| YouTube Channel

भाषकः-षिका (bhASakaH-SikA)

 
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“भष भर्त्सने”@} 2 ‘भर्त्सनम् = श्वरवः, यतस्तत्रैवायं 3 प्रसिद्धः।’ इति मा।
धा।
वृत्तिः।
क्षीरस्वामी तु कुत्सितशब्दकरणार्थकत्वमस्याह।
‘भष् बुक्के पिशुनोक्तौ…।।’ क।
क।
द्रुमे 4 भाषकः-षिका, भाषकः-षिका, बिभषिषकः-षिका
बाभषकः-षिका
इत्यादीनि सर्वाणि रूपाणि भौवादिककषतिवत्, 5 ज्ञेयानि।
6 भषः-भषी, 7 भषकः-भषिका, इमानि रूपाण्यधिकान्यत्रेति विशेषः।
8 भषन्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (११५१)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६९५। अक। सेट्। पर।)
03
=>
 (धातुः)
04
=>
 (श्लो। ३२०)
05
=>
 (१७९)
06
=>
 [[५। पचादिषु (३-१-१३४) भषट् इति पाठात् टित्त्वेन स्त्रियां ‘टिड्ढाणञ्--’ (४-१-१५) इति ङीपि भषी इति रूपम्।]]
07
=>
 [[६। ‘क्वुन् शिल्पिसंज्ञयोः--’ (द। उ। ३-५) इति क्वुन्। स्त्रियां टापि ‘प्रत्ययस्थात्--’ (७-३-४४) इतीत्वम्।]]
08
=>
 [[B। ‘… रेषोऽन्यान् भषतो नमोऽस्तु कमलाकोष्णस्तनं जोषते।।’ धा। का। १। ८७।]]
1 {@“भाष व्यक्तायां वाचि”@} 2।
भाषकः-षिका, भाषकः-षिका, बिभाषिषकः-षिका, बाभाषकः-षिका
भाषिता-त्री, भाषयिता-त्री, बिभाषिषिता-त्री, बाभाषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकभामतिवत् 3 ज्ञेयानि।
4 व्याभाषकः, 5 सुभाषी, सुभाषितम्, भाषा, 6 आत्मनेभाषा-परस्मैभाषा, भाष्यम् इतीमानि रूपाणि अस्य धातोः भवन्तीति विशेषः।
7 भाषितुम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (११५७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६१२। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (११५५)
04
=>
 [[१। ‘निन्दहिंसक्लिशखादविनाशपरिक्षिपपरिरटपरिवादिव्याभाषासूयो वुञ्’ (३-२-१४६) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु वुञ् प्रत्यये रूपमेवम्।]]
05
=>
 [[२। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
06
=>
 [[३। स्त्रियाम् ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इत्यकारप्रत्यये भाषा इति सिद्ध्यति। आत्मनेभाषा, परस्मैभाषा इत्यत्र ‘वैयाकरणाख्यायां चतुर्थ्याः’ (६-३-७) ‘परस्य च’ (६-३-८) इत्यलुक्। आत्मनेभाषा = आत्मनेपदम्। परस्मैभाषा = परस्मैपदम्। धातुपाठेषु वैयाकरणाख्यायामेते प्रसिद्धे। भाष्ये तु (६-३-७) प्रकृतस्थले आत्मनेभाषः, पस्मैभाषः इति घञन्त एव प्रयुक्तो लक्ष्यते।]]
07
=>
 [[B। ‘भाषितुं स खलु हर्षवर्षितो गेषितुं समुचितं च नाशकत्।’ धा। का। १। ७८।]]