| YouTube Channel

भुज् (bhuj)

 
शब्दसागरः
English
भुज् r. 7th cl. (भुनक्ति भुंक्ते)
1. To save, to cherish or protect.
2. To eat.
3. To enjoy, (carnally.)
4. To suffer or endure. (ओ, औ) औभुजौ r.
6th. cl. (भुजति) To bend, to make crooked.
भुज् Adj. (At the end of a compound.)
1. Eating, enjoying, as in स्वधा-
भुज्.
2. Ruling, as in क्षितिभुज्.
f.
1. Enjoyment.
2. Profit.
Capeller Eng
English
1 भुज् भुज॑ति
pp.
भुग्न (q.v. ) bend, turn, make
crooked. अव & bend in. नि bend down. निस् & विनिस् bend
aside, turn away. परि encompass, embrace. प्र bend, fold. Cf.
आभुग्न, व्याभुग्न.
2 भुज् भुन॑क्ति भुङ्क्ते॑ (भुञ्जति, °ते),
pp.
भुक्त (q.v. ) enjoy (in older lang.
w.
instr.
, later mostly
w.
acc.
),
esp.
food (i.e. eat, feed on, ±
acc.
), but also the earth, a country or
town (i.e. rule), a woman (i.e. love carnally), etc.
experience,
endure, atone for (acc. ) at the hands of (gen. )
be of use to, serve
(acc. ).
C.
भोजयति (°ते) cause to enjoy or eat, feed (acc. of
pers.
&
acc.
or
instr.
of th.).
D.
बुभुक्षते (°ति) wish to eat, be
hungry.
I.
बोभुजीति enjoy. अनु reap the fruit of (acc. ), partake
of, enjoy. अभि be of service to (acc. ). उप enjoy (also carnally),
eat, consume, use, possess, partake of, live on, reap the fruit of
(acc. )
be of use or service to (acc. ). परि eat before another or
leave another without food (acc. )
eat, devour, use, employ. सम् eat
together, keep a common meal, enjoy (also carnally).
C.
cause to eat,
feed with (instr. ).
3 भु॑ज्
f.
enjoyment, profit, advantage, service, use,
possession, wealth (dat. भुजे॑ also as infin. )
adj. —° enjoying,
eating, ruling, loving etc. (v.
prec.
)
Yates
English
भुज् (ध, ञाऔ) भुनक्ति भुंक्ते 7.
c. To eat
enjoy
save
suffer. (श, औ, ओ)
भुजति 6.
a. To be crooked.
Spoken Sanskrit
English
भुज् - bhuj -
adj.
- consuming
भुज् - bhuj -
adj.
- partaking of
भुज् - bhuj -
adj.
- possessing
भुज् - bhuj -
adj.
- enjoying
भुज् - bhuj -
adj.
- ruling
भुज् - bhuj -
adj.
- eating
भुज् - bhuj -
f.
- advantage
भुज् - bhuj -
f.
- possession or use of
भुज् - bhuj -
f.
- profit
भुज् - bhuj -
f.
- enjoyment
भुज् - bhuj -
f.
- possession
भुज् - bhuj -
f.
- use of
भुज् - bhuj -
m.
- through
भुज् - bhuj -
m.
- enjoyer
भुज् - bhuj -
m.
- fulfilling
भुज् - bhuj -
m.
- eater
भुज् - bhuj -
m.
- enjoying the reward of. suffering for
भुज् - bhuj -
m.
- passing
भुङ्क्ते { भुज् } - bhuGkte { bhuj } - verb - eat and drink
भुङ्क्ते { भुज् } - bhuGkte { bhuj } - verb - govern
Apte
English
भुज् [bhuj], I. 6
P.
(भुजति, भुग्न)
To bend.
To curve, make crooked. -II. 7
U.
(भुनक्ति-भुङ्क्ते, भुक्त)
To eat, devour, consume (Ātm. )
शयनस्थो भुञ्जीत
Ms.*
4.74
3.146
Bk.*
14.92
हत्वार्थकामांस्तु गुरूनिहैव भुञ्जीय भोगान् रुधिरप्रदिग्धान्
Bg.*
2.5.
To enjoy, use, possess (property, land
&c.
)
संप्रीत्या भुज्यमानानि नश्यन्ति कदाचन
Ms.*
8.146
Y.*
2.24.
To enjoy carnally (Ātm. )
सदयं बुभुजे महाभुजः
R.*
8.7
4.7
15.1
18.4
सुरूपं वा कुरूपं वा पुमानित्येव भुञ्जते
Ms.*
9.14.
To rule, govern, protect, guard (Paras.)
राज्यं न्यासमिवाभुनक्
R.*
12.18
एकः कृत्स्नां (धरित्रीं) नगरपरिघ- प्रांशुबाहुर्भुनक्ति Ś2.16.
To suffer, endure, experience
वृद्धो नरो दुःखशतानि भुङ्क्ते Sk.
To pass, live through (as time).
(In
astr.
) To pass through, fulfil. -Pass.
To be enjoyed or eaten.
To be possessed.
To be brought under the influence of.
Caus.
(भोजयति-ते) To cause to eat, feed with. -Desid. (बुभुक्षति-ते) To wish to eat
&c.
भुज् [bhuj], a
(At the end of
comp.
) Eating, enjoying, suffering, ruling, governing
स्वधाभुज्, हुतभुज्, पाप˚, क्षिति˚, मही˚
&c.
Useful, serviceable.
f.
Enjoyment.
Profit, advantage.
Apte 1890
English
भुज् {vI.v} {c6c} P. (भुजति, भुग्न) 1 To bend.
