| YouTube Channel

भुजो (bhujo)

 
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 भुज्
मूलधातुः:
 भुजो
धात्वर्थः:
 कौटिल्ये
गणः:
 तुदादिः
कर्मकत्वं:
 अकर्मकः
इट्त्वं:
 अनिट्
उपग्रहः:
 परस्मैपदी
रूपम्:
 भुजति
अनुबन्धादिविशेषः:
 ओदित्
धातुप्रदीपः
Sanskrit
भुजोँ भुजो कौटिल्ये
- भुजति भोक्ता बुभुक्षति बोभुज्यते भुक्त्वा भुग्नः 143
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
भुजोँ भुजो कौटिल्ये
- निर्भुजति भुग्नः सर्पकायः के (3358 वा0) [भुजः ] भुजेन कौचिल्येन गच्छतीति भुजगः भुजङ्गः रुधादौ भुज पालनाभ्यवहारयोः (722)-भुनक्ति, भुङ्क्ते 136
धातुवृत्तिः
Sanskrit
भुजोँ भुजो (अर्थः) कौटिल्ये
( भुजति ) इत्यादि रुजिवत् ( मूलविभुजो रथः ) [ मूलविभुजादीनामुपसंख्यानम् ] इत्यणेऽपवादः कः "भुजोऽनवने''इत्यत्र संयोगवद्विप्रयोगस्यापि विशेषस्मृतिहेतुत्वादवत्सा धेनुरानीयतामितिवदनवनप्रतिषेधेन सम्भवन्नवनसम्बन्धो रौधादिकएव गृह्यते उक्तञ्च तत्र भाष्ये-"अनवनकौटिल्ययोरिति वक्तव्यम्, इति तस्मादस्मान्न तङ् 133
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“भुजो कौटिल्ये”@} 2 ‘भुजेद् भुनक्ति भुङ्क्ते स्युः कौटिल्ये पालनेऽदने।’ 3 इति देवः।
भोजकः-जिका, भोजकः-जिका, बुभुक्षकः-क्षिका, बोभुजकः-जिका
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि प्रातिस्विकरूपाणि विना रौधादिकभुजधातुवत् 4 ज्ञेयानि।
5 भुग्नः 6 -भुग्नवान्, 7 विभुजन्-न्ती-ती, 8 मूलविभुजः, 9 10 भुजः, 11 भोगः
इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (११६३)
02
=>
 (६-तुदादिः-१४१७। अक। अनि। पर।)
03
=>
 (श्लो। ६५)
04
=>
 (११६२)
05
=>
 [[५। धातोरस्य, ओदित्त्वेन, ‘ओदितश्च’ (८-२-४४) इति निष्ठानत्वम्।]]
06
=>
 [[B। ‘महाभराभुग्नशिरः सहस्रसाहायकव्यग्रभुजं प्रसस्रे।।’ शि। व। ३। २५।]]
07
=>
 [[६। शतरि, तुदादित्वाच्छप्रत्यये तस्य ङिद्वद्भावेनाङ्गस्य गुणो न। स्त्रियां नुम्विकल्प इति विशेषः।]]
08
=>
 [[७। मूलानि विभुजतीति मूलविभुजः = रथः। ‘कप्रकरणे--मूलविभुजादिभ्य उपसंख्यानम्’ (वा। ३-२-५) इति कर्मण्यणोऽपवादः कप्रत्ययः।]]
09
=>
 [पृष्ठम्०९६०+ २७]
10
=>
 [[१। इगुपधलक्षणे कर्तरि कप्रत्यये रूपमेवम्।]]
11
=>
 [[२। ‘हलश्च’ (३-३-१२१) इति संज्ञायां घञि ‘चजोः कु--’ (७-३-५२) इति कुत्वे च रूपमेवम्। ‘भोगः = सर्पकायः।’ इति क्षीरस्वामी। “अथवा भोग- शब्दः शरीरवाच्यपि दृश्यते। तद्यथा-- ‘अहिरिव भोगैः पर्येति बाहुम्--’ (ऋ। वे। ६-७५-१४) अहिरिव शरीरैरिति गम्यते” इति भाष्य (५-१-९) वचनप्रामाण्यात् शरीरसामान्ये भोगशब्दस्य वृत्तिरिति गम्यते।]]