| YouTube Channel

भृगुः (bhRguH)

 
Apte
English
भृगुः [bhṛguḥ], 1
N.
 of a sage, regarded as the ancestor of the family of the Bhṛigus, and described in
Ms.*
 1.35 as one of the ten patriarchs created by the first Manu
(said to be so called because he was produced along with flames
सह ज्वालाभिरुत्पन्ने भृगुस्तस्माद् भृगुः स्मृतः ।). [On one occasion when the sages could not agree as to which of the three gods, Brahman, Viṣṇu and Śiva, was best entitled to the worship of Brāhmaṇas, the sage Bhṛigu was sent to test the character of the three gods. He first went to the abode of Brahman, and, on approaching him, purposely omitted an obeisance. Upon this the god reprehended him severely, but was pacified by apologies. Next he entered the abode of Śiva in Kailāsa, and omitted, as before, all tokens of adoration. The vindictive deity was enraged and would have destroyed him, had he not conciliated him by mild words. (According to another account, Bhṛigu was coldly received by Brahman, and he, therefore, cursed him that he would receive no worship or adoration
and condemned Śiva to take the form of a Liṅga, as he got no access to the deity who was engaged in private with his wife). Lastly he went to Viṣṇu, and finding him asleep, he boldly gave the god a kick on his breast which at once awoke him. Instead of showing anger, however, the God arose, and on seeing Bhṛigu, inquired tenderly whether his foot was hurt, and then began to rub it gently. 'This', said Bhṛigu, 'is the mightiest god. He overtops all by the most potent of all weaponskindness and generosity'. Viṣṇu was therefore, declared to be the god who was best entitled to the worship of all.]
N.
 of the sage Jamadagni.
An epithet of Śukra.
The planet Venus.
A cliff, precipice
कृत्वा पुंवत्पातमुच्चैर्मृगुभ्यः
Śi.*
 4.23
भृगुपतनकारणमपृच्छम् Dk.
Table-land, the level summit of a mountain.
N.
 of Kṛiṣṇa.
An epithet of Śiva.
Friday.
Comp.
 -उद्वहः an epithet of Paraśurāma. -कच्छः, -च्छम्
N.
 of a place on the north bank of the Narmadā (modern Broach).
जः, तनयः an epithet of Śukra.
the planet Venus.
नन्दनः an epithet of Paraśurāma
वीरो न यस्य भगवान् भृगुनन्दनो$पि
U.*
 5.34.
of Śukra.
of Śaunaka
एवं निशम्य भृगुनन्दनसाधुवादम्
Bhāg.*
 1.1. 14. -पतनम् a fall from a precipice. -पतिः an epithet of Paraśurāma
भृगुपतियशोवर्त्म यत् क्रौञ्चरन्ध्रम्
Me.*
 59
so भृगूणांपतिः. -पातः Throwing oneself down from a cliff or a precipice
thus committing suicide
तत्र तत्यजुरा मानं भृगुपातेन केचन Śiva B.2.39. -वंशः
N.
 of a family descended from Paraśurāma
. -वारः, -वासरः Friday.-शार्दूलः, -श्रेष्ठः, -सत्तमः epithets of Paraśurāma
.
सुतः, सूनुः an epithet of Paraśurāma
.
of Venus or Śukra
भृगुसूनुधरापुत्रौ शशिजेन समन्वितौ
Mb.
 * 9.11.17.
Apte 1890
English
भृगुः 1 N. of a sage, regarded as the ancestor of the family of the Bhṛgus, and described in Ms. 1. 35 as one of the ten patriarchs created by the first Manu
(said to be so called because he was produced along with flames
सह ज्वालाभिरुत्पन्नो भृगुस्तस्माद्भृगुः स्मृतः). [On one occasion when the sages could not agree as to which of the three gods, Brahman, Viṣṇu and Śiva, was best entitled to the worship of Brāhmaṇas, the sage Bhṛgu was sent to test the character of the three gods. He first went to the abode of Brahman, and, on approaching him, purposely omitted an obeisance. Upon this the god reprehended him severely, but was pacified by apologies. Next he entered the abode of Śiva in Kailāsa, and omitted, as before, all tokens of adoration. The vindictive deity was enraged and would have destroyed him, had he not conciliated him by mild words. (According to another account, Bhṛgu was coldly received by Brahman, and he, therefore, cursed him that he would receive no worship or adoration
and condemned Śiva to take the form of a Liṅga, as he got no access to the deity who was engaged in private with his wife). Lastly he went to Viṣṇu, and finding him asleep, he boldly gave the god a kick on his breast which at once awoke him. Instead of showing anger, however, the God arose, and on seeing Bhṛgu, inquired tenderly whether his foot was hurt, and then began to rub it gently. ‘This’, said Bhṛgu, ‘is the mightiest god. He overtops all by the most potent of all weaponskindness and generosity’. Viṣṇu was therefore, declared to be the god who was best entitled to the worship of all].
