| YouTube Channel

भूमिकम्प (bhUmikampa)

 
Capeller Eng
English
भूमिकम्प
m.
 °कम्पन
n.
 earthquake.
Monier Williams Cologne
English
भूमि—कम्प
m.
 an earthquake,
Gaut.
MBh.
R.
Var.
N.
 of the 62nd,
AV.
 Pariś.
L R Vaidya
English
BUmi-kaMpa {% m. %} an earthquake.
Aufrecht Catalogus Catalogorum
English
भूमिकम्प the 62d Pariśiṣṭa of the Av. W. p. 94.
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
भूमिकम्प
पु०
 ६ त० । क्षितिचलने तत्कारणादिकं सफलविशेषं वृ० स० ३२ अ० उक्तं यथा“क्षितिकम्पमाहुरेके वृहदन्तर्जलनिवासिसत्त्वकृतम् । भू-भारखिन्नदिग्गजविश्रामसमुद्भवं चान्ये । अनिलो-ऽनिलेन निहतः क्षितौ पतन् सस्वनं करोत्येके । केचि-त्त्वदृष्टकारितमिदमन्ये प्राहुराचार्य्याः । गिरिभिःपुरा सपक्षैर्वसुधा प्रपतद्भिरुत्पतद्भिश्च । आकम्पितापितामहमाहामरसदसि सव्रीडम् । भगवन्नाम ममैत०त्त्वया कृतं यदचलेति तन्न तथा । क्रियतेऽचलैश्चलद्भिःशक्ताह नास्य खेदस्य । तस्याः सगद्गदगिरं किञ्चित्स्फुरिताधरं विनतमीषत् । साश्रुविलोचननमवलोक्यपितामहः प्राह । मन्युं हरेन्द्र! घात्र्याः क्षिपकुलिशं शैलपक्षभङ्गाय । शक्रः कृतमित्युक्त्वा मा भैरितिवसुमतीमाह । किन्त्वनिलदहनसुरपतिवरुणाः सदसत्-फलावबोधार्थम् । प्राग्द्वित्रिचतुर्भागेषु दिननिशोःकम्पविष्यन्ति । चत्वार्यार्यम्णाद्यान्यादित्यं मृगशिरोऽश्वयुक् चेति । मण्डलमेतद्वायव्यमस्य रूपाणि सप्ताहात् । धूमाकुलीकृताशे नभसि नभस्वान् रजः क्षिपन्भौमम् । विरुजन् द्रुमांश्च विचरति रविरपटुकरावभासीच । वायव्ये मकम्पे सस्याम्बुवनौषधीक्षयोऽभिहितः ।श्वयथुश्वासोम्मादज्घरकासभवा वणिक्पीडा । रूपायुध-भृद्वैद्याः स्त्रीकविगान्धर्वपण्यशिल्पिजनाः । पीड्यन्तेसौराष्ट्रककुरुमगधदशार्णमत्स्याश्च । पुष्याग्नेषविशाखा-भरणीपित्र्याजभाग्यसञ्ज्ञानि । वर्गो हौतभुजोऽयंकरोति रूपाण्यथैतानि । तारोल्कापातावृतमादीप्त-मिवाम्वरं सदिग्दाहम् । विचरति मरुत्सहायःसप्तार्चिः सप्तदिवसान्तः । आग्नेयेऽम्बुदनाशः सलिला-शयसङ्क्षयो नृपतितैरम् । दद्रूविचर्चिकाज्वरविसर्पिकाःपाण्डरोगश्च । दीप्तौजसः प्रचण्डाः पीड्यन्ते चाश्म०काङ्गबाह्लीकाः । तङ्गणकलिङ्गवङ्गद्रविडाः शवराश्चनैकविधाः । अभिजिच्छ्रवणधनिष्ठाप्राजापत्यैन्द्रवैश्वमै-त्राणि । सुरपथमण्डलमेतद्भवन्ति चास्य स्वरूपाणि ।चलिताचलवर्ष्माणो गम्भीरविराविणस्तडित्वन्तः । गव-चलिकुलाहिनिभा विसृजन्ति पयः पयोवाहाः ।ऐन्द्रं श्रुतिकुलजातिख्यातावनिपालगणपविध्वंसि । अ-तिसारगलग्रहवदनरोगकृच्छर्दिकोपाय । काशियुगन्धर-पौरवकिरातकीराभिसारबलभद्राः । अर्बुदसुबास्तुमा-लबपीडाकरमिष्टवृष्टिकरम् । पौष्णाप्यार्द्राश्लेषामूलाहि-र्बुध्न्यवरुणदैवानि । मण्डलमेतद्वारुणमस्यापि भवन्तिरूपाणि । नीलोत्पलालिभिन्नाञ्जनत्विषो मधुरराविणोवहुलाः । तडिदुद्भासितदेहा धाराङ्कुशबर्षिखो ज-लदाः । वारुणमर्णवसरिदाश्रितघ्नमतिवृष्टिदं विगत-वैरम् । गीनर्दचेदिकुकुरान् किरातवैदेहकान् हन्ति ।षड्भिर्मासैः कम्पो द्वाम्यां पाकञ्च याति मिर्धातः ।अन्यानप्युत्पातान् जगुरन्ये मण्डलैरेतैः । उल्काहरिश्चन्द्रपुरं रजश्च निर्घातभूकम्पककुप्प्रदाहाः । वातोऽतिचण्डो ग्रहणं रवीत्द्वोर्नक्षत्रतारागणवैकृतानि ।व्यभ्रे वृष्टिर्वैकृतं वातवृष्टिर्धूमोऽनग्नेर्विस्फुलिङ्गार्चिषोबा । वन्यं सत्त्वं ग्राममध्ये विशेद्वा रात्रावैन्द्रं कार्मुकंदृश्यते वा । सन्ध्याविकाराः परिवेषखण्डा नद्यःप्रतीपा दिवि तूर्य्यनादाः । अन्यच्च यत् स्यात् प्रकृतेःप्रतीपं तत्मण्डलैरेव फलं निगाद्यम् । हन्त्यैन्द्रो वायव्यंवायुश्चात्यैन्द्रमेवमन्योऽन्यम् । वारुणहीतभुजावपि वेला-नक्षत्रजाः कम्पाः । पथितनरेश्वरमरणव्यसनान्याग्नेय-वायुमण्डलयोः । क्षुद्भयमरकावृष्टिभिरुपताप्यन्ते जना-श्चापि । वारुणपौरन्दरयोः सुभिक्षशिववृष्टिहार्दयोलोके । गावोऽतिभूरिपयसो निवृत्तवैराश्च भूपालाः ।पक्षैश्चतुर्भिरनिलस्त्रिभिरग्निर्देवराट् च सप्ताहात् । सद्यःफलति च वरुणो येषु न कालोऽद्भुतेषूक्तः । पलयतिपवनः शतद्वयं शतमनलो दशयोजनान्वितम् । सलिल-पतिरशीतिसंयुतं कुलिशधरोऽभ्यधिकं च षष्टिकम् ।त्रिचतुर्थसप्तमदिने मासे पक्षे तथा त्रिपक्षे च । यदिभवति भूमिकम्पः प्रधाननृपनाशनो भवति ।”भूमिचलनादयोऽप्यत्र । “निर्घाते भूमिचलने” म० त० ।