| YouTube Channel

भागवतः (bhAgavataH)

 
Apte Hindi
Hindi
भागवतः
पुं*
 - -
विष्णु या कृष्ण का अनुचर या भक्त
Wordnet
Sanskrit
Synonyms:
 भागवतः
noun
एकः राजा ।
"विष्णु-पुराणे भागवतस्य वर्णनं प्राप्यते"
Tamil
Tamil
பா4க3வத: : விஷ்ணு பக்தன்.
शब्दकल्पद्रुमः
Sanskrit
भागवतः, त्रि, (भगवान् हरिः भगवती दुर्गा वास्यदेवतेति । भगवत् + “सास्य देवता ।” ४ । २ । २४ ।इति अण् ।) भगवद्भक्तः । तस्य लक्षणम् । यथा, “सर्व्वदेवान् परित्यज्य नित्यं भगवदाश्रयः ।रतस्तदीयसेवायां स भागवत उच्यते ॥
”इति पाद्मोत्तरखण्डे ९९ अध्यायः ॥
* ॥
स च यमदूतैस्त्याज्यः । यथा, --“ये तु भागवता लोके तच्चित्तास्तत्परायणाः ।पूजयन्ति सदा विष्णुं ते च त्याज्याः सुदूरतः ॥
”इति वह्निपुराणे दूतान् प्रति यमवचनम् ॥
स्कान्दे श्रीमार्कण्डेयभगीरथसंवादे ।“दशमीशेषसंयुक्तं दिनं वैष्णववल्लभम् ।ह्युपासते महीपाल ! ते वै भागवता नराः ॥
प्राणात्यये न चाश्नन्ति दिनं प्राप्य हरेर्नराः ।कुर्व्वन्ति जागरं रात्रौ सदा भागवता हि ते ॥
उपोष्य द्बादशीं शुद्धां रात्रौ जागरणान्विताम् ।अल्पां तु साधयेद्यस्तु स वै भागवतो वरः ॥
भक्तिर्न विच्युता येषां न च्युतानि व्रतानि च ॥
सुप्रियः श्रीपतिर्येषां ते स्युर्भागवता नराः ॥
सदाचाररताः शिष्टाः सर्व्वभूतानुकम्पकाः ।शुचयस्त्यक्तरागा ये सदा भागवता हि ते ॥
”एकादशस्कन्धे ।“सर्व्वभूतेषु यः पश्येद्गगवद्भावमात्मनः ।भूतानि भगवत्यात्मन्येष भागवतोत्तमः ॥
न यस्य स्वपर इति वित्तेष्वात्मनि वा भिदा ।सर्व्वभूतसमः शान्तः स वै भागवतोत्तमः ॥
”हरियोगेश्वरोत्तरे ।“गृहीत्वापीन्द्रियैरर्थान् यो न द्बेष्टि न काङ्क्षति ।विष्णोर्मायामिदं पश्यन् स वै भागवतोत्तमः ॥
”बृहन्नारदीये ।“शिवे च परमेशाने विष्णौ च परमात्मनि ।समबुद्ध्या प्रवर्त्तन्ते ते वै भागवतोत्तमाः ॥
”स्कान्दे ।“येषां भागवतं शास्त्रं सदा तिष्ठति सन्निधौ ।पूजयन्ति च ये नित्यं ते स्युर्भागवता नराः ॥
येषां भागवतं शास्त्रं जीवितादधिकं भवेत् ।महाभागवताः श्रेष्ठा विष्णुना कथिता नराः ॥
”लैङ्गे ।“भोजनाच्छादनं सर्व्वं यथाशक्त्या ददाति यः ।विष्णुभक्तस्य सततं स वै भागवतः स्मृतः ॥
”गारुडे ।“येन सर्व्वात्मना विष्णुभक्त्या भावो निवेशितः ।वैष्णवेषु कृतात्मत्वान्महाभागवतो हि सः ॥
”बृहन्नारदीये ।“तुलसीकाननं दृष्ट्वा ये नमस्कुर्व्वते नराः ।तत्काष्ठाङ्कितकर्णा ये ते वै भागवतोत्तमाः ॥
तुलसीगन्धमाघ्राय सन्तोषं कुर्व्वते तु ये ।तन्मूलमृद्धृता यैश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥
मत्कथाश्रवणे येषां वर्त्तते सात्त्विकी मतिः ।तद्वक्तरि सुभक्ताश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥
”स्कान्दे ।“मत्कथां कुरुते यस्तु मत्कथाञ्च शृणोति च ।हृष्यते मत्कथायाञ्च स वै भागवतोत्तमः ॥
”बृहन्नारदीये ।“मन्मानसाश्च मद्भक्ता मद्भक्तजनलोलुपाः ।मन्नामश्रवणासक्तास्ते वै भागवतोत्तमाः ॥
येऽभिनन्दन्ति नामानि हरेः शृण्वन्ति हर्षिताः ।रोमाञ्चितशरीराश्च ते वै भागवतोत्तमाः ॥
अन्येषामुदयं दृष्ट्वा येऽभिनन्दन्ति मानवाः ।हरिनामपरा ये च ते वै भागवतोत्तमाः ॥
”स्कान्दे ।“येऽर्च्चयन्ति सदा विष्णुं यज्ञेश वरदं हरिम् ।देहिनः पुण्यकर्म्माणः सदा भागवता हि ते ॥
”लैङ्गे ।“विष्णुक्षेत्रे शुभान्येव करोति स्नेहसंयुतः ।प्रतिमाञ्च हरिर्नित्यं पूजयेत् प्रयतात्मवान् ॥
विष्णुभक्तः स विज्ञेयः कर्म्मणा मनसा गिरा ।नारायणपरो नित्यं भूप ! भागवतो हि सः ॥
”पाद्मोत्तरखण्डे ।“तापादिपञ्चसंस्कारी नवेज्याकर्म्मकारकः ।अर्थपञ्चकविद्विप्रो महाभागवतो हि सः ॥
एकान्तेन सदा विष्णौ यस्माद्देवे परायणाः ।तस्मादेकान्तिनः प्रोक्तास्तद्भागवतचेतसः ॥
”एकादशस्कन्धे ।“ज्ञात्वाज्ञात्वाथ ये वै मां यावान् यश्चास्मियादृशः ।भजन्त्यनन्यभावेन ते वै भागवता मताः ॥
न कामकर्म्मबीजानां यस्य चेतसि सम्भवः ।वासुदेवैकनिलयः स वै भागवतोत्तमः ॥
”स्कान्दे ।“यस्य कृच्छ्रगतस्यापि केशवे रमते मनः ।न विच्युता च भक्तिर्वै स वै भागवतो नरः ॥
आपद्गतस्य यस्येह भक्तिरव्यभिचारिणी ।नान्यत्र रमते चित्तं स वै भागवतो नरः ॥
”हरियोगेश्वरोत्तरे ।“विसृजति हृदयं न यस्य साक्षा-द्धरिरवशाभिहितोऽप्यघौघनाशः ।प्रणयरसनया धृताङ्घ्रिपद्मःस भवति भागवतप्रधान उक्तः ॥
”मध्यममाह तत्रैव ।“ईश्वरे तदधीनेषु वालिशेषु द्विषत्सु च ।प्रेममैत्रीकृपोपेक्षा यः करोति स मध्यमः ॥
”कनिष्ठस्तत्रैव ।“अर्च्चायामेव हरये पूजां यः श्रद्धयेहते ।न तद्भक्तेषु चान्येषु स भक्तः प्राकृतः स्मृतः ॥
”इति श्रीहरिभक्तिविलासे १० विलासः ॥