2 N. of the sage Jamadagni.
3 An epithet of Śukra.
4 The planet Venus.
5 A cliff, precipice
भृगुपतनकारणमपृच्छं Dk.
6 Table-land, the level summit of a mountain.
7 N. of Kṛṣṇa.
8 An epithet of Śiva.
9 Friday.
Comp.
उद्वहः an epithet of Paraśurāma.
जः,
तनयः {1} an epithet of Śukra. {2} the planet Venus.
नंदनः {1} an epithet of Paraśurāma
वीरो न यस्य भगवान् भृगुनंदनोपि U. 5. 34. {2} of Śukra.
पतिः an epithet of Paraśurāma
भृगुपतियशोवर्त्म यत्क्रौंचरंध्रं Me. 57
so भृगूणांपतिः.
वंशः N. of a family descended from Paraśurāma.
वारः,
वासरः Friday.
शार्दूल,
श्रेष्ठः,
सत्तमः epithets of Paraśurāma.
सुतः,
सूनुः {1} an epithet of Paraśurāma. {2} of Venus of Śukra.
Hindi
Hindi
भृगु
Apte Hindi
Hindi
भृगुः
पुं*
 - "भ्रस्ज्+कु, संप्र, कुत्वम्"
"एक ऋषि जो भृगुवंश का पूर्वपुरुष माना जाता हैं, इस वंश का वर्णन मनु* १.३५ में मिलता हैं, मनु से उत्पन्न दश मूलपुरुषों में से एक"
भृगुः
पुं*
 - -
जमदग्नि ऋषि का नाम
भृगुः
पुं*
 - -
शुक्र का विशेषण
भृगुः
पुं*
 - -
शुक्र ग्रह
भृगुः
पुं*
 - -
"उत्प्रपात, ढलवां चट्टान"
भृगुः
पुं*
 - -
"समतल भूमि, पहाड़ की समतल चोटी"
भृगुः
पुं*
 - -
कृष्ण का नाम
भृगुः
पुं*
 - -
एक मुनि का नाम
भृगुः
पुं*
 - -
जमदग्नि का नाम
भृगुः
पुं*
 - -
शुक्र का विशेषण
भृगुः
पुं*
 - -
शुक्र नामक ग्रह
भृगुः
पुं*
 - -
चट्टान
भृगुः
पुं*
 - -
पठार
भृगुः
पुं*
 - -
शिव का विशेषण
भृगुः
पुं*
 - -
शुक्रवार
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 भृगुः
noun
एकः ऋषी
"भृगुसर्गात् प्रभृत्येष सर्गो नः कथ्यताम् पुनः"
Synonyms:
 भृगुः
noun
जमदग्नेः पुत्रः ।
"भृगोः उल्लेखः कोशे वर्तते"
Synonyms:
 भृगुः
noun
अर्थपतेः पुत्रः ।
"भृगोः उल्लेखः वासवदत्तायां वर्तते"
Synonyms:
 भृगुः
noun
एकः लेखकः ।
"भृगोः भृगुसंहिता इति ग्रन्थः ख्यातः"
Synonyms:
 भृगुः
noun
एकः धर्मशास्त्रस्य लेखकः ।
"भृगोः भृगुस्मृतिः इति ग्रन्थः ख्यातः"
Synonyms:
 भृगुः
noun
श्रियः पिता ।
"भृगोः उल्लेखः कोशे वर्तते"
Synonyms:
 भृगुः
noun
धातुः तथा च विधातुः पिता ।
"भृगोः उल्लेखः पुराणे वर्तते"
Synonyms:
 भृगुः
noun
च्यवनस्य पिता ।
