I) a. (f. वी) %} 1. Relating to Bhairava
2. terrible, terrific, horrible.
BEravI {% f. %} 1. A form of Durgā
2. name of a rāgiṇī
3. a young girl personating Durgā at the festival of that goddess.
Abhyankara Grammar
English
भैरवी name given to a commentary in general written by Bhairavamiśra, which see above. The commentary on the Paribhāṣenduśekhara is more popularly known as Bhairavī.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 भैरवी
noun
दुर्गायाः रूपम्।
"दुर्जनं हन्तुं माता दुर्गा भैरवी अभवत्।"
Synonyms:
 भैरवी
noun
प्रातःकाले गेया एका रागिणी।
"सः भैरवीं गायति।"
Synonyms:
 दुर्गा, उमा, कात्यायनी, गौरी, ब्रह्माणी, काली, हैमवती, ईश्वरा, शिवा, भवानी, रुद्राणी, सर्वाणी, सर्वमङ्गला, अपर्णा, पार्वती, मृडानी, लीलावती, चणडिका, अम्बिका, शारदा, चण्डी, चण्डा, चण्डनायिका, गिरिजा, मङ्गला, नारायणी, महामाया, वैष्णवी, महेश्वरी, कोट्टवी, षष्ठी, माधवी, नगनन्दिनी, जयन्ती, भार्गवी, रम्भा, सिंहरथा, सती, भ्रामरी, दक्षकन्या, महिषमर्दिनी, हेरम्बजननी, सावित्री, कृष्णपिङ्गला, वृषाकपायी, लम्बा, हिमशैलजा, कार्त्तिकेयप्रसूः, आद्या, नित्या, विद्या, शुभह्करी, सात्त्विकी, राजसी, तामसी, भीमा, नन्दनन्दिनी, महामायी, शूलधरा, सुनन्दा, शुम्यभघातिनी, ह्री, पर्वतराजतनया, हिमालयसुता, महेश्वरवनिता, सत्या, भगवती, ईशाना, सनातनी, महाकाली, शिवानी, हरवल्लभा, उग्रचण्डा, चामुण्डा, विधात्री, आनन्दा, महामात्रा, महामुद्रा, माकरी, भौमी, कल्याणी, कृष्णा, मानदात्री, मदालसा, मानिनी, चार्वङ्गी, वाणी, ईशा, वलेशी, भ्रमरी, भूष्या, फाल्गुनी, यती, ब्रह्ममयी, भाविनी, देवी, अचिन्ता, त्रिनेत्रा, त्रिशूला, चर्चिका, तीव्रा, नन्दिनी, नन्दा, धरित्रिणी, मातृका, चिदानन्दस्वरूपिणी, मनस्विनी, महादेवी, निद्रारूपा, भवानिका, तारा, नीलसरस्वती, कालिका, उग्रतारा, कामेश्वरी, सुन्दरी, भैरवी, राजराजेश्वरी, भुवनेशी, त्वरिता, महालक्ष्मी, राजीवलोचनी, धनदा, वागीश्वरी, त्रिपुरा, ज्वाल्मुखी, वगलामुखी, सिद्धविद्या, अन्नपूर्णा, विशालाक्षी, सुभगा, सगुणा, निर्गुणा, धवला, गीतिः, गीतवाद्यप्रिया, अट्टालवासिनी, अट्टहासिनी, घोरा, प्रेमा, वटेश्वरी, कीर्तिदा, बुद्धिदा, अवीरा, पण्डितालयवासिनी, मण्डिता, संवत्सरा, कृष्णरूपा, बलिप्रिया, तुमुला, कामिनी, कामरूपा, पुण्यदा, विष्णुचक्रधरा, पञ्चमा, वृन्दावनस्वरूपिणी, अयोध्यारुपिणी, मायावती, जीमूतवसना, जगन्नाथस्वरूपिणी, कृत्तिवसना, त्रियामा, जमलार्जुनी, यामिनी, यशोदा, यादवी, जगती, कृष्णजाया, सत्यभामा, सुभद्रिका, लक्ष्मणा, दिगम्बरी, पृथुका, तीक्ष्णा, आचारा, अक्रूरा, जाह्नवी, गण्डकी, ध्येया, जृम्भणी, मोहिनी, विकारा, अक्षरवासिनी, अंशका, पत्रिका, पवित्रिका, तुलसी, अतुला, जानकी, वन्द्या, कामना, नारसिंही, गिरीशा, साध्वी, कल्याणी, कमला, कान्ता, शान्ता, कुला, वेदमाता, कर्मदा, सन्ध्या, त्रिपुरसुन्दरी, रासेशी, दक्षयज्ञविनाशिनी, अनन्ता, धर्मेश्वरी, चक्रेश्वरी, खञ्जना, विदग्धा, कुञ्जिका, चित्रा, सुलेखा, चतुर्भुजा, राका, प्रज्ञा, ऋद्भिदा, तापिनी, तपा, सुमन्त्रा, दूती, अशनी, कराला, कालकी, कुष्माण्डी, कैटभा, कैटभी, क्षत्रिया, क्षमा, क्षेमा, चण्डालिका, जयन्ती, भेरुण्डा
noun
सा देवी यया नैके दैत्याः हताः तथा च या आदिशक्तिः अस्ति इति मन्यते।
"नवरात्रोत्सवे स्थाने स्थाने दुर्गायाः प्रतिष्ठापना क्रियते।"
Sanskrit Tibetan
Tibetan
jigs byed dkar mo
भैरवी
अभिधानचिन्तामणिः
Sanskrit
--source--
चामुण्डा चर्चिका चर्ममुण्डा मार्जारकर्णिका ।
कर्णमोटी महागन्धा भैरवी च कपालिनी ॥ २०६ ॥
-wordlist-
चामुण्डा (स्त्री), चर्चिका (स्त्री), चर्ममुण्डा (स्त्री), मार्जारकर्णिका (स्त्री), कर्णमोटी (स्त्री), महागन्धा (स्त्री), भैरवी (स्त्री), कपालिनी (स्त्री)
अभिधानरत्नमाला
Sanskrit
चामुण्डा
चामुण्डा, कर्णमोटी, चर्चा, भैरवी
चामुण्डा कर्णमोटी च चर्चा स्याद्भैरवी तथा ॥ १७ ॥
verse 1.1.1.17
page 0003
Tamil
Tamil
பை4ரவீ : துர்க்கை, காளி, ஒரு ராகத்தின் பெயர்.
पुराणम्
English
भैरवी / BHAIRAVĪ. One of the eight Ambas. They are: Rudrārcikā, Rudracaṇḍī, Naṭeśvarī, Mahālakṣmī, Siddhacāmuṇḍikā, Siddhayogeśvarī, bhairavī and rūpavidyā. All these are the eight different forms of devī. (See the word devī).
