धातुः: भा
मूलधातुः: 
धात्वर्थः: दीप्तौ
गणः: अदादिः
कर्मकत्वं: अकर्मकः
इट्त्वं: अनिट्
उपग्रहः: परस्मैपदी
रूपम्: भाति


ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Madhavlya Dhatu Vritti is about Dhatus

भा  (अर्थः)  दीप्तौ
(भाति) इत्यादि यातिवत् (व्यतिभाते) त्रिष्वपि वचनेषु समानं रूपम्, झस्यादादेशः ( व्यतिभासे, व्यतिभै ) इट एत्वे वृद्धिः केचित्तु "आतो लोप इटि च'' इत्यत्रास्यापीटो ग्रहणमिति आल्लोपमिच्छन्ति तन्न, तत्रार्धधातुकाधिकारादागमस्यैवेटो ग्रहणमिति स्थितेः आगमश्च इडार्धधातुकभक्तत्वादार्धधातुकः (भा) "डोऽन्यत्रापि दृश्यते''  इति डः (भाः) "सम्पृचादि'' इत्यादिना क्विप् भसंज्ञायाम् "आतो धातोः''इत्याल्लोपे (भ) इत्यादि "करकमलैः पुनरुक्तरक्तभाभिः'इति प्रयोगः सान्तस्य भाश्शब्दस्य रुत्वे "भोभगो'' इति यत्वे "हलि सर्वेषाम्'' इति लोपे द्रष्टव्यः ( प्रतिभा, प्रभा ) "आतश्चोपसर्गे'' इत्यङ् स्त्रियां भावे प्रतिर्भव ( प्रातिभम् ) प्रज्ञादित्वात्स्वार्थेऽण् ( निभः ) स्तुल्यः "आतश्चोपसर्गे'' इति कर्तरि कः ( प्रभानम्, प्रभानम्, प्रभापनम् ) "न भाभूपूकमिगमि'' इत्यादिना "ण्यन्तानां च भादीनामुपसङ्ख्यानम्'' इति च णत्वनिषेधः अयं च निषेधः "कृत्यचः'' इति प्राप्तस्येति लोटि प्रभाणि प्रभावायाणि इत्यत्र "आनि लोट्'' इति णत्वं भवत्येव ( भानुः ) "दाभाभ्यां नुः'' इति नुः 41

भा दीप्तौ 
- भाति । बभौ  ।। 42 ।।

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Various kridanta words of Dhatus.

<ul><li><a href="#foot_krm01">1</a> {@“भा दीप्तौ”@} <a href="#foot_krm02">2</a> <a href="#foot_krm03">3</a> भायकः-यिका, <a href="#foot_krm04">4</a> भापकः-पिका, बिभासकः-सिका, बाभायकः-यिका;</li> <li> भाता-भात्री, भापयिता-त्री, बिभासिता-त्री, बाभायिता-त्री;</li> <li> <a href="#foot_krm05">5</a> <a href="#foot_krm06">6</a> भान्-भान्ती-भाती, <a href="#foot_krm07">7</a> भापयन्-न्ती, बिभासन्-न्ती;</li> <li> -- भास्यन्-न्ती-ती, भापयिष्यन्-न्ती-ती, बिभासिष्यन्-न्ती-ती;</li> <li> -- <a href="#foot_krm08">8</a> व्यतिप्रभानः, भापयमानः, भापयिष्यमाणः, -- बाभायमानः, बाभायिष्यमाणः;</li> <li> भाः-भौ-भाः;</li> <li> -- -- सुप्रभातम्-तः, भापितः, बिभासितः, बाभायितः-तवान्;</li> <li> <a href="#foot_krm09">9</a> निभः, <a href="#foot_krm10">10</a> आभः, <a href="#foot_krm11">11</a> भम्, <a href="#foot_krm12">12</a> विभावरी, <a href="#foot_krm13">13</a> भायः, बिभासुः, <a href="#foot_krm14">14</a> बाभाः;</li> <li> भातव्यम्, भापयितव्यम्, बिभासितव्यम्, बाभायितव्यम्;</li> <li> <a href="#foot_krm15">15</a> प्रभानीयम्, <a href="#foot_krm16">16</a> प्रभापनीयम्, बिभासनीयम्, बाभायनीयम्;</li> <li> भेयम्, भाप्यम्, बिभास्यम्, बाभाय्यम्;</li> <li> ईषद्भानः- <a href="#foot_krm17">17</a> दुर्भानः-सुभानः;</li> <li> -- -- भायमानः, भापयमानः, बिभास्यमानः, बाभाय्यमानः;</li> <li> <a href="#foot_krm18">18</a> भायः, भापः, बिभासः, बाभायः;</li> <li> भातुम्, भापयितुम्, बिभासितुम्, बाभायितुम्;</li> <li> भातिः, <a href="#foot_krm19">19</a> प्रतिभा, प्रभा, विभा, आभा, भाः भापना, बिभासा, बाभाया;</li> <li> <a href="#foot_krm20">20</a> प्रभानम्, भापनम्, बिभासनम्, बाभायनम्;</li> <li> भात्वा, भापयित्या, बिभासित्वा, बाभायित्वा;</li> <li> प्रभाय, प्रभाप्य, प्रबिभास्य, प्रबाभाय्य;</li> <li> भायम् २, भात्वा २, भापम् २, भापयित्वा २, बिभासम् २, बिभासित्वा २, बाभायम् २;</li> <li> बाभायित्वा २;</li> <li> <a href="#foot_krm21">21</a> भातुः, <a href="#foot_krm22">22</a> भानुः, <a href="#foot_krm23">23</a> भामः।</li></ul>

प्रासङ्गिक्यः
 <ul><li id="foot_krm01">01 => (११५३)</li> <li id="foot_krm02">02 => (२-अदादिः-१०५१। अक। अनि। पर।)</li> <li id="foot_krm03">03 => [[७। ‘आतो युक्चिण्कृतोः’ (७-३-३३) इति युगागमः। एवं घञि, णमुल्यपि ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm04">04 => [[८। ण्यन्ते सर्वत्र, आदन्तलक्षणः पुगागमो ज्ञेयः।]]</li> <li id="foot_krm05">05 => [पृष्ठम्०९४७+ २८]</li> <li id="foot_krm06">06 => [[१। शतरि शपि, ‘अदिप्रभृतिभ्यः--’ (२-४-७२) इति शपो लुकि रूपमेवम्। स्त्रियाम्, ‘आच्छीनद्योः--’ (७-१-८०) इति नुम्विकल्पः।]]</li> <li id="foot_krm07">07 => [[२। दीप्तेः चित्तवत्कर्तृकत्वे, ‘अणावकर्मकात् चित्तवत्कर्तृकात्’ (१-३-८८) इति ण्यन्तात् परस्मैपदमेव। अचित्तवत्कर्तृकत्वे तु शानजपि भवतीति विशेषः।]]</li> <li id="foot_krm08">08 => [[आ। ‘ष्यतिप्रभानो विविधस्तदोच्चकैः तत्रैधते माङ्गलिकः स्म निस्वनः।’ वा। वि। १। ३५]]</li> <li id="foot_krm09">09 => [[३। ‘आतश्चोपसर्गे, (३-१-१३६) इति कर्तरि कप्रत्ययः। ‘आतो लोप इटि च’ (६-४-६४) इति आकारलोपः। निभः = तुल्यः। अत्र धात्वर्थानुगमाभावस्तु उपसर्गवशात् धातोरर्थान्तरे वृत्तेरिति ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm10">10 => [[B। ‘मरुत्प्रयुक्ताश्च मरुत्सखाभं तमर्च्यमारादभिवर्तमानम्।’ रघुवंशे २। १०।]]</li> <li id="foot_krm11">11 => [[४। ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यत इति वाच्यम्’ (वा। ३-२-१०१) इति वचनादत्र डप्रत्यये, डित्त्वसामर्थ्यात् भसंज्ञाभावेऽपि टिलोपे रूपमेवम्। भातीति भम् = नक्षत्रम्।]]</li> <li id="foot_krm12">12 => [[५। विपूर्वकादस्मात्, ‘अन्येभ्योऽपि दृश्यन्ते’ (३-२-७५) इति वनिप्प्रत्यये, स्त्रियाम्, ‘वनो र च’ (४-१-७) इति ङीब्रेफौ भवतः। विभावरी = रात्रिः।]]</li> <li id="foot_krm13">13 => [[६। ‘श्याऽऽद्व्यध--’ (३-१-१४१) इत्यादिना कर्तरि णप्रत्यये युगागमे च रूपम्।]]</li> <li id="foot_krm14">14 => [[७। यङन्तात् पचाद्यचि यङो लोपे, रूपमेवम्।]]</li> <li id="foot_krm15">15 => [[८। ‘न भाभूपू--’ (८-४-३४) इत्यनेन, उपसर्गस्थ न्निमित्तात् परस्याच उत्तरस्य कृन्नकारस्य णत्वनिषेधः।]]</li> <li id="foot_krm16">16 => [[९। ‘ण्यन्तभादीनामुपसंख्यानम्’ (वा। ८-४-३४) इति वचनात् ण्यन्तेऽपि कृन्न- कारस्य णत्वनिषेधः।]]</li> <li id="foot_krm17">17 => [[१०। ईषदाद्युषपदेषु खलपवादः, आदन्तलक्षणो युच्प्रत्ययः। ‘दुरः षत्वणत्वयोरुप- सर्गत्वप्रतिषेधो वाच्यः। (वा। १-४-६०)’ इति वचनान्न णत्वं षत्वं वाऽत्रेति ज्ञेयम्।]]</li> <li id="foot_krm18">18 => [पृष्ठम्०९४८+ २४]</li> <li id="foot_krm19">19 => [[१। स्त्रियाम्, ‘आतश्चोपसर्गे’ (३-३-१०६) इति भावादावङ् प्रत्ययः। सम्पदादि- त्वात् (वा। ३-३-९४) भावे क्विपि तु भाः इत्यपि भवति।]]</li> <li id="foot_krm20">20 => [[आ। ‘हरेः प्रगमनं नास्ति न प्रभानं हिमद्रुहः।’ भ। का। ९। १०७।]]</li> <li id="foot_krm21">21 => [[२। ‘कमिमनिजनिगाभा--’ (द। उ। १-१२५) इत्यादिना तुप्रत्ययः। भातीति भातुः = प्रकाशः।]]</li> <li id="foot_krm22">22 => [[३। ‘दाभाभ्यां नुः’ (द। उ। १-१४३) इति नुप्रत्ययः। भानुः = आदित्यः, किरणश्च।]]</li> <li id="foot_krm23">23 => [[४। ‘अर्तिस्तु--’ (द। उ। ७-२६) इति मन्प्रत्ययः। भामः = क्रोधः।]]</li></ul>

भा (भा॒ दीप्तौ - अदादिः - अनिट्)
ल्युट् = भानम्
अनीयर् = भानीयः - भानीया
ण्वुल् = भायकः - भायिका
तुमुँन् = भातुम्
तव्य = भातव्यः - भातव्या
तृच् = भाता - भात्री
क्त्वा = भात्वा
ल्यप् = प्रभाय
क्तवतुँ = भातवान् - भातवती
क्त = भातः - भाता
शतृँ = भान् - भान्ती / भाती

भाम् (भा꣡मँ॒ क्रोधे - भ्वादिः - सेट्)
ल्युट् = भामनम्
अनीयर् = भामनीयः - भामनीया
ण्वुल् = भामकः - भामिका
तुमुँन् = भामितुम्
तव्य = भामितव्यः - भामितव्या
तृच् = भामिता - भामित्री
क्त्वा = भामित्वा
ल्यप् = प्रभाम्य
क्तवतुँ = भामितवान् - भामितवती
क्त = भामितः - भामिता
शानच् = भाममानः - भाममाना

ADVANCED, Sanskrit to Sanskrit, Only about Dhatus

भा  दीप्तौ
- भाति  दाभाभ्यां नुः (उ0 332) भानुः  चिन्तिपूजि (33105) इति चकाराद् भानं भा  भास्तु भासेः (1412)  न भाभूपूकमि (8434) इति प्रभानम् प्रभा (द्र0 33106)  सर्वादिपाठाद् (गण0 1127) भवतु  39

BAta {% (I) a. (f. ता) %} Shining, bright, resplendent.


भाता (bhAtA)

L R Vaidya

Kridanta Forms