"भृगोः उल्लेखः महाभारते वर्तते"
Synonyms:
 भृगुः
noun
सप्तमुनिषु एकः ।
"भृगोः उल्लेखः हरिवंशे वर्तते"
Synonyms:
 भृगुः
noun
एकः प्रजापतिः ।
"भृगुः ब्रह्मणः त्वचः जातः"
Synonyms:
 भृगुः
noun
कवेः पुत्रः ।
"भृगोः उल्लेखः महाभारते वर्तते"
Synonyms:
 भृगुः
noun
एकस्य ब्राह्मणकुलस्य मुख्यः ।
"भृगोः उल्लेखः महाभारते वर्तते"
Synonyms:
 भृगुः
noun
एकं कुलम् ।
"भृगवः अग्निना सम्बन्धिताः सन्ति"
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भृगुः,
पुं,
 (तपसा भृज्ज्यते पञ्चतपादिभिर्वेति ।भ्रस्ज + “प्रथिम्रादिभ्रस्जां सम्प्रसारणं सलो-पश्च ।” उणा० १ । २९ । इति कुः सम्प्रसारणंसलोपः, न्यङ्कादित्वात् कुत्वञ्च । यद्वा भृज्जतीतिक्विप् । भृक् ज्वाला तया सहोत्पन्न इति उः ।)मुनिविशेषः । स तु ब्रह्मणस्त्वचो जातः ।(यथास्योत्पत्तिर्नामनिरुक्तिश्च महाभारते ।१३ । ८५ । १०५ -- १०६ ।“पुरुषा वपुषा युक्ताः स्वैः स्वैः प्रसवजैर्गुणैः ।भृगित्येव भृगुः पूर्व्वमङ्गरेभ्योऽङ्गिराभवत् ॥
अङ्गारसंश्रयाच्चैव कविरित्यपरोऽभवत् ।सह ज्वालाभिरुत्पन्नो भृगुस्तस्माद् भृगुःस्मृतः ॥
”)अस्य भार्य्या कर्द्दममुनिकन्या ख्यातिः । पुत्त्रःधाता विधाता च । कन्या श्रीः । इति श्रीभाग-वतम् ॥
अपि च ।मुनय ऊचुः ।“कथितस्ते यदा सर्गः पृष्टः सूत त्वयाधुना ।भृगुसर्गात् प्रभृत्येष सर्गो नः कथ्यतां पुनः ॥
”सूत उवाच ।भृगोः ख्यात्यां समुत्पन्ना श्रीः पूर्व्वमुदधेःपुनः ।तथा धाता विधाता च तस्यां जातौ भृगोःसुतौ ॥
आयतिर्नियतिश्चैव मेरुकन्ये महाप्रभोः ।घातुर्विधातुस्ते भार्य्ये ययोर्जातौ सुतावुभौ ॥
प्राणश्चैव मृकण्डुश्च मार्कण्डेयो मृकण्डुतः ।ततो वेदशिरा जज्ञे प्राणस्य द्युतिमान् मुतः ॥
ततो वंशो मुनिश्रेष्ठा विस्तरं भार्गवो गतः ।इत्याद्ये वह्निपुराणे वरसर्गनामाध्यायः ॥
* ॥
शिवः । शुक्रग्रहः । इति मेदिनी । गे, १५ ॥
सानुः । यमदग्निः । इति हेमचन्द्रः ॥
अरण्य-कण्टकव्याप्तगिरिपार्श्वोच्चदेशः । निरवलम्बन-पर्व्वतादिपार्श्वः । आरडि इति ख्यातम् ।यस्मात् पतने अक्स्थानक्रियाविशेषो नास्ति ।अतएव भृगुपतनमित्यादिप्रयोगो दृश्यते । इतिभरतः ॥
तत्पर्य्यायः । प्रपातः २ अतटः ३ ।इत्यमरः । २ । ३ । ४ ॥
दरद् ४ । इति जटाधरः ॥
पतनस्थानम् ५ । इति शब्दरत्नावली ॥