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भैरवी,
स्त्री,
 (भैरव + ङीप् ।) चामुण्डा । यथा, “चामुण्डा चर्चिका चर्म्ममुण्डा मार्जारकर्णिका ।कर्णमोटी महागन्धा भैरवी च कपालिनी ॥
”इति हेमचन्द्रः । २ । १२० ॥
भैरवीविशेषा यथा । त्रिपुरभैरवी १ सम्पत्-प्रदा भैरवी २ कौलेशभैरवी ३ सकलसिद्धिदाभैरवी ४ भयविध्वंसिनी भैरवी ५ चैतन्यभैरवी६ कामेश्वरी भैरवी ७ षट्कूटा भैरवी ८ नित्याभैरवी ९ रुद्रभैरवी १० भुवेनेश्वरी भैरवी ११त्रिपुरबाला भैरवी १२ नवकूटा भैरवी १३अन्नपूर्णा भैरवी १४ । आसां मन्त्रा यथा, --अथ त्रिपुरभैरवी ।“वियद्भृगुहुताशस्थो भौतिको बिन्दुशेखरः ।वियत्तदादिकेन्द्राग्निस्थितं वामाक्षिबिन्दुमत् ॥
आकाशभृगुवह्निस्थो मनुः सर्गेन्दुखण्डवान् ।पञ्चकूटात्मिका विद्या वेद्या त्रिपुरभैरवी ॥
” १ ॥
अथ सम्पत्प्रदा भैरवी ।यथासौ त्रिपुरा बाला तथा त्रिपूरभैरवी ।सम्पत्प्रदा नाम तस्याः शृणु निर्म्मलमानसे ॥
शिवचन्द्रौ वह्निसंस्थौ वाग्भवं तदनन्तरम् ।कामराजं तथा देवि ! शिवचन्द्रान्वितं ततः ॥
पृथ्वीबीजान्तवह्न्याट्यं तार्त्तीयं शृणु वल्लभे ! ।शक्तिबीजे महेशानि ! शिववह्नी नियोजयेत् ॥
कुमार्य्याः परमेशानि ! हित्वा सर्गन्तु बैन्दवम् ।त्रिपुरा भैरवी देवी महासम्पत्प्रदा प्रिये ! ॥
२ ॥
अथ कौलेशभैरवी ।सम्पत्प्रदाभैरवीवद्विद्धि कौलेशभैरवीम् ।हसाद्या सैव देवेशि ! त्रिषु बीजेषु पार्ब्बति ! ।इयन्तु सहराद्या स्यात् पूजाध्यानादिकंतथा ॥
३ ॥
अथ सकलसिद्धिदा भैरवी ।एतस्या एव विद्याया आद्यन्ते रेफवर्जिते ।तदेयं परमेशानि ! नाम्ना सकलसिद्धिदा ।सम्पत्प्रदाभैरवीवत् ध्यानपूजादिकं तथा ॥
४ ॥
अथ भयविध्वंसिनी भैरवी ।सम्पत्प्रदा भैरवी आद्यन्ते रेफरहिता चेत्तदाभयविध्वंसिनी भैरवी भवति । दक्षिणामूर्त्तौतथादर्शनात् । पूजादिकन्तु सम्पत्प्रदावत् ॥
५ ॥
अथ चैतन्यभैरवी ।“वागभवं बीजमुच्चार्य्य जीवप्राणसमन्वितम् ।सकला भुवनेशानी द्वितीयं बीजमुद्धृतम् ॥
जीवं प्राणं वह्निसंस्थं शक्रस्वरसमन्वितम् ।विसर्गाढ्यंमहेशानि ! विद्या त्रैलोक्यमातृका ॥
”ऋष्यादिन्यासः । शिरसि दक्षिणामूर्त्तये ऋषयेनमः । मुखे पङ्क्तिच्छन्दसे नमः । हृदिचैतन्यभैरव्यै देवतायै नमः ॥
६ ॥
अथ कामेश्वरी भैरवी ।“कामेश्वरी च रुद्रार्णा पूर्व्वसिंहासने स्थिता ।एतस्या एव विद्याया बीजद्वयमुदाहृतम् ॥
तदन्ते परमेशानि ! नित्यक्लिन्ने मदद्रवे ।एतस्या एव तार्त्तीयं रुद्रार्णा परमेश्वरि ! ॥
७ ॥
अथ षट्कूटा भैरवी ।डाकिनी राकिणी बीजे लाकिनी काकिनी-युगम् ।शाकिनी हाकिनी बीजे आहृत्य सुरसुन्दरि ! ॥