2 To curve, make crooked. {vII.v} {c7c} U. (भुनक्ति-भुंक्ते, भुक्त) 1 To eat, devour, consume (Atm.)
शयननस्थो भुंजीत Ms. 4. 74
3. 146
Bk. 14. 92
Bg. 2. 5.
2 To enjoy, use, possess (property, land &c.)
V. 3. 1
Ms. 8. 146
Y. 2. 24.
3 To enjoy carnally (Atm.)
सदयं बुभुजे महाभुजः R. 8. 7, 4. 7, 15. 1, 18. 4
सुरूपं वा कुरूपं वा पुमानित्येव भुंजते Ms. 9. 14.
4 To rule, govern, protect, guard (Paras.)
राज्यं न्यासमिवाभुनक् R. 12. 18
एकः कृस्नां (धरित्रीं) नगरपरिघप्रांशुब हुर्भुनक्ति Ś. 2. 15.
5 To suffer, endure, experionce
वृद्धो नरो दुःखशतानि भुंक्ते Sk.
6 To pass, live through (as time).
7 (In astr.) To pass through, fulfil.
Pass. 1 To be enjoyed or eaten.
2 To be possessed.
3 To be brought under the influence of.
Caus. (भोजयति-ते) To cause to eat, feed with.
Desid. (बुभुक्षति-ते) To wish to eat &c.
भुज् a. 1 (At the end of comp.) Eating, enjoying, suffering, ruling, governing
स्वधाभुज्, हुतभुज्, पाप°, क्षिति°, नही° &c.
2 Useful, serviceable.
f. 1 Enjoyment.
2 Profit, advantage.
Monier Williams Cologne
English
1. भुज्
cl.
6.
P.
(Dhātup. xxviii, 124) भुज॑ति (pf. बुभोज
aor.
अभौक्षीत् fut. भोक्ष्यति and °क्ता
Gr.
really only
pr.
stem
aor.
-अ॑बुभोजीस् and
ind.
p.
-भुज्य after निर् and परि
cf.
also भुजम् in भुजं-ग and भुजंगम),
to bend, curve
(?) to sweep (cf. 1. भुजि॑),
RV.
:
Pass.
भुज्यते, to be bent down or disheartened,
Hit.
iv, 28.
भुज् [cf. Gk. ϕεύγω
Lat.
fugio
Goth.
biugan, baugjan (?)
Germ.
biogan, biegen
Angl.Sax. búgan
Eng.
bow.]
2. भुज् See त्रि-भु॑ज्.
3. भुज्
cl.
7.
P.
Ā. (Dhātup. xxix, 17) भुन॑क्ति, भुङ्क्ते॑
(rarely
cl.
6.
P.
Ā. भुञ्जति, °ते,
Up.
MBh.
3.
pl.
Ā. भुञ्जते॑,
RV.
Pot.
P.
भुञ्जीयात्,
Gobh.
pf. Ā. बुभुजे॑, °ज्म॑हे, °ज्रिरे॑,
RV.
3.
pl.
P.
°जुः,
MBh.
aor.
अभौक्षीत्, अभ्न्क्त
Gr.
भो॑जम्, भो॑जते, भुजेम,
RV.
भुक्षिषीय,
Br.
fut. भोक्ष्यति, °ते,
MBh.
&c.
भोक्ता,
R.
inf.
भो॑जसे, भु॑जम्, भुजे,
RV.
: भोक्तुम्,
MBh.
&c.
ind.
p.
भुक्त्वा or भुङ्क्त्वा, ib.),
to enjoy, use, possess, (esp. ) enjoy a meal, eat, eat and drink, consume (mostly Ā.
in
Ved.
generally with instr., later with
acc.
),
RV.
&c.
&c.
to enjoy (carnally), Gṛhyās.
MBh.
Kāv.
to make use of, utilize, exploit,
Mn.
MBh.
&c.
(with पृथिवीम्, महीम्
&c.
) to take possession of, rule, govern,
MBh.
Kāv.
&c.
to suffer, experience, undergo, be requited or rewarded for (acc. ) or at the hands of (gen. ),
RV.
&c.
&c.
(P. ) to be of use or service to (acc. ),
RV.
TS.
Br.
Up.
to pass, live through, last (a time),
Rājat.
BhP.
(in
astron.
) to pass through, fulfil,
Sūryas.
:
Pass.
भुज्यते (aor. अभोजि), to be enjoyed or eaten or possessed or made use of
Br.
MBh.
&c.
:
Caus.
भोजयति (ते°, mc.
cf.
Pāṇ.
i, 3, 87
once भुञ्जापयति,
Pañcat.
ii, 49 v.l.
aor.
अबूभुजत्, °जत
Gr.
),
to cause to enjoy or eat, feed with (two
acc.
or
acc.
of pers. and instr. of thing
cf.
Pāṇ.
i, 4, 52),
AV.
&c.
&c.
to use as food,
Car.
:
Desid.
बुभुक्षति (once), °ते, to wish to eat, be hungry,
MBh.
BhP.
to wish to enjoy or partake of Naiṣ. (cf. बुभुक्षा, °क्षित, °क्षु) :
Intens.
बोभुज्यते, to be eaten frequently,
VarBṛS.
बोभोक्ति and बोभुजीति, to eat or enjoy frequently
Gr.
भुज् [cf.
Lat.
fungor.]
4. भु॑ज्
f.
enjoyment, profit, advantage, possession or use of (gen. ),
RV.
AV.
(भुजे॑, also as
infin.
)
भु॑ज्
m.
an enjoyer, eater (said of Agni),
RV.
x, 20, 2
भु॑ज्
mfn.
