| YouTube Channel

भीष्मपञ्चकं (bhISmapaJcakaM)

 
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भीष्मपञ्चकं,
क्ली,
 (भीष्मेण कृतमुपदिष्ठं वा पञ्चकंएकादश्यादिपूर्णिमान्तपञ्चतिथिकर्त्तव्यम् ।)कार्त्तिकशुक्लपक्षीयैकादश्यादिपूर्णिमान्तपञ्च-तिथिकर्त्तव्यव्रतविशेषः । यथा, --श्रीनारद उवाच ।“भगवन् ! यत् त्वया प्रोक्तं भीष्मस्य च दिनंमहत् ।माहात्म्यं श्रोतुमिच्छामि तस्य मे कथय प्रभो ! ॥
कथं स्नानञ्च किं दानं को विधिः कस्य पूजनम् ।किं फलं केन वाकारि तन्मे कथय विस्तरात् ॥
”ब्रह्मोवाच ।तद्भीष्मपञ्चकस्येदं माहात्म्यं विधिपूर्व्वकम् ।वक्ष्यामि फलसंयुक्तं येनेदञ्च कृतं पुरा ॥
अयोध्या नगरी या च कलिकल्मषनाशिनी ।वैष्णवी स्वर्गरम्या च कलिकल्मषनाशिनी ॥
हस्त्यश्वरथपत्त्याठ्या विष्णुचक्रप्रतिष्ठिता ।तस्यामासीन्नरवरः सूर्य्यवंशोद्भवो मुने ! ॥
अतिथिर्नाम देवर्षे ! धर्म्मात्मा नैकयज्ञकृत् ।तेन दत्तं पुरा राज्ञा कृतं यज्ञमनूत्तमम् ॥
भार्य्यया चन्द्रभाविन्या सार्द्ध्वं भीष्मस्य पञ्चकम् ।चिकीर्षः परिपप्रच्छ वशिष्ठं तद्विधिं द्बिज ! ॥
”वशिष्ठ उवाच ।“शृणु राजन् ! प्रवक्ष्यामि व्रतं सौभाग्य-दायकम् ।रहस्यं भीष्मपञ्चाख्यं विष्णुतुष्टिप्रदायकम् ॥
कार्त्तिके मासि राजेन्द्र ! प्रारभ्यैकादशीतिथिम् ।यावत् पञ्चदशी रम्या भविता चन्द्रपूर्णिता ।पञ्चभीष्ममिति ख्यातं तिथयः पुण्यदाः स्मृताः ॥
प्रातःकाले समुत्थाय शौचं कृत्वा यथाविधि ।स्नात्वा सभार्य्यः पुरुषो नद्यादौ विमले जले ॥
तर्पयेद्भीद्मवर्म्माणं कुरुवंशपितामहम् ।पितृभिस्तिलयुक्तैश्च जलाञ्जलिभिरुद्धृतैः ॥
वैयाघ्रपद्यगोत्राय साङ्कृतिप्रवराय च ।तिलतोयाञ्जलिं तस्मै प्रयच्छेद्भीष्मवर्म्मणे ॥
सन्तर्प्य कौरवश्रेष्ठं कुर्य्यादाचमनं ततः ।अर्च्चयित्वा विधानेन चन्दनादिभिरावृतः ।अर्घ्यं दद्याद्यतात्मा च मन्त्रेणानेन भूपते ! ॥
बसूनामवताराय शान्तनोरात्मजाय च ।अर्घ्यं ददामि भीष्माय आजन्मब्रह्मचारिणे ॥
इत्थं समापयेद्वतृस ! भीष्मपञ्चविधिं नरः ।नियमेनोपवासेन पञ्चगव्येन वा पुनः ॥
पयोमूलफलाहारैर्हव्यैर्नानाविधैरपि ।नरो वा यदि वा नारी मुक्तपापो दिवं व्रजेत् ॥
भुङ्क्ते स विपुलान् भोगान् कार्त्तिकं नत्यजेद्धि यः ।अतोऽशक्तो नयेत् पञ्चभीष्माख्यं हरिपूर्णितम् ॥
श्रुत्वैतद्विष्णुभक्तोऽसौ भक्त्या त्वचलया सह ।दम्पती च यथा भीष्मं लब्ध्वा तौ तु महाफलम् ॥
स्वल्पायासेन विप्रेन्द्र ! कृतं ताभ्यां हि तत् पुरा ।प्राप्तं राज्यं महीमेतां समुद्रवलयान्विताम् ॥
प्रभुज्य प्रचुरान् कामान् व्रतकामौ यथा मुने ! ।दिव्याम्बराभरणौ तौ दिव्यमाल्यानुलेपितौ ॥
दिव्यदेहविमानेन सर्व्वकिन्नरसेवितौ ।अप्सरोगीतनृत्येन स्तुतौ देवमहर्षिभिः ।सम्प्राप्तौ विष्णुलोकञ्च भीष्मपञ्चव्रतान्मुने ! ॥
”ब्रह्मोवाच ।“इत्येतत् कथितं वत्स ! माहात्म्यं कात्तिको-द्भवम् ।भीष्मपञ्चकमाहात्म्यं सेतिहासं पुरातनम् ॥
तत् सर्व्वं कुरु विप्रेन्द्र ! यदि ते भक्तिरच्युते ।निश्चलः कायमनसा वचसा सुमनीभव ॥
”“शृण्वन्ति मर्त्याश्च पठन्ति ये वैभूखण्डमध्ये भगवद्गुणान् मुने ! ।मतिञ्च लब्ध्वा भगवत्यशेषतःकथामुपेन्द्रस्य पुरं प्रयान्ति ॥
”कलिमलमपहृत्य प्राणिनो देवदेवंसुभगसकलभोगान् भोजयित्वा च यान्ति ।हरिपुरममरेशैर्गीतवाद्यैर्विशालै-र्विहितसकलकृत्यास्तोषयन्ते हरिं ये ॥
एतत् कार्त्तिकमाहात्म्यं भक्त्या यः शृणुयान्नरः ।सर्व्वपापविनिर्म्मुक्तः स कृष्णे लभते रतिम् ॥
”इति पाद्मोत्तरखण्डे कार्त्तिकमहात्म्ये १३२अध्यायः ॥
अपि च ।“सदा हरेर्व्रतं श्रेष्ठं ततः स्याद्दक्षिणायने ।चातुर्म्मास्ये ततस्तस्मात् कार्त्तिके भीष्मपञ्चकम् ॥
ततः श्रेष्ठतमं शुक्ल एकादश्यां समाचरेत् ।स्नायात्त्रिकालं पित्रादीन् यवाद्यैरर्च्चयेद्धरिम् ॥
यजेन्मौनी घृताद्यैस्तु पञ्चगव्येन वारिभिः ।स्नापयित्वाथ कर्पू रमुखैश्चैवानुलेपयेत् ॥
घृताक्तगुग्गुलोर्धूपं द्विजः पञ्चदिनं दहेत् ।नैवेद्यं परमान्नन्तु जपेदष्टोत्तरं शतम् ॥
ओँ नमो वासुदेवाय घृतव्रीहितिलोदकम् ।षडक्षरेण मन्त्रेण स्वाहान्तेन तु होमयेत् ॥
प्रथमेऽह्नि हरेः पादौ यजेत् पद्मैर्द्वितीयके ।विल्वपत्रैर्जानुदेशं नाभिं भृङ्गेण चापरे ॥
स्कन्धौ विल्वैर्जवाभिश्च पञ्चमेऽह्नि शिरोऽर्च्चयेत् ।मालत्या भूमिशायी स्याद्गोमयं प्राशयेत्क्रमात् ॥
गोमूत्रक्षीरदधि च पञ्चमे पञ्चगव्यकम् ।नक्तं कुर्य्यात् पञ्चदश्यां व्रती स्याद्भुक्तिमुक्ति-भाक् ॥
”इति गारुडे भीष्मपञ्चादिव्रतं नाम १२३ अध्यायः ॥
वकपञ्चकम् । यथा, --“आरभ्यैकादशीं पञ्च दिनानि व्रतमाचरेत् ।भगवत् प्रीतये भीष्मषञ्चकं यदि शक्रुयात् ॥
तथा धात्रीव्रतं पौर्णमास्यां कुर्व्वीत कार्त्तिके ।तथा नवम्वां शुक्लायामक्षयं नवमीव्रतम् ॥
पैतामहादिकृच्छ्राणि मासोपोषणमेव च ।समर्थः कार्त्तिके कुर्य्यात् ज्ञात्वा पाद्मादितोविधिम् ॥
”इदि श्रीहरिभक्तिविलासे १६ विलासः ॥