आद्यमैकारसंयुक्तमन्यदीकारमण्डितम् ।शक्रस्वरान्वितं देवि ! तार्त्तीयं बीजमालिखेत् ।बिन्दुनादकलाक्रान्तं त्रितयं शैलसम्भवे ! ॥
८ ॥
अथ नित्या भैरवी ।एतस्या एव विद्यायाः षड्वर्णान् क्रमशः स्थितान् ।विपरीतान् वद प्रौढे ! विद्येयं भोगमोक्षदा ।न्यासपूजादिकं सर्व्वमस्याः पूर्व्ववदाचरेत् ॥
९ ॥
अथ रुद्रभैरवी ।शिवचन्द्रौ मादनान्तं फान्तं वह्निसमन्वितम् ।शक्तिभिन्नं बिन्दुनादकलाढ्यं वाग्भवं प्रिये ! ॥
सम्पत्प्रदाया भैरव्याः कामराजं तदेव हि ।सदाशिवस्य बीजन्तु महासिंहासनस्य च ।एषा विद्या महेशानि ! वर्णितुंनैव शक्यते ॥
१०अथ भुवनेश्वरी भैरवी ।हसाद्यं वाग्भवञ्चाद्यं हसकान्ते सुरेश्वरि ! ।भूबीजं भुवनेशानी द्बितीयं बीजमुद्धृतम् ।शिवचन्द्रौ महेशानि ! भुवनेशी च भैरवी ॥
११ ॥
अथ त्रिपुरबाला भैरवी ।अधरो बिन्दुनामाद्यं ब्रह्मेन्द्रस्थः शशी युतः ।द्वितीयं भृगुसर्गाढ्यो मनुस्तार्त्तीयमीरितम् ।एषा बालेति विख्याता त्रैलोक्यवशकारिणी ॥
१२अथ नवकूटा बाला ।बालाबीजत्रयं देवि ! कूटत्रयं नवाक्षरी ।वियत्कूठत्रयं देवि ! भैरव्या नवकूठकम् ॥
१३ ॥
अयान्नपूर्णा भैरवी ।प्रणवं भुवनेशानि ! श्रीबीजं कामबीजकम् ।हृदन्ते भगवत्यन्ते माहेश्वरिपदं ततः ।अन्नपूर्णे ठयुगलं विद्येयं विंशदक्षरी ॥
१४ ॥
”इति तन्त्रसारे भैरवीमन्त्रपरिच्छेदः ॥
रागिणी-विशेषः । सा च भैरवरागस्य पत्नी । यथा, --“भैरवी कौशिकी चैव भाषा वेलाबली तथा ।वङ्गाली चेति रागिण्यो भैरवस्यैव वल्लभाः ॥
”मतान्तरे मालवरागस्य पत्नी । यथा, --धानसी मालसी चैव रामकीरी च सिन्धुडा ।आशावरी भैरवी च मालवस्य प्रिया इमाः ॥
”अस्या ध्यानं यथा, --“सरोवरस्था स्फटिकस्य मन्दिरेसरोरुहैः शङ्करमर्च्चयन्ती ।तालप्रयोगप्रतिबद्धगीति-र्गौरीतनूर्नारद भैरवीयम् ॥
”अस्या गानसमयः पूर्व्वाह्णकालः । यथा, --“विभाषा ललिता चैव कामोदी पठमञ्जरी ।रामकीरी रामकेली वेलोयारी च गुज्जरी ॥
देशकारी च शुभगा पञ्चमी च गडा तुडी ।भैरवी चाथ कौमारी रागिण्यो दश पञ्च च ।एताः पूर्व्वाह्णकाले तु गीयन्ते गायनोत्तमैः ॥
”इति सङ्गीतदामोदरः ॥
* ॥
हनूमन्मते एषा सम्पूर्णजातिः । अस्याः सप्त-स्वरविन्यासक्रमः मध्यमपञ्चमधैवतनिषादषड्-जर्षभगान्धारान्तः । अस्या गृहं मध्यमस्वरः ।शरदृतौ प्रभाते अस्या गानसमयः । राग-मालायां अस्याः स्वरूपम् । अल्पवयस्का ।सुरूपा । सुनेत्रा । विस्तारवदना । पिङ्गल-केशा । कोमलाङ्गी । रक्तवर्णा । श्वेतवसना ।गलशोभितचम्पकमाला । प्रफुल्लपद्मयुक्तपर्व्वत-गुहायां शिवपूजापरायणा । तत्र मञ्जीर-वादका गायन्ति च ॥
* ॥
कल्लिनाथसोमे-श्वरभरतमतेष्वेवम् ॥