(ifc. ) enjoying (also carnally), eating, consuming, partaking of, possessing, ruling,
Mn.
MBh.
and o. (with words meaning ‘earth’ - ‘king’
cf.
क्षितिभ्°
&c.
)
भु॑ज्
m.
enjoying the reward of, suffering for (किल्बिष-भ्°),
MārkP.
passing, through, fulfilling (व्यक्त-भ्°),
BhP.
Monier Williams 1872
English
भुज् 1. भुज्, cl. 6. P. भुजति, बुभोज,
भोक्तुम्, to bend, curve, turn round,
make crooked: Pass. भुज्यते, to be bent, to
incline one's self
[cf. Gr. φεύγ-ω, φυγ-ή, φύζα,
φυγἀ-ς, φύξ-ις, φύξι-μο-ς, probably φυγών from
φυγών: Lat. fug-i-o, fug-a, fug-ax, fugitivu-s,
fugare: Goth. biug-an: Angl. Sax. big-an,
bug-an, beág, beagrian, boga, eln-boga, el-
boga: Old Germ. baug, bogo, elin-bogo, buoc,
būh: Mod. Germ. bieg-en: Eng. bow, elbow:
Slav. be†g-a, ‘I flee
be†g-l-ĭ-c-ĭ, ‘a deserter:’ Lith.
be†g-u, ‘I flee, run
bug-ti, ‘to be afraid
baug-
ù-s, ‘fearful, timid:’ Hib. bog-aim, ‘I put in
motion
bogha, ‘bow
boghaighim, ‘I bend
boghadoir, ‘an archer.’]
2. भुज्, क्, क्, क्, in त्रि-भ्°, q. v.
भुज् 3. भुज् [cf. rt. भक्ष्], cl. 7. P. A.
भुनक्ति, भुङ्क्ते (3rd pl. भुञ्जते,
ep. also 3rd sing. भुञ्जते, Ved. भोजते), Impf.
अभुनक्, अभुङ्क्त, Pot. भुञ्ज्यात् (ep. भुञ्जीयात्
and भुञ्जेत्), भुञ्जीत, Impv. भुनक्तु, भुङ्क्-
ताम्, Perf. बुभोज, बुभुजे (1st pl. irreg. बुभुज्-
महे, 3rd pl. irreg. बुभुज्रिरे), 2nd Fut. भोक्ष्-
यति, -ते, Aor. अभौक्षीत्, अभुक्त (Ved. forms
are भोजम्, भुजेम, भुक्षिषीय), भोक्तुम्
(Ved. Inf. भुजे, भोजसे), to enjoy, enjoy a meal,
eat and drink, eat, consume, (generally A., especially
if without an object
in Ved. with inst. of the thing
eaten, but in later Sanskrit with acc.)
to possess,
have, make use of
to enjoy carnally (with acc.)
to
rule, govern
to suffer, experience, endure
to pass
(as time), live through
(in astronomy) to pass
through, fulfil
to be useful to any person (P. with
acc. Ved.): Pass. भुज्यते, to be enjoyed, to be
eaten
to be possessed
to be brought under the
power of: Caus. भोजयति (also भुञ्जापयति),
-ते, -यितुम्, Aor. अबूभुजत्, to cause to enjoy or
eat, to feed (with double acc. or with acc. of the
person and inst. of the thing, e. g. ताम् अन्नम् or
अन्नेन भोजयाम्-आस, he caused her to eat food):
Desid. बुभुक्षति, -ते, to desire to enjoy or eat, to
be hungry [cf. बुभुक्षु]: Intens. बोभुज्यते, to
be eaten frequently
बोभोक्ति, to eat frequently
[cf.
Lat. fung-or, fru-or, fr. frug-or, fruges, fructus,
frustum, frustra, frutex
Goth. bugjan, biuhts,
biuhti, bruks, brūkjan
Angl. Sax. bycgan, brucan,
bryce
Old Germ. brūchan
Old Island. brūka.]
4. भुज्, क्, f. enjoyment
profit, advantage, wel-
fare, usefulness
(क्, क्, क्), enjoying, eating, consum-
ing, an eater, &c., (at the end of comps., cf. अन्न-
भ्°, अमृत-भ्°, क्रव्य-भ्°)
possessing, ruling,
(in comp. with words meaning ‘earth, e. g. काश्यपी-
भ्°, a ruler of the earth, i. e. king
cf. क्षिति-भ्°)
experiencing, enduring, suffering, suffering punish-
ment for (e. g. किल्विष-भ्°, suffering for a crime)
passing (as time), fulfilling
useful to, serviceable to.
Macdonell
English
भुज् 1. BHUJ, Ⅵ. P. bhujá, bend, curve
🞄ps. bhujya, be bowed, disheartened: 🞄pp. bhugna, bent, bowed
curved, crooked: 🞄furrowed (brow)
forced aside, distorted 🞄(eyes)
cowed, disheartened
designation of 🞄the Saṃdhi of ‘o’ and ‘au’ before non-labial 🞄vowels. ā, bend: pp. curved. vi‿ā, pp. bent, 🞄curved. nis, bend aside: -oṣṭhau, —, draw 🞄the lips
ps. slip aside, escape: pp. nirbhugna, distorted, rolling (eyes). pari, clasp, 🞄embrace.
भुज् 2. BHUJ, Ⅰ. bhója (RV., every rare)
🞄Ⅵ. P. Ā. buñja (E., rare)
Ⅶ. P. Ā. 🞄bhunaj, bhuñj, (V., C.) enjoy, use, possess
🞄eat, consume (in. , V.
gnly. ac., C.)
eat, take 🞄oneʼs meal (Ā.)
enjoy carnally (Ā.)
