| YouTube Channel

भाष (bhASa)

 
Wilson
English
भाष(ऋ)भाषृ r. 1st cl. (भाषते) To speak: with परि prefixed,
to explain, to expound
with सम्, to discourse, to converse.
Monier Williams Cologne
English
भाष w.r. for भास, q.v.
Monier Williams 1872
English
भाष भाष। See भास, col. 2.
Apte Hindi
Hindi
भाषः
पुं*
 भा+षः -
सूर्य
धातुपाठः (Krishnacharya)
Sanskrit
धातुः:
 भाष्
मूलधातुः:
 भाष
धात्वर्थः:
 व्यक्तायां वाचि
गणः:
 भ्वादिः
कर्मकत्वं:
 द्विकर्मकः
इट्त्वं:
 सेट्
उपग्रहः:
 आत्मनेपदी
रूपम्:
 भाषते
धातुप्रदीपः
Sanskrit
भाषँ भाष व्यक्तायां_वाचि
- भाषते । बभाषे । भाषा । ण्यत्- भाष्यम् । णिनिः-मितभाषी । भाषितम् ।। 611।।
Sanskrit Tibetan
Tibetan
kha
१) आनन २) आस्य ३) ईक्षित ४) ओष्ठ ५) तुण्ड ६) नव ७) भाष ८) मुख ९) वक्त्र १०) वचन ११) वदन
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भाष, ङ ऋ वाचि । इति कविकल्पद्रुमः ॥
(भ्वा०-आत्म०-सक०-सेट् ।) ङ, भाषते । ऋ, अवीभषत्अवभाषत् । इति तट्टीकायां दुर्गादासः ॥
वाचस्पत्यम्
Sanskrit
भाष वचने
भ्वा०
 आत्म० द्विक० सेट् । भाषते अभाषिष्ट ।ऋदित् चङि न ह्रस्वः । उपसर्गपूर्वकस्तु तत्तदुपसर्गद्यो-तात्यार्थयुक्तकथने । परि + शास्त्रकारमङ्गेते ।
क्षीरतरङ्गिणी
Sanskrit
भाषँ भाष व्यक्तायां_वाचि
- भाषते भ्राजभास (745) इति वा ह्रस्वः-अबभाषत् अबीभषत् भाष्यम् भाषितम् भाषा 606
धातुवृत्तिः
Sanskrit
भाषँ भाष (अर्थः) व्यक्तायां_वाचि
( भाषते बभाषे भाषिता भाषिष्यते बाभाष्यते बभाष्टि भाषयति अबभाषत् अबीभषत् ) "भ्राजभास'' इत्युपधाह्रस्वविकल्पः(भाषकः) "निन्दहिंस'' इत्यादिना वुञ् ताच्छीलिकः 604
कृदन्तरूपमाला
Sanskrit
1 {@“भाष व्यक्तायां वाचि”@} 2।
भाषकः-षिका, भाषकः-षिका, बिभाषिषकः-षिका, बाभाषकः-षिका
भाषिता-त्री, भाषयिता-त्री, बिभाषिषिता-त्री, बाभाषिता-त्री
इत्यादीनि सर्वाण्यपि रूपाणि भौवादिकभामतिवत् 3 ज्ञेयानि।
4 व्याभाषकः, 5 सुभाषी, सुभाषितम्, भाषा, 6 आत्मनेभाषा-परस्मैभाषा, भाष्यम् इतीमानि रूपाणि अस्य धातोः भवन्तीति विशेषः।
7 भाषितुम्।
प्रासङ्गिक्यः
01
=>
 (११५७)
02
=>
 (१-भ्वादिः-६१२। सक। सेट्। आत्म।)
03
=>
 (११५५)
04
=>
 [[१। ‘निन्दहिंसक्लिशखादविनाशपरिक्षिपपरिरटपरिवादिव्याभाषासूयो वुञ्’ (३-२-१४६) इत्यादिना तच्छीलादिषु कर्तृषु वुञ् प्रत्यये रूपमेवम्।]]
05
=>
 [[२। ‘सुप्यजातौ--’ (३-२-७८) इति ताच्छील्ये णिनिः।]]
06
=>
 [[३। स्त्रियाम् ‘गुरोश्च हलः’ (३-३-१०३) इत्यकारप्रत्यये भाषा इति सिद्ध्यति। आत्मनेभाषा, परस्मैभाषा इत्यत्र ‘वैयाकरणाख्यायां चतुर्थ्याः’ (६-३-७) ‘परस्य च’ (६-३-८) इत्यलुक्। आत्मनेभाषा = आत्मनेपदम्। परस्मैभाषा = परस्मैपदम्। धातुपाठेषु वैयाकरणाख्यायामेते प्रसिद्धे। भाष्ये तु (६-३-७) प्रकृतस्थले आत्मनेभाषः, पस्मैभाषः इति घञन्त एव प्रयुक्तो लक्ष्यते।]]
07
=>
 [[B। ‘भाषितुं स खलु हर्षवर्षितो गेषितुं समुचितं च नाशकत्।’ धा। का। १। ७८।]]