भूमिप्रविभाग (bhUmipravibhAga)
This section shows the AI summary for the selected word, generated by referencing all available dictionaries. This feature is available only for logged-in users.
Warning!
This feature is only for logged in users. Please login to have full access to Kosha.
वाचस्पत्यम्
Sanskritभूमिप्रविभाग सुश्रुतोक्ते औषधाङ्गभूमिविभागे“अथातो भूमिप्रविभागविज्ञानीयमध्यायं व्याख्यास्यामः ।श्वभ्रशकराश्मविषमवल्मीकश्मशानाऽद्यतनदेवतायतनसिक-ताभिरनुपहतामनूषरामभङ्गुरामदूराद्रिकां स्निग्धां प्ररो-हवतीं मृद्वीं स्थिरां समां कृष्णां गौरीं लोहितां वामूमिमौषधार्थं परीक्षेत तस्यां जातमपि कृमिविषशस्त्रा-तपपवनदहनतोयसम्बाधमार्गैरनुपहतमेकरसं पुष्टं पृ-थ्वपगाढमूलसुदीच्यां चौषधमाददीतेत्यौषधभमिपरीक्षा-विशेषः सामान्यः । विशेषतस्तु । तत्राश्मवती स्थिरागुर्वी श्यामा कृष्णा वा स्थूलवृक्षशस्यप्राया स्वगुण-भूयिष्ठा । स्निग्धा शीतलाऽऽसन्नोदका स्निग्धशस्यतृण-कोमलवृक्षप्राया शुक्लाऽम्बुगुणभूयिष्ठा । नानावर्णा लघ्व-श्मवती प्रविरलाल्पपाण्डुवृक्षप्ररोहाऽग्निगुणभूयिष्ठा ।रूक्षा भस्मरासभवर्णा तनुरूक्षकोटराल्परसवृक्षप्रायाऽ-ऽनिलगुणभूयिष्ठा । मृद्वी समाश्वभ्रवत्यव्यक्तरसजलासर्वतोऽसारवृक्षा महापर्वतवृक्षप्राया श्यामा चाकाश-गुणभूयिष्ठा । तत्र केचिदाहुराचार्य्याः प्रावृट्वर्षा-शरद्धेमन्तवस न्त ग्री ष्म यथासंख्यं मूलपत्रत्वक्क्षीर-सारफलान्याददीतेति तत्तु न सम्यक् कस्मात् सौम्याग्ने-यत्वाज्जगतः । सौम्यान्यौषधानि सौम्येष्वृतुष्वाददीता-ग्नेयान्याग्नेयेष्वेवमव्यापन्नगुणानि भवन्ति । सौम्यान्यौष-घानि सौम्येष्वृतृषु गृहीतानि सोमगुणभूयिष्ठायां भूमौजातान्यतिमधुरस्निग्धशीतानि जायन्ते । एतेन शेषंव्याख्यातम् । तत्र पृथिव्यम्बुगुणभूयिष्ठायां भूमौजातानि विरेचनद्रव्याण्याददीताग्न्याकाशमारुतगुण-मूयिष्ठायां वमनद्रव्याणि । उभयगुणभूयिष्ठायामुभयती-भागानि । आकाशगुणभूयिष्ठायां संशमनान्येवं बल-वत्तराणि भवन्ति । सर्वाण्येव चाभिनवान्यन्यत्र मधु-घृतगुडपिप्पलीविडङ्गेभ्यः । सर्वाण्येव सक्षीराणि वी-र्य्यवन्ति तेषामसम्पत्तावनतिक्रान्तसंवत्सराण्याददीतेति ।भवन्ति चात्र । गोपालास्तापसा व्याधा ये चान्ये वन-चारिणः । मूलाहाराश्च ये तेभ्यो भेषजव्यक्तिरिष्यते ।सर्वावयवसाध्येषु पलाशलवणादिषु । व्यवस्थितो नकालोऽस्ति तत्र सर्वो विधीयते । गन्धवर्णरसोपेताषड्विधा भूमिरिष्यते । तस्माद्भूमिस्वभावेन वीजिनःषड्रसैर्युताः । अव्यक्तः किल तोयस्य रसो निश्चय-निश्चितः । रस एव स चाव्यक्तो भूमेरेव रसाद्भवेत् ।सर्वलक्षणसम्पन्ना भूमिः साधारणी स्मृता । द्रव्याणियत्र तत्रैव तद्गुणानि विशेषतः । विगन्धेनापरामृष्ट-मविपन्नं रसादिभि । नवं द्रव्यं पुराणं वा ग्राह्यमेवविनिर्दिशेत् । विडङ्गं पिप्पली क्षौदं सर्पिश्चाप्यनवंहितम् । शेषमन्यत्त्वभिनवं गृह्णीयाद्दोषवर्जितम् ।जङ्गमानां वयःस्थानां रक्तरोमनखादिकम् । क्षीरमूत्र-पुरीषाणि जीर्णाहारेषु संहरेत् । प्लोतमृद्भाण्डफलक-शङ्कुविन्यस्तभेषजम् । प्रशस्तायां दिशि शुचौ भोषजा-गारमिष्यते ।”
No entries for this word is found.
What is this? (Hidden Dictionary)
To avoid the clutter in the app, the unwanted dictionaries can be hidden to have clear view while browsing. This section shows entries from those hidden dictionaries if any.
How to hide/unhide dictionary?
Every dictionary entry will have top right corner menu . From there, you can hide or unhide dictionary. You must login to use this feature. So, KST can remember your preferences of hidden dictionaries.