P. enjoy, 🞄rule, take possession of (a country or town)
🞄make use of, utilize
exploit any one
suffer, 🞄be requited or rewarded for (ac.), at the 🞄hands of (g.)
endure, experience
P. be of 🞄use or service to (ac.
V.)
pass through (ac.
🞄astrol.)
pass, live through, last (time): pp. 🞄bhukta
cs. bhojaya, P. cause any one (ac.) 🞄to eat (ac. or in. ), feed with
cause to enjoy 🞄(rare)
use as food
des. bubhukṣa, (P.¹) 🞄Ā. wish to eat, be hungry
wish to enjoy
🞄intv. bobhujīti, enjoy
bobhujyate, be frequently 🞄eaten. adhi, eat
enjoy. anu, enjoy 🞄the reward or reap the fruit of (ac.)
enjoy, 🞄participate in, experience. upa, enjoy, taste
🞄eat, consume
make use of, utilize, live upon
🞄rule
suffer, experience (good or bad things)
🞄enjoy carnally (ac. of pers. or śarīram)
receive 🞄the reward of (ac.)
be of service to 🞄(ac.). pari, eat, eat up, consume
enjoy, 🞄use. prati, enjoy. sam, eat together
enjoy
🞄enjoy carnally
cs. feed (ac.) with (in. ).
भुज् bhúj,
f.
(V.) utility, profit, advantage
🞄enjoyment
possession (d. also used as an 🞄inf. )
m.
eater (Agni)
a.
(C.) —°, enjoying, 🞄eating
suffering, experiencing
enjoying carnally
🞄ruling, governing (with words meaning 🞄‘earth’)
enjoying the reward of
advantageous 🞄to
fulfilling (time).
Benfey
English
1. भुज् भुज्, i. 6, Par.
1. To
bend, to make crooked.
2. Pass. To
incline one's self, Hit. iv. d. 28. Ptcple.
of the pf. pass. भुग्न,
1. Bent,
crooked.
2. Bending, stooping.
Comp.
आ-,
adj.
slightly inflexed, Daśak. in
Chr. 198, 21. -- With the prep. अव अव,
अवभुग्न, Crooked, MBh. 1, 5801. --
Cf. Goth. biugan
A.S. bigan, búgan
O.H.G. baug
A.S. boág, beagrian
O.H.G. bogo
A.S. bóga
O.H.G. elin
-bogo
A.S. elnboga, elboga
O.H.G.
buoc, būh
ϕεύγειν, ϕυγή
Lat. fugio,
fuga
cf. A.S. bi-bugan, To flee away.
2. भुज् (akin to the preceding
cf.
भज् and भञ्ज्), ii. 7, भुनज्, भुञ्ज्,
Par. Ātm.
1. To eat and drink, Man.
2, 53
Nal. 13, 68
Rām. 3, 53, 7.
2.
To enjoy (regularly, Ātm. ), MBh. 3,
2167.
3. To endure, Megh. 1.
4. To
govern, to possess (regularly, Par.),
Man. 7, 148 (Ātm. ). Ptcple. of the pf.
pass. भुक्त,
1. Eaten.
2. Possessed,
Pañc. iii. d. 93.
3. Eating, having
eaten, Pañc. iv. d. 75
n.
Food.
Comp.
कु-,
n.
bad food, Lass. 3, 9. Ptcple.
of the fut. pass.
I. भोग्य, To be
enjoyed, Pañc. i. d. 133.
n.
1. Enjoy-
ment, Śāk. d. 47.
2. Wealth.
3. Grain.
f.
या, A whore.
Comp.
अ-,
I.
adj.
what
cannot be enjoyed.
II.
n.
absence of
enjoyment, Megh. 111.
सु-,
adj.
to be
enjoyed easily, Pañc. iv. d. 84.
II.
भोज्य, To be eaten, edible.
n.
1. Food,
meal, Hit. 76, 7, M.M.
milky messes,
Man. 3, 227 (Kull.).
2. Gratification,
Man. 9, 268.
Comp.
अ-,
adj.
1. pro-
hibited as food, Pañc. 121, 16. 2. a
person whose food must not be eaten,
Man. 4, 221.
कु-,
n.
bad food, Cāṇ.
30 in Berl. Monatsb. 1864, 409. De-
sider. बुभुक्ष,
1. To wish to eat,
MBh. 1, 8087.
2. To wish to govern,
or to possess, 1, 5667. Caus.
I. भोजय,
To cause to eat, to invite, to give food,
Man. 3, 106
151
8, 392
to treat, to
entertain, Pañc. 26, 20.
II. भुञ्जा-
पय, To cause to eat, Lass. 12, 4. --
With the prep. अधि अधि, To dispose
of, Hit. 130, 4. -- With अनु अनु, To re-
ceive the reward of, Man. 4, 240
Pañc.
259, 15. -- With उप उप,
1. To eat, to
drink, Rām. 2, 30, 16
Ragh. 1, 68 (67).
2. To enjoy, Hit. i. d. 112, M.M.
3.
To have a reward of, Man. 12, 8.
4.
To appropriate, 4, 202. Ptcple. of the
fut. pass.
I. उपभोग्य, To be en-
joyed, what may be eaten, Pañc. 86,
23.
n.
An object of enjoyment, MBh. 1,
2346.
II. उपभोज्य, Edible, serving for
food, MBh. 14, 2552. -- With परि परि,
1. To eat, Mṛcch. 297, 12 (Calc.).
2.
To enjoy, Kir. 5, 5. -- With प्र प्र, To
govern, Chr. 287, 5 = Rigv. i. 48, 5.
-- With सम् सम्, To enjoy, Hit. ii. d.
167
Rājat. 5, 283. अ-संभोज्य,
m.
One with whom nobody is allowed
to eat, Man. 9, 238. Caus. भोजय,
To cause to eat, to treat, MBh. 3, 12672.
-- Cf. Lat. fungi
Goth. bugjan
A.S.
byegan, to buy (originally, to possess
one's self of something)
Goth. biuhts,
biuhti. As भ्रञ्ज् for भञ्ज्, the original
form was probably भ्रुञ्ज्, cf. Lat. frux,
frugis, fruor, fructus, frustum, frustra,
frutex
Goth. bruks, brūkjan
O.H.G.
brūhan
A.S. brúcan, bryce.
Hindi
Hindi
खाने के लिए
Apte Hindi
Hindi
भुज्
"तुदा* पर*, " - -
झुकाना
भुज्
"तुदा* पर*, " - -
"मोड़ना, टेढ़ा करना"
भुज्
"रुधा*उभ*, " - -
"खाना, निगलना, खा पी जाना"
भुज्
"रुधा*उभ*, " - -
"उपभोग करना, प्रयोग करना, अधिकार में करना"
भुज्
"रुधा*, आ*" - -
शारीरिक उपभोग करना
भुज्
रुधा*पर* - -
"हुकूमत करना, शासन करना, प्ररक्षा करना, रखवाली करना"
भुज्
"रुधा*उभ*, " - -
"भोगना, सहन करना, अनुभव करना"
भुज्
"रुधा*उभ*, " - -
"बिताना, (समय) यापन करना"
भुज्
रुधा*उभ*प्रेर* - -
"खिलाना, भोजन करना"
भुज्
"रुधा*उभ*, इच्छा*, " - -
खाने की इच्छा करना आदि
भुज्
वि* - भुज्+क्विप्
"खाने वाले, मजे लेने वाला, भोगने वाला, राज्य करने वाला, शासन करने वाला, स्वधाभुज्, हुतभुज्"
भुज्
स्त्री*
- भुज्+क्विप्
"उपभोग, लाभ, हित"
L R Vaidya
English
Buj {% (I) vt. 6P (pp. भुग्न
pres. भुजति) %} To bend, to curve, to make crooked.
Buj {% (II) vt. 7U (pp. भुक्त
pres. भुनक्ति, भुंक्ते
caus. भोजयति-ते
desid. बुभुक्षति-ते) %} 1. (Atm.) To eat, to consume, श्रेयो भोक्तुं भैक्ष्यमपीह लोके Bg.ii.5, शाल्यन्नं सघृतं पयोदधियुतं ये भूम्जते मानवास्तेषामिंद्रियनिग्रहो यदि भवेद्बिंध्यस्तरेत् सागरम् Bhartr.i.66, M.iii.146, iv.65
2. (Atm.) to enjoy
3. to enjoy carnally, सुरूपं वा विरूपं वा पुमानित्येव भुंजते M.ix.14
4. (Par.) to rule, to govern, (धरित्रीं एकः कुत्स्यां नगरपरिघप्रांशुबाहुर्भुनक्ति Sak.ii., R.iv.7
5. to suffer, to endure, e.g. तस्यां तस्यामवरस्थायां भुंक्ते जन्मनि जन्मनि
6. to pass (as time).With अनु-, 1. to endure, to experience
2. to enjoy, अन्वभुंक्त चंद्रिकाम् R.xix.39
3. to pass through (in astronomy).With उप-, 1. to eat, अर्धोपभुक्तेन बिसेन जायां संभावयामास रथांगनामा K.S.iii.37, R.ii.65
2. to enjoy
3. to enjoy carnally, e.g. या वेश्येव सामान्या पथिकैरुपभुज्यते
4. to endure, to suffer, M.xii.8.With परि-, 1. to eat
2. to enjoy, सुरवधूपरिभुक्तलतागृहाः Kir.v.5.With सम्-, 1. to eat
2. to enjoy
3. to enjoy carnally.
Buj {% (I) a. (at the end of a compound) %} 1. Eating, enjoying, e.g. स्वधाभुज्, अमृतभुज्
2. ruling, governing, e.g. क्षितिभुज्.
Buj {% (II) f. %} 1. Enjoyment
2. profit, advantage.
Bopp
Latin
1. भुज् 6. P. भुजामि, part. pass. भुग्न (gr. 607.) flectere,
curvare. (Cf. भञ्ज्
goth. BUG id, biuga, baug,
bugum, v. gr. comp. 489.
part. pass. bug-a-ns, them.
bug-a-na = भुग्न
nostrum biege, bog, Bug
cum Caus.
e भोजयामि convenit goth. baugja, us-baugja verro,
nostrum beuge, v. gr. comp. 109^a). 6. Hib. bogaim «I
move, put in motion, wag, shake, toss, stir», bogha
«bow», boghaighim «I bend, arch, camerate», boghadoir
«archer»
fortasse gr. ΦΥΓ, ϕεύγω, lat. FUG, fugio
a vertendo dicta
fortasse πυγών e ϕυγών.
c. अव i. q. simpl. अवभुग्न inflexus. H. 1. 19.
2. भुज् 7. P. A. भुनज्मि, भुञ्जे, part. pass. भुक्त.
1) edere,
vesci. SU. 1. 5.: विना ऽन्योन्यन् भुञ्जाते
BH.
2. 5.: भोक्तुम् भैक्ष्यम्
3. 12.: तैर् दत्तान् (भोगान्)
प्रदायै ऽभ्यो यो भुङ्क्ते
R. Schl. I. 13. 17.: बुभुजिरे
ऽन्नानि
18.: अन्नपानानि तत्रा ऽभुञ्जत
N. 13. 68.:
उच्छिष्टन् नै ऽव भुञ्जीयाम् (sic etiam in ed. Calc. pro
भुञ्जीय).
2) frui, gaudere, uti, possidere. N. 4. 8.: विर-
जांसिच वासांसि दिव्याश् चित्राः स्रजस् तथा…भुङ्-
क्ष्व
MAH. 1. 3901.: आसाद्य शान्तनुस् ताञ्च भुभुजे
कामतो वशाम्
RAGH. 8. 7.: बुभुजे महाभुजः…मे-
दिनीन् नवपाणिग्रहणाम् वधूम् इव
12. 8.: तस्य
राज्यन् न्यासम् इवा ऽभुनक्
BH. 2. 37.: हतो वा प्रा-
प्स्यसे स्वर्गञ् जित्वा वा भोक्ष्यसे महीम्
R. Schl.
I. 46. 14.: त्रैलोक्यविजयम् पुत्रं भोक्ष्यसि. --
Pass. absol. BR. 2. 31.: भुक्तम्…मया. -- Caus.
1) ci-
bare, cibos porrigere. MAN. 3. 106.: वै स्वयन् अ-
श्नीयाद् अतिथिं यन् भोजयेत्
113.: इतरान् अपि
…अन्नम्…भोजयेत्. Cum instr. rei. MAH. 3. 1007.:
भ्रातॄन्…अभोजयन्त मृष्टान्नैः सूदाः.
2) fruendum, pos-
sidendum dare. BHATT. 8. 83. -- Desid.
1) edere, velle,
esurire. MAH. 1. 887.: ना ऽहम् अन्नम् बुभुक्षे. -- बुभु-
क्षित esuriens. MAN. 10. 105.
2) frui, possidere velle.
MAH. 1. 5667.: राज्यम् बुभुक्षति. (Cf. भक्ष्, lat. fun-
gor, fruor e frugor, inserto r, fruges, fructus, faux
island. vet. brûka uti
germ. vet. brûchan, prûchan id.)
c. अधि frui, possidere. HIT. 130.: राज्यम्.
c. अनु frui. MAN. 4. 240.
c. उप
1) edere, vesci, bibere. R. Schl. II. 30. 16.: फला-
नि
RAGH. 1. 67.: पयः.
2) frui, gaudere, uti, possidere.
MAH. 1. 8343. HIT. 28. 12. MAN. 12. 8.
c. सम् Caus. cibare, c. instr. rei. MAH. 3. 12672.
3. भुज् (r. 2. भुज्) edens, vescens, in fine compos. BH. 4. 31.
Lanman
English
√1bhuj (bhujáti
bhugná
-bhújya).
bend
turn
make crooked. [so far as
the meaning goes, the following words
may well be taken as cognate: φυγ-εῖν,
Lat. fug-ere, ‘turn about, flee’
AS. būg-an,
‘bend, turn about’ (intrans.), sometimes
also ‘flee, Eng. verb bow (as in bow down),
‘bend’
AS. boga, Eng. bow, ‘arcus, el-bow,
rain-bow
Ger. bieg-sam, ‘pliable, Old Eng.
būh-sum, ‘pliable, yielding, Eng. buxom,
‘lithe, lively, vigorous’: but the Germanic
g raises phonetic difficulties which
are not yet satisfactorily cleared up.]
√2bhuj (bhunákti, bhuṅkté
bubhója,
bubhujé
ábhujat
bhokṣyáti, -te
bhuktá
bhóktum
bhuktvā́).
—1. enjoy
in Veda, (have use with, i. e.) have
the use of a thing (and so w. instr.)
—2. in later Skt. (like Ger. geniessen, cf.
also bhoga and bhojana), enjoy esp. food,
w. acc.
—3. without object, take one's
meal
then
—4. enjoy (things that are
not food), w. acc., 10^9
—5. reap the fruit
(of sin) at the hands of a person (gen.),
79^17
—6. caus. cause to take food, feed.
[if for *bhruj (but this is doubtful--see
√bhañj), then cf. Lat. frui, *frugvi, ‘have
use with’ (a thing, hence instr.-abl.),
‘enjoy’
frug-es, ‘fruit’
AS. brūcan,
‘enjoy’ (food or drink), ‘use, Eng. brook,
orig. ‘use, now ‘put up with.’]
+ anu, reap the fruit (of good or evil
deeds).
+ upa,
—1. enjoy, esp. (enjoy food, i. e.)
eat
—2. reap the fruit (of good or evil
deeds).
Kridanta Forms
Sanskrit
भुज् (भु॒जोँ꣡ कौटिल्ये - तुदादिः - अनिट्)
ल्युट् = भोजनम्
अनीयर् = भोजनीयः - भोजनीया
ण्वुल् = भोजकः - भोजिका
तुमुँन् = भोक्तुम्
तव्य = भोक्तव्यः - भोक्तव्या
तृच् = भोक्ता - भोक्त्री
क्त्वा = भुक्त्वा
ल्यप् = प्रभुज्य
क्तवतुँ = भुग्नवान् - भुग्नवती
क्त = भुग्नः - भुग्ना
शतृँ = भुजन् - भुजन्ती / भुजती
भुज् (भु॒जँ꣡ पालनाभ्यवहारयोः - रुधादिः - अनिट्)
ल्युट् = भोजनम्
अनीयर् = भोजनीयः - भोजनीया
ण्वुल् = भोजकः - भोजिका
तुमुँन् = भोक्तुम्
तव्य = भोक्तव्यः - भोक्तव्या
तृच् = भोक्ता - भोक्त्री
क्त्वा = भुक्त्वा
ल्यप् = प्रभुज्य
क्तवतुँ = भुक्तवान् - भुक्तवती
क्त = भुक्तः - भुक्ता
शतृँ = भुञ्जन् - भुञ्जती
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
भुज्
मूलधातुः:
भुज
धात्वर्थः:
पालन-अभ्यवहारयोः
गणः:
रुधादिः
कर्मकत्वं:
सकर्मकः
इट्त्वं:
अनिट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
भुनक्ति
धातुः:
भुज्
मूलधातुः:
भुजो
धात्वर्थः:
कौटिल्ये
गणः:
तुदादिः
कर्मकत्वं:
अकर्मकः
इट्त्वं:
अनिट्
उपग्रहः:
परस्मैपदी
रूपम्:
भुजति
अनुबन्धादिविशेषः:
ओदित्
Schmidt Nachtrage zum Sanskrit Worterbuch
German
3. भुज् mit उप Desid. (ehelich) zu genießen willens sein, Hem. Par. 1, 380.
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
भुज्, अद्, खाद्, अश्, भक्षय, घस्, प्सा, आस्वाद्, गॄ, चर्व्, अभ्यवहृ, आहृ, उपभुज्, उपाश्, चम्, प्रत्यवसो, जक्ष्, ग्रस्, आखाद्
verb
विशेषतः मनुष्यैः परिवेषणस्य भोजनस्य भक्षणानुकूलः व्यापारः।
"कथासमाप्त्यनन्तरं भक्ताः पङ्क्तौ उपविश्य भुञ्जते।"
Synonyms:
भुज्, उपभुज्, अनुभू
verb
सुखदुःखप्रतीत्यनुकूलः व्यापारः।
"पुरुषः यथा कर्म तथैव फलं भुङ्क्ते।"
Synonyms:
भुज्
verb
सुखदुःखादिविकाराणाम् भुक्तिः।
"स्वकर्मस्य फलम् भुनक्ति"
Synonyms:
भक्ष्, भुज्, खाद्, अश्
verb
अन्नस्य शीघ्रगत्या गल-बिलाधः-संयोगानुकूल-व्यापारः।
"सिंहः शशकम् अभक्षयत्।"
Synonyms:
भक्ष्(भक्षति/ते), भक्ष् (भक्षयति), भुज्, खाद्, अश्, घस्, खद्, हु, चर्ब, छम्, चम् (चमति), वी, वेवी, चम् (चम्नोति), वल्भ्, जक्ष्, चष्, (वि)चम्, चर्व् (चर्वति), चर्व् (चर्वयति), कुड्, अम्, (सम्) अञ्ज्, चर्, कूड्, क्रुड्, स्खद्, स्नुस्, (उप)युज् (उपयुनक्ति), (उप)युज् (उपयुङ्क्ते), भ्रक्ष्, भ्लक्ष्, प्लक्ष्
verb
अन्नस्य गल-बिलाधः-संयोगानुकूल-व्यापारः।
"भो माणवक, भक्षय एतत् फलम्।"
Capeller
German
1. भुज् भुज᳡ति bigen, beugen
p. p. भुग्र
gebogen, gekrümmt, gebeugt (auch
übertr.).
2. भुज्, भुन॑क्ति, भुङ्क्ते॑, भुञ्जति, °ते genießen
(bes. Speise), benutzen (Instr. u. Acc.),
genießen (geschlechtl. u. a.), ) beherrschen
(Acc. u. meist Med.)
für etwas (Acc.)
den Lohn empfangen, büßen (bei Gen. )
jemd (Acc.) nützlich sein, dienen (meist
Act.). Caus. भोजयति (°ते) jemd. (Acc.)
etw. Instr. o. Acc.) essen oder genießen
machen. Desid. बुभुक्षते (°ति) essen o.
genießen wollen
p. p. बुभुक्षित s. bes.
अनु (Acc.) etw. genießen, den Lohn
für etwas haben. उप (Acc.) genießen,
verzehren, benutzen, gebrauchen
jemd.
(Acc.) zu Nutze sein, dienen. सम् (zu-=
-sammen) genießen
Caus. jemd. (Acc.)
speisen mit (Instr.)
3. भु॑ज्
f.
Genuss, Vorteil, Nutzen, das
Frommen. Adj. genießen, verzehrend,
benutzend, beherrschend
zu Gute
kommend, frommend (—°).
Grassman
German
1. √bhuj [Cu. 〔163〕] biegen. [Page939]
Mit nís herausrücken, retten [A.] aus [Ab.].
pári umspannen, umfassen [A.].
Stamm bhujá:
-át [Co.] pari ródasī {100, 14}.
Plusquamperf. ábubhoj:
-jīs pári ródasī {33, 9}.
Part. bhuját:
-ántā [d.] nís bhujyúm árṇasas upásthāt {503, 6}.
2. √bhuj [für *bhruj, mit dem im Sanskrit häufigen Wegfall des r nach weichen Lippenbuchstaben
vgl. lat. fruor (für frugvor?), fructus sum, frūg-es, altsächs. brūkan], 1〉 act, Genuss gewähren, Genuss schaffen, erfreuen
2〉 med., Speise geniessen
3〉 me., einer Sache oder Person [I.] sich erfreuen, sie geniessen
4〉 me., woraus [I.] Nutzen ziehen
5〉 ausbeuten [A.]
6〉 act., etwas [A., selten I.] büssen, für eine Uebelthat [A.] von jemand [G.] Strafe erleiden.
Mit prá erfreuen, Genuss schaffen.
sám mit andern an jemand [G.] Antheil haben, sein geniessen.
Stamm I. bhuñj, stark bhunáj:
-ñjáte [3. p.] 4〉 nas ukthaís {396, 9}.
-ñjaté [3. p.] 3〉 yéna (vājínā) {215, 10}.
-nájāmahai [1. p. Iv.] 2〉 {597, 5}.
-najāmahai 3〉 jīvā́bhis {845, 6}.
Stamm II. bhója [betont {72, 8}]:
-am [1. s. Co. act.] 6〉 mā́‿ahám anyákṛtena {219, 9}.
-ate [3. s.] 4〉 yéna (gávyena ūrvéṇa) {72, 8}.
Perf. bubhuj (stark bubhoj):
-ujmáhe 3〉 vas ūtíbhis {676, 16}.
-ujriré 3〉 ávasā, krátvā {138, 3}.
Aor. bhúja [betont nur {192, 4}]:
-am [Co.] sam yásya {192, 4}.
-ema [-emā Opt. überall mit mā́, wo sonst nur Co. steht] 6〉 mā́ sákhyus dákṣam ripós {299, 13}
kásya yakṣám {424, 4}
vas énas anyákṛtam {492, 7}
vas anyájātam énas {568, 2}
te énasvantas yakṣin {604, 6}.
Part. bhuñját [vgl. á-bhuñjat]:
-atī́ [N. s. f.] pra uṣā́s {48, 5}.
-atīnā́m 1〉 sumatīnā́m {915, 17}.
Inf. bhójas:
-ase 2〉 huvé gā́m iva {674, 3}
áviṣyantam {1020, 3}. 5〉 tám párvatam {55, 3}.
Verbale bhúj als Inf.:
-ujé 1〉 máṃhisṭam {51, 1}. 3〉 a〉 im passiven Sinne, der dessen man geniesst im Nom.: kás te uṣas mártas {30, 20}
śáśvatām ékam (nā́ma) íd {640, 13}
tvā́vat íd {926, 1}
b〉 activ, dasjenige dessen man geniesst, durch Attraktion im Dat.: iṣé {640, 8}
{874, 9}. 5〉 mit Attraktion rétase {155, 3}.
Als selbstāndiges Substantiv im Folgenden
ferner am Schlusse von Zusammensetzungen in: a-, stanā-bhúj (oder dies zu 1. bhuj).
bhúj, f., Genuss, Freude, Nutzen [von bhuj], [Page940] auch 2〉 mit dem Gen. des Genossenen
3〉 concret. der Geniessende.
-újam {104, 6} (ántarām)
{236, 9}
{918, 7}.
-ujé [siehe Inf. von bhuj] {127, 8} (tvā havāmahe 〰)
{427, 2} (huvé tuvíṣṭhamā 〰)
{127, 11} (asiaí)
{813, 14} (ná). 2〉 asya várpasas {402, 4}.
-újas [N. p.] {428, 10} (vásvīs).
-újas [A. p.] yā́s ā‿ábharas {706, 1}. 2〉 yā́saam (dhenūnáam ná) {848, 13}.
-ujā́m 3〉 {846, 2} agním yáviṣṭham.
Burnouf
French
*भुज् भुज्। भुजामि 6
p. बुभोज
etc. pp.
भुग्न। Courber, fléchir
cf. भञ्ज्।
*भुज् भुज् [Vd. pour भ्रुज्] भुनज्मि,
भुञ्जे 7
p. बुभोज, बुभुजे
f1. भोक्तास्मि
f2. भोक्ष्यामि, भोक्ष्ये
ā, अभौक्षम्, अभुक्षि
pp.
भुक्त। Percevoir le fruit de qqc., jouir de, ac. भूषणानि
मुख्यानि de parures merveilleuses, कामान् de l'objet de ses
désirs, राज्यम् de la royauté, महीम् de la terre
entière.
Manger [au moy.] मूलफलानि des racines et des
fruits.
Percevoir, विषयान् les qualités affectives des
objets.
Lat. fructus, fruor, fruges, fungor.
भुज् भुज् a. la fin des composés] qui mange.
Stchoupak
French
भुज्-
{%bhujati
bhujyate
bhugna- °bhujya %} -- courber, tordre
pass. être courbé ou tordu, être déprimé
a. v. courbé, tordu, froncé
(sourcils)
déprimé.
भुज्-
भुनक्ति (भुञ्जन्ति) {%bhuṅkte bhuñjati -te
%}
बुभुजे (-उः)
{%bhokṣyate -ti
bhujyate bhojayati %}
(भुञ्जापयति) {%bubhukṣate -ti bobhujīti bobhujyate
bhukta- bhoktum %}
भुक्त्वा भुङ्क्त्वा -- jouir, posséder, not. jouir de la nourriture, manger,
faire un repas, manger et boire (ord. moy.)
jouir charnellement
user,
utiliser, employer, exploiter
gouverner, régir, régner, protéger
subir,
éprouver
être récompensé de (acc.) ou par (gén. )
être utile à
qq'un (acc.)
pass. être l'objet d'une jouissance
caus. faire manger,
offrir qqch. (acc. instr.) à manger à qq'un (acc.), régaler, faire jouir
de (acc.).
भुज्-
ag. ifc. qui jouit, qui mange
qui gouverne
qui touche au
terme (d'une durée), qui comble.