| YouTube Channel

भाग्यं (bhAgyaM)

 
Apte 1890
English
भाग्यं a. [भज्-ण्यत्-कृत्वं] 1 To be divided, divisible.
2 Entitled to a share.
3 Forming a part.
4 Subject to fractional deduction.
5 Lucky, fortunate.
ग्यं 1 Fate, destiny, luck, fortune
स्त्रियाश्चरित्रं पुरुषस्य भाग्यं देवो न जाताति कृतो मनुष्यः Subhāsh
oft. in pl.
Ś. 5. 30.
2 Good fortune or luck
R. 3. 13.
3 Prosperity, affluence
भाग्येष्वनुत्सेकिनी Ś. 4. 17.
4 Happiness, welfare. (भाग्येन fortunately, happily).
Comp.
आयत्त a. dependent on fate
भाग्यायत्तमतःपरं Ś. 4. 17.
उदयः {1} dawn of good fortune, a lucky occurrence.
क्रमः course or turn of fortune
भाग्यक्रमेण हि धनानि भवंति यांति Mk. 1. 13.
योगः a lucky or fortunate juncture.
विप्लवः ill-luck, adverseness of fate
R. 8. 47.
वशात् ind. through the will of fate, luckily, fortunately.
Hindi
Hindi
भाग्य, किस्मत
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भाग्यं,
क्ली,
 (भज्यतेऽनेन इति । भज + “ऋहलो-र्ण्यत् ।” ३ । १ । १२४ । इति ण्यत् । “चजोःकु घिण्ण्यतोः ।” ७ । ३ । ५२ । इति कुत्वम् ।)प्राक्तनशुभाशुभकर्म्म । तत्पर्य्यायः । दैवम् २दिष्टम् ३ भागधेयम् ४ नियतिः ५ विधिः ६ ।इत्यमरः । १ । ४ । १८ ॥
प्राक्तनकर्म्म ७ भागः८ भवितव्यता ९ । इति जटाधरः ॥
अदृष्टम्१० । इति शब्दरत्नावली ॥
फलोन्मुखीभूत-पूर्व्वदैहिकशुभाशुभं कर्म्म । इति मलमास-तत्त्वम् ॥
(यथा, --“समुद्रमन्थने लेभे हरिर्लक्ष्मीं हरो विषम् ।भाग्यं फलति सर्व्वत्र न विद्या न च पौरुषम् ॥
”इति प्राञ्चः ॥
उत्तरफल्गुनीनक्षत्रम् । यथा, बृहत्संहि-तायाम् । १० । १ ।“श्रवणानिलहस्तार्द्रा-भरणीभाग्योपगः सुतोऽर्कस्य ।प्रचुरसलिलोपगूढांकरोति धात्रीं यदि स्निग्धः ॥
”भागो वृद्धादिरस्मिन् दीयते इति । भाग +“भागाद्यच्च ।” ५ । १ । ४९ । इति यत् ।)भागिके, त्रि । इति सिद्धान्तकौमुदी ॥
(भाग-मर्हति । भाग + “दण्डादिभ्यो यत् ।” ५ । १ ।६६ । इति यत् ।) भागार्हम् । (भज + ण्यत् ।भजनीयम